 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tặng hoa chúc mừng ngành Dự trữ Nhà nước nhân kỷ niệm 70 năm Ngày truyền thống (8/2026). |
Trong suy nghĩ của nhiều người, các chính sách kinh tế, tài chính thuần túy mang tác động vĩ mô, có sự tách biệt nhất định với các chính sách xã hội, an sinh xã hội. Tuy nhiên, trên thực tế, có sự tương quan rất lớn (cả trực tiếp và gián tiếp) giữa 2 lĩnh vực này.
Sau quá trình sắp xếp lại bộ máy (từ ngày 1/3/2025), phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính ngày càng rộng, bao quát hơn, có tác động rất lớn đến an sinh xã hội. Các quyết sách do Bộ Tài chính chủ trì tham mưu xây dựng hoặc ban hành là tiền đề cho sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính sách kinh tế, tài chính, tài khóa với tổ chức các chính sách xã hội, có phạm vi ảnh hưởng lớn, đến từng người dân.
Điều này được minh chứng rõ nhất khi nhìn từ chính sách bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT). Theo số liệu của BHXH Việt Nam (Bộ Tài chính), hiện có 22,23 triệu người tham gia BHXH, tương ứng 41,39% lực lượng lao động trong độ tuổi; 17,56 triệu người tham gia bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), tương ứng 32,7% lực lượng lao động; 98,68 triệu người tham gia BHYT, tương ứng bao phủ trên 95% dân số.
Cơ quan BHXH đang đảm bảo chi trả lương hưu, trợ cấp BHXH cho khoảng 3,5 triệu người hưởng hằng tháng. Tính riêng trong năm 2025, đã có 1,15 triệu người hưởng các chế độ BHXH một lần, 9,71 triệu lượt người hưởng các chế độ ngắn hạn; 770.720 người hưởng các chế độ BHTN; 6 tháng đầu năm 2026, có hơn 4,68 triệu lượt người hưởng các chế độ ốm đau, thai sản, dưỡng sức phục hồi sức khỏe và 357.000 người hưởng các chế độ BHTN.
Bên cạnh đó, với 87 doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm đang hoạt động, qua 7 tháng năm 2026, đã chi trả quyền lợi bảo hiểm đạt 59.797 tỷ đồng, tăng 16,73%; trong đó, chi trả quyền lợi của các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ đạt 42.140 tỷ đồng, tăng 12% và phi nhân thọ đạt 17.657 tỷ đồng.
Ngoài các chính sách hỗ trợ, bảo đảm an sinh mang tính thường xuyên, Bộ Tài chính cũng chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về nguồn lực dự trữ quốc gia, bảo đảm cứu trợ người dân trong các trường hợp thiên tai, đột xuất cấp bách.
Trong giai đoạn 2016-2025, ngành Dự trữ Nhà nước đã tổ chức xuất cấp hàng dự trữ quốc gia với tổng giá trị hơn 20.000 tỷ đồng, bình quân khoảng 2.000 tỷ đồng/năm; trong đó, Bộ Tài chính đã tổ chức xuất cấp với tổng giá trị hơn 17.000 tỷ đồng (chiếm 84,37%).
Tính riêng trong năm 2025, Cục Dự trữ Nhà nước thuộc Bộ Tài chính đã thực hiện xuất cấp các mặt hàng dự trữ quốc gia tổng trị giá khoảng 2.027 tỷ đồng; xuất cấp 128.954 tấn gạo. Năm 2026 (số liệu ghi nhận đến ngày 20/7) đã xuất cấp hàng dự trữ quốc gia với tổng giá trị khoảng 842,84 tỷ đồng; đã xuất cấp 77.447 tấn gạo, trị giá khoảng 838,44 tỷ đồng…
Trong nhiều năm qua, việc tổ chức xuất cấp hàng dự trữ quốc gia được triển khai khẩn trương, chủ động, bảo đảm nhanh chóng, góp phần ổn định đời sống nhân dân, khắc phục hậu quả thiên tai. Từ đây đã cho thấy hiệu quả của nguồn lực dự trữ quốc gia, vai trò của ngành Tài chính trong bảo đảm an sinh xã hội và ứng phó trong các tình huống khẩn cấp như trong bối cảnh đại dịch COVID-19, siêu bão Yagi…
Ở thời điểm đầu tháng 8/2026, Bộ Tài chính cũng đang được giao chủ trì xây dựng giải pháp thống nhất các chương trình mục tiêu quốc gia. Cụ thể hơn, 4 chương trình bao gồm: Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; phát triển văn hóa; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển sẽ được thống nhất thành 1 chương trình mục tiêu quốc gia tổng thể.
Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ là cơ quan đầu mối tổng hợp chung về nguồn lực, chủ trì đề xuất cân đối, tổng hợp phương án phân bổ, giao, điều chỉnh, điều chuyển vốn ngân sách trung ương và tổng hợp quyết toán ngân sách nhà nước thực hiện các chương trình theo quy định. Ngân sách nhà nước được cơ cấu lại theo hướng phấn đấu 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên. Từ đây, hàng triệu người dân sẽ được cải thiện sinh kế, với hàng loạt chính sách hỗ trợ được triển khai đến đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo…
Từ lát cắt này, có thể thấy, bên cạnh các chính sách BHXH, BHYT, bảo hiểm, dự trữ quốc gia - những lĩnh vực có tác động thường xuyên, trực tiếp đến đời sống của từng người dân, trên thực tế, nhiều lĩnh vực khác thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính cũng có mức độ ảnh hưởng rất lớn đến an sinh xã hội.
 |
| Bộ Tài chính đóng vai trò rất lớn trong quá trình xây dựng và thực thi các chính sách xã hội, tác động đến an sinh xã hội của nhiều nhóm người dân. |
Ngoài nhiệm vụ rất cụ thể như trong quá trình thống nhất các chương trình mục tiêu quốc gia đã nêu trên, ở góc nhìn rộng hơn, Bộ Tài chính còn chịu trách nhiệm tham mưu, thực hiện quản lý ngân sách. Theo đó, Bộ Tài chính sẽ đôn đốc hoàn thành việc phân bổ, giao dự toán ngân sách nhà nước hằng năm, rà soát, tiết kiệm, cắt giảm các nhiệm vụ chi không cần thiết, từ đây dành nguồn lực cho an sinh xã hội.
Đơn cử như năm 2026, mục tiêu phấn đấu được đặt ra là tiết kiệm thêm trên 5% chi thường xuyên, dành nguồn lực cho các nhiệm vụ an sinh xã hội, các dự án hạ tầng trọng điểm. Bộ Tài chính đã tham mưu sử dụng hiệu quả, đúng quy định nguồn dự phòng ngân sách trung ương để xử lý các trường hợp đột xuất cấp bách và dự phòng. Tính riêng trong năm 2025, Bộ Tài chính đã đảm bảo để nguồn lực ngân sách trung ương chi cho an sinh xã hội là 110.681 tỷ đồng; theo kế hoạch dự kiến năm 2026 là khoảng 129.050 tỷ đồng.
Các vai trò nêu trên đã và đang được Bộ Tài chính thực hiện hiệu quả xuyên suốt 81 năm xây dựng và phát triển. Chính sách tài khóa đã và đang không ngừng được hoàn thiện và đổi mới, để vừa thúc đẩy phát triển kinh tế, vừa huy động và định hướng phân bổ, sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển; thực hiện đột phá trong phát triển kết cấu hạ tầng, bảo đảm an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh, giáo dục, y tế… nâng cao đời sống nhân dân, góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Minh chứng rõ nhất chính là trong các giai đoạn nền kinh tế đối mặt với khó khăn do đại dịch COVID-19, vai trò của chính sách tài khóa càng được thể hiện nổi bật hơn bao giờ hết. Bộ Tài chính đã chủ động tham mưu để Quốc hội, Chính phủ ban hành các chính sách thực hiện miễn, giảm, gia hạn khoảng 1,1 triệu tỷ đồng thuế, phí, tiền sử dụng đất… Từ đây đã tạo nguồn lực rất lớn để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong giai đoạn khó khăn nhất do dịch bệnh, từng bước thúc đẩy, phục hồi sản xuất, kinh doanh.
 |
| Thống kê xuất cấp hàng dự trữ quốc gia do Cục Dự trữ Nhà nước, Bộ Tài chính thực hiện (số liệu tổng hợp từ các báo cáo năm 2025, 2026; Infographic tạo bởi AI). |
Nghị quyết số 19-NQ/TW Hội nghị lần thứ ba, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã xác định rõ một trong những mục tiêu đến năm 2035 là hình thành đồng bộ các mô hình thành phần trên các lĩnh vực cụ thể. Trong đó có mô hình phát triển xã hội hiện đại, toàn diện, bao trùm và bền vững…; hệ thống an sinh xã hội đa dạng, đa tầng, toàn diện, hiện đại, bao trùm bền vững, vận hành đồng bộ, hiệu quả; bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội; thị trường lao động linh hoạt, hiện đại, thích ứng với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, già hóa dân số và biến đổi cơ cấu việc làm.
Các nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu đặt ra theo Nghị quyết số 19-NQ/TW cũng đã được nêu rõ, trong đó, coi đầu tư cho an sinh xã hội là đầu tư cho phát triển, bảo vệ tốt hơn các nhóm yếu thế; xây dựng hệ thống quản trị rủi ro, bản đồ số về an sinh xã hội. Hoàn thiện cơ chế, chính sách và phát triển hệ thống an sinh xã hội phù hợp với lao động phi chính thức, lao động nền tảng và thích ứng với già hóa dân số. Thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền, thành thị và nông thôn, miền núi và miền xuôi; quan tâm phát triển vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các nhóm yếu thế.
Trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW của Chính phủ (theo Nghị quyết số 217/NQ-CP ngày 6/8/2026 của Chính phủ), Bộ Tài chính được giao thực hiện, phối hợp thực hiện nhiều nội dung ở nhóm chỉ tiêu về xã hội, nhất là tỷ lệ tham gia hệ thống an sinh xã hội.
Ngoài ra, tại Quyết định số 1119/QĐ-TTg ngày 23/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều trong Chiến lược tài chính đến năm 2030, đã đặt ra nhiệm vụ: tăng cường nguồn lực ngân sách nhà nước cho dự trữ quốc gia, tăng chi đầu tư phát triển con người và bảo đảm an sinh xã hội. Giai đoạn 2021 - 2030, ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước để tăng cường tiềm lực dự trữ quốc gia, phù hợp với khả năng của ngân sách nhà nước để sẵn sàng ứng phó nhanh, hiệu quả trong các tình huống đột xuất, cấp bách và hoàn thành tốt các nhiệm vụ được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao.
Cùng với đó là yêu cầu triệt để tiết kiệm chi để đảm bảo nguồn lực thúc đẩy các động lực tăng trưởng kinh tế, ưu tiên bố trí nguồn lực cho chi đầu tư phát triển, các nhiệm vụ quan trọng về an ninh, quốc phòng, an sinh xã hội, thực hiện các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, chủ trương của Đảng và Nhà nước.
Bố trí chi ngân sách nhà nước để thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia bảo đảm hiệu quả, khả thi, phù hợp với tiến độ thực hiện, khả năng giải ngân và cân đối ngân sách nhà nước; thực hiện phân cấp, phân quyền để tạo sự chủ động, linh hoạt cho các cơ quan, đơn vị triển khai thực hiện hiệu quả các mục tiêu, nhiệm vụ của từng Chương trình.
Như vậy, có thể thấy, các định hướng lớn của Đảng, Nhà nước đã và đang đặt ra những yêu cầu nhiệm vụ rất mới cho phát triển an sinh xã hội, trong đó, vai trò của ngành Tài chính là rất lớn. Cùng với mục tiêu phát triển kinh tế, Bộ Tài chính sẽ phải chú trọng các giải pháp, xây dựng các cơ chế tài chính, tài khóa thúc đẩy trực tiếp/gián tiếp để phát triển và đảm bảo an sinh xã hội toàn diện và nâng cao chất lượng giáo dục, y tế.
Kế thừa, tiếp nối nền tảng thành tựu từ các giai đoạn trước, Bộ Tài chính cũng đang cụ thể hóa mạnh mẽ các chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước về an sinh xã hội. Với các ngành, lĩnh vực có tác động trực tiếp đến an sinh của người dân, lãnh đạo Bộ Tài chính đã và đang có những chỉ đạo rất cụ thể.
Riêng ở lĩnh vực BHXH, BHYT, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã chỉ đạo BHXH Việt Nam phải quyết tâm hoàn thành ở mức cao nhất các chỉ tiêu về BHXH, BHYT, BHTN năm 2026, làm tiền đề hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ trong các năm tiếp theo và góp phần vào kết quả chung của ngành Tài chính trong thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030.
Bộ trưởng nhấn mạnh, về chiến lược lâu dài của BHXH Việt Nam cần tiếp tục tập trung vào 3 lĩnh vực cốt yếu của ngành gồm: BHXH (gồm cả BHXH bắt buộc và tự nguyện), BHYT và BHTN, đặc biệt gắn với chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động để thủ tục bảo hiểm ngày càng thuận tiện, nhanh chóng, tạo điều kiện tối đa cho người tham gia, góp phần trong công cuộc phát triển đất nước.
Với lĩnh vực dự trữ quốc gia, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng nhấn mạnh những yêu cầu mới. Đặc biệt là tổ chức triển khai thực hiện hiệu quả mục tiêu của Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, trong đó phấn đấu mức dự trữ quốc gia đạt tối thiểu 1% GDP vào năm 2030; đến năm 2045 đạt 2% GDP. Chủ động nghiên cứu, tham mưu các cơ chế, chính sách nhằm huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực của Nhà nước và xã hội để từng bước tăng cường tiềm lực dự trữ quốc gia. Chủ động rà soát, xây dựng nguồn lực dự trữ đủ về quy mô, hợp lý về cơ cấu, sẵn sàng huy động để phòng ngừa, ứng phó và khắc phục kịp thời hậu quả thiên tai, dịch bệnh và các tình huống đột xuất, cấp bách…
Cụ thể hóa chỉ đạo của Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, các đơn vị trong ngành Tài chính đã quyết tâm, quyết liệt trong hành động. Nhắc lại quan điểm “đầu tư cho an sinh xã hội là đầu tư cho phát triển bền vững”, “mọi thành tựu của phát triển kinh tế đều phải được phục vụ con người - đó vừa là mục tiêu, vừa là bản chất của phát triển bền vững”, Giám đốc BHXH Việt Nam Lê Hùng Sơn cũng nhấn mạnh sẽ bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài chính để triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm hoàn thành toàn diện các chỉ tiêu, nhiệm vụ trọng tâm; làm tiền đề hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ và góp phần vào kết quả chung của ngành Tài chính đối với các chỉ tiêu kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030.
Ông Bùi Tuấn Minh, Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước cũng khẳng định: ngành Dự trữ Nhà nước sẽ tiếp tục đổi mới, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ để phát triển nhanh và vững chắc. Xây dựng chiến lược, quy mô và cơ cấu dự trữ quốc gia phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và khả năng cân đối của ngân sách nhà nước; đồng thời huy động, khai thác, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của nền kinh tế để thực hiện tự chủ chiến lược quốc gia và là công cụ điều tiết thị trường.
Cùng với các chính sách tài chính, tài khóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, các chương trình mục tiêu quốc gia…, các giải pháp của Bộ Tài chính về bảo hiểm, dự trữ quốc gia, sẽ từng bước kiến tạo “hệ sinh thái” đồng bộ các giải pháp phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa, bảo đảm an sinh đa tầng, bao trùm, bền vững. Đây là những cơ chế bảo đảm an sinh vô cùng thiết yếu trong bối cảnh nguy cơ từ những rủi ro phi truyền thống ngày càng lớn hơn.
Thực hiện hiệu quả các giải pháp nói trên cũng là quá trình để Bộ Tài chính từng bước cụ thể hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Lễ kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống của ngành Tài chính (28/8/1945 - 28/8/2025): Tiếp tục chú trọng và duy trì các giải pháp đảm bảo chế độ bảo hiểm và an sinh xã hội cho người dân, đảm bảo việc kinh tế phát triển thì đời sống của Nhân dân phải tốt hơn, toàn diện hơn trên tất cả các mặt.
* Bài viết đăng lại từ Đặc san Kinh tế - Tài chính Việt Nam năm 2026
