 |
| Dự án cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành mở rộng. Ảnh: Đức Thanh |
Theo báo cáo “Thách thức 7 nghìn tỷ USD: Xây dựng ASEAN của ngày mai” vừa được ADB công bố, tổng nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng của khu vực ước đạt 7,1 nghìn tỷ USD, bình quân 476 tỷ USD mỗi năm, tương đương 8,7% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của ASEAN. Tỷ lệ này cao hơn mức 7,3% GDP được ADB ước tính cho toàn khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Nhu cầu đầu tư gia tăng gắn với quá trình mở rộng quy mô kinh tế, đô thị hóa, chuyển dịch cơ cấu sản xuất và dịch vụ, cùng sự phát triển nhanh của các hoạt động kết nối số.
ADB cho biết, với mức chi tiêu hiện nay, nguồn vốn từ Chính phủ các nước ASEAN chỉ đáp ứng khoảng 45% nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng. Khoảng thiếu hụt tài chính được ước tính ở mức 264 tỷ USD mỗi năm, tương đương hơn 4,8% GDP của khu vực.
Chủ tịch ADB Masato Kanda nhấn mạnh, tăng trưởng của Đông Nam Á phụ thuộc vào những công trình hạ tầng được xây dựng trong thời gian tới. Các nhà máy cần nguồn điện ổn định, trong khi doanh nghiệp cần những phương thức tiếp cận thị trường nhanh chóng và an toàn hơn.
Theo ông Masato Kanda, các khoản đầu tư phải mang lại lợi ích lâu dài. ADB sẽ hỗ trợ các Chính phủ thúc đẩy triển khai những dự án tạo được niềm tin cho nhà đầu tư và đáp ứng nhu cầu của người dân.
Về cơ cấu đầu tư, điện và giao thông vận tải là hai lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn nhất, với tổng nhu cầu khoảng 6,1 nghìn tỷ USD, tương đương hơn 85% nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng của ASEAN. Riêng lĩnh vực điện cần khoảng 3,6 nghìn tỷ USD, chiếm 50% tổng nhu cầu. Nguồn vốn này dành cho phát triển năng lực phát điện, hệ thống truyền tải, lưu trữ điện và các kết nối xuyên biên giới.
ADB nhấn mạnh vai trò của Lưới điện ASEAN trong tăng cường an ninh năng lượng, mở rộng sử dụng năng lượng sạch và giảm tác động từ những gián đoạn nguồn cung toàn cầu. Sáng kiến Lưới điện Liên Á do ADB triển khai từ tháng 5/2026 cũng hướng tới mở rộng thương mại điện năng xuyên biên giới và tăng cường kết nối hệ thống điện trong khu vực.
Đối với giao thông vận tải, nhu cầu đầu tư được ước tính khoảng 2,5 nghìn tỷ USD, chiếm 35,3% tổng nhu cầu. Trong đó, hạ tầng đường bộ tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất, với gần 2 nghìn tỷ USD.
Báo cáo cho thấy đường sắt và sân bay là những hạng mục có nhu cầu đầu tư tăng nhanh. Theo báo cáo của ADB, phát triển các mạng lưới giao thông tích hợp và kết nối xuyên biên giới sẽ góp phần giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh của ASEAN trên thị trường toàn cầu.
Bên cạnh hai lĩnh vực trên, hạ tầng số cần khoảng 584 tỷ USD đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2040, tập trung vào mạng băng thông rộng, trung tâm dữ liệu và các công trình phục vụ kết nối số.
ADB cũng triển khai Sáng kiến Xa lộ số châu Á - Thái Bình Dương nhằm hỗ trợ tài trợ mạng cáp quang, cáp ngầm dưới biển, các điểm trao đổi lưu lượng Internet và trung tâm dữ liệu khu vực đến năm 2035.
Đối với cơ sở hạ tầng y tế, ADB ước tính nhu cầu đầu tư đạt 227 tỷ USD đến năm 2040, bao gồm xây dựng khoảng 49.000 cơ sở y tế mới, phần lớn là các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu. Nhu cầu đầu tư vào hệ thống cấp nước và vệ sinh của ASEAN ở mức 244 tỷ USD, chiếm khoảng 3,4% tổng nhu cầu.
Theo ADB, một trong những trở ngại lớn đối với việc thu hút vốn tư nhân là tình trạng thiếu các dự án cơ sở hạ tầng được chuẩn bị đầy đủ, có khả năng đáp ứng yêu cầu tài trợ của nhà đầu tư. Trong điều kiện ngân sách Chính phủ chịu nhiều áp lực, báo cáo nhấn mạnh yêu cầu tăng cường chất lượng chuẩn bị dự án, bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của các quy định, đồng thời nâng cao tính minh bạch trong mua sắm, đấu thầu.
Báo cáo cũng đề cập việc phân bổ rủi ro phù hợp giữa các bên tham gia dự án, sử dụng các công cụ bảo lãnh, tài chính hỗn hợp và hỗ trợ thanh khoản để huy động nguồn vốn tư nhân.
Đối với các Chính phủ, ADB khuyến nghị ưu tiên bảo trì, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản hạ tầng hiện có và lựa chọn các dự án mở rộng hạ tầng phù hợp với khả năng tài chính.
Báo cáo cho rằng, để thu hút nguồn vốn đầu tư quy mô lớn, các quốc gia cần cải thiện công tác chuẩn bị dự án và xây dựng những dự án có khả năng huy động tài chính, thay vì chỉ tập trung vào việc xác định tổng nhu cầu vốn.
Trước đó, ADB đánh giá Việt Nam đã triển khai các cải cách nhằm đẩy nhanh quá trình ra quyết định đối với đầu tư công và khắc phục tình trạng chậm triển khai các dự án hạ tầng. Việc phê duyệt công tác chuẩn bị dự án ở cấp địa phương đã được cải thiện, dù quy trình phê duyệt và ký kết dự án vẫn còn kéo dài.
Theo định hướng hợp tác giai đoạn 2025-2028, ADB tiếp tục hỗ trợ Việt Nam phát triển các dự án hạ tầng quy mô lớn, thúc đẩy khu vực tư nhân và phát triển nền kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Ở quy mô ASEAN, ADB cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ các nước chuyển những ưu tiên phát triển hạ tầng thành các dự án có khả năng huy động vốn thông qua hoạt động tài trợ, chuẩn bị dự án, chia sẻ tri thức và điều phối khu vực.
Theo phân tích của Ngân hàng UOB, Việt Nam cần khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư trong giai đoạn 2026-2030 để hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao. Nguồn lực này phục vụ hạ tầng, kinh tế xanh, công nghệ, mở rộng năng lực sản xuất, giáo dục và y tế.
