Tạo nền tảng chính sách cho doanh nghiệp chủ động tham gia thị trường các-bon

Đại diện cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp chia sẻ tại Diễn đàn.

Phải coi các-bon là tài sản chiến lược

Phát biểu tại diễn đàn "Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường các-bon" diễn ra ngày 17/4/2026 tại Hà Nội do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, đại diện các cơ quan quản lý cho biết, Việt Nam đã có quá trình chuẩn bị kéo dài hơn một thập kỷ để xây dựng thị trường các-bon, gắn với các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính.

Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho biết, chuyển đổi xanh đang trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tham gia sâu vào thị trường quốc tế. Các định hướng từ Nghị quyết số 57-NQ/TW, 59-NQ/TW và 68-NQ/TW đã xác định khoa học công nghệ, hội nhập và kinh tế tư nhân là những yếu tố then chốt nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với vai trò đại diện cộng đồng doanh nghiệp, VCCI được giao nhiệm vụ phối hợp với các bộ, ngành để hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường các-bon thông qua các hoạt động đào tạo, kiểm kê khí nhà kính và kết nối quốc tế.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, thị trường các-bon không chỉ đơn thuần là cơ chế chi trả phát thải mà còn là công cụ ghi nhận những doanh nghiệp tiên phong áp dụng công nghệ sạch. Tín chỉ các-bon được hình thành từ các hoạt động giảm phát thải thực chất và có giá trị kinh tế rõ ràng.

Vì thế, việc tham gia thị trường các-bon mang lại nhiều lợi ích cho doanh nghiệp, từ tối ưu hóa chi phí vận hành, nâng cao uy tín thương hiệu đến mở rộng cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Tuy nhiên, cùng với cơ hội là yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan.

Ở góc độ quản lý nhà nước, bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính nhấn mạnh, chuyển đổi xanh hiện nay không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Doanh nghiệp cần xây dựng tầm nhìn dài hạn, coi tín chỉ các-bon như một loại tài sản tài chính có thể quản lý và khai thác hiệu quả. Thị trường các-bon hiện nay không chỉ là công cụ kiểm soát phát thải mà còn hỗ trợ doanh nghiệp quản trị chi phí và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư.

Bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính.

Đại diện Bộ Tài chính cũng đưa ra 3 lưu ý quan trọng đối với doanh nghiệp khi tham gia thị trường các-bon. Thứ nhất, doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu quy định pháp luật, đồng thời xây dựng hệ thống theo dõi và quản trị hạn ngạch phát thải một cách bài bản. Thứ hai, cần hình thành đội ngũ nhân sự chuyên trách quản lý “tài sản” các-bon nhằm khai thác tối đa giá trị kinh tế của tín chỉ. Thứ ba, doanh nghiệp phải lập kế hoạch dài hạn để giảm chi phí tuân thủ thông qua lựa chọn công nghệ phù hợp hoặc sử dụng cơ chế bù trừ phát thải.

Nền tảng pháp lý và kỹ thuật đang được hoàn thiện đồng bộ

Theo ông Phạm Nam Hưng, đại diện Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thị trường các-bon tại Việt Nam được hình thành trên cơ sở 2 loại hàng hóa chính là hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Trong đó, hạn ngạch phát thải là lượng phát thải khí nhà kính được phân bổ cho từng doanh nghiệp, còn tín chỉ các-bon ghi nhận kết quả giảm phát thải từ các dự án cụ thể.

Ông Phạm Nam Hưng cho biết Việt Nam đã triển khai nhiều bước chuẩn bị từ giai đoạn 2012-2013, đưa ra các cam kết quốc tế về giảm phát thải từ năm 2015 và nâng mức cam kết vào năm 2021 với mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0”. Việc hình thành thị trường các-bon được xác định là công cụ kinh tế quan trọng nhằm điều tiết phát thải và huy động nguồn lực tài chính cho các hoạt động giảm phát thải.

Để hoàn thiện khung pháp lý, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản quan trọng, trong đó có Nghị định số 29/2026/NĐ-CP quy định về thành lập và vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước; Nghị định số 119/2026/NĐ-CP quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính; cùng các quyết định chiến lược của Thủ tướng Chính phủ về triển khai cam kết tại Hội nghị COP26 và phát triển thị trường carbon quốc gia.

Ở góc độ kỹ thuật, việc đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) được xem là nền tảng cốt lõi để thị trường các-bon vận hành hiệu quả. Trước đây, hoạt động kiểm kê chủ yếu thực hiện ở cấp quốc gia theo phương pháp tổng hợp, song trong giai đoạn hiện nay cần triển khai chi tiết đến từng cơ sở sản xuất. Nên để hỗ trợ doanh nghiệp, cơ quan quản lý đang xây dựng hệ thống MRV theo hướng số hóa nhằm giảm chi phí và tăng tính minh bạch. Đồng thời, hệ thống đăng ký quốc gia về phát thải và tín chỉ các-bon cũng đang được xây dựng, tạo nền tảng quản lý tập trung cho toàn bộ thị trường.

Ông Phạm Nam Hưng nhìn nhận, một trong những thách thức hiện nay là việc thu thập dữ liệu phát thải còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt ở những ngành chưa có hệ số phát thải cụ thể. Trong thời gian tới, hệ thống dữ liệu sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng chi tiết hơn, đồng thời điều chỉnh tần suất kiểm kê phát thải theo hướng linh hoạt nhằm đáp ứng yêu cầu vận hành thị trường.

Theo lộ trình phát triển, giai đoạn 2026- 2028 được xác định là giai đoạn thí điểm của thị trường các-bon tại Việt Nam. Mục tiêu của giai đoạn này là giúp doanh nghiệp làm quen với cơ chế thị trường, đồng thời để cơ quan quản lý tích lũy kinh nghiệm thực tiễn.

Ông Lachlan Simpson, Tham tán, Đại sứ quán Australia, đại diện Bộ Biến đổi Khí hậu, Năng lượng, Môi trường và Nước Australia.

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Lachlan Simpson, Tham tán, Đại sứ quán Australia, đại diện Bộ Biến đổi Khí hậu, Năng lượng, Môi trường và Nước Australia cho biết, thị trường các-bon không thể được xây dựng trong thời gian ngắn mà cần phát triển theo từng giai đoạn với các cách tiếp cận chính sách khác nhau. Hiện nay, thị trường các-bon đã trở thành một cấu phần quan trọng của hệ thống kinh tế toàn cầu, không chỉ gắn với các cam kết khí hậu mà còn liên quan trực tiếp đến thương mại và tài chính.

Tuy nhiên, theo ông Simpson, thách thức lớn hiện nay không nằm ở nhu cầu mà ở nguồn cung tín chỉ carbon có độ tin cậy cao, được bảo đảm bởi hệ thống quản lý chặt chẽ. Australia không áp dụng một mô hình duy nhất mà trải qua nhiều giai đoạn điều chỉnh chính sách. Dù có nhiều thay đổi, các yếu tố nền tảng như quản trị, hệ thống báo cáo phát thải và khung pháp lý luôn được duy trì ổn định. Chính những yếu tố này đã tạo dựng niềm tin thị trường và đảm bảo tính bền vững trong dài hạn.

Theo các chuyên gia và cơ quan quản lý, việc hoàn thiện chính sách phát triển thị trường các-bon không chỉ là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi xanh mà còn là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu và tận dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính xanh trong giai đoạn phát triển mới.