Đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư để phát triển hạ tầng đô thị bền vững

Đông đảo đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp tham dự Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam năm 2026.

Mở rộng nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng đô thị

Phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện chất lượng sống tại các đô thị. Tuy nhiên, nhu cầu đầu tư ngày càng lớn trong khi nguồn lực ngân sách có giới hạn đang đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức huy động và sử dụng vốn.

Tại Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam năm 2026 do Bộ Xây dựng phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương tổ chức ngày 6/11, các đối tác quốc tế đã đề xuất nhiều giải pháp huy động nguồn lực, nâng cao hiệu quả đầu tư và phát triển hạ tầng đô thị bền vững.

Đề cập đến vai trò tài trợ cơ sở hạ tầng trong đổi mới mô hình tăng trưởng và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, bà Mariam J. Sherman, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào nhấn mạnh vai trò quan trọng của các đô thị đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.

Theo bà Mariam J. Sherman, nhu cầu đầu tư hạ tầng rất lớn trong khi nguồn lực còn hạn chế đang đặt ra yêu cầu đa dạng hóa các kênh huy động vốn. Để thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và các khoản vay ngân hàng, Việt Nam cần nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, đồng thời giải quyết những điểm nghẽn về hạ tầng.

Đầu tư công tiếp tục giữ vai trò quan trọng, song cần huy động thêm nguồn lực để phát triển khu công nghiệp, cảng biển, khu du lịch, tăng cường kết nối với thị trường và các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp.

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào.

Để giải quyết bài toán nguồn vốn, đại diện Ngân hàng Thế giới đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm. Trước hết, cần ưu tiên vốn đầu tư công cho những dự án không có khả năng tạo lợi tức trực tiếp như phòng chống ngập úng, cấp thoát nước và hạ tầng có khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu. Đối với các lĩnh vực này, ngân sách nhà nước và nguồn tài chính ưu đãi tiếp tục giữ vai trò quan trọng.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh các dự án đầu tư hỗn hợp, đặc biệt trong những lĩnh vực có khả năng tạo nguồn thu như cấp nước, xử lý nước thải, chất thải rắn và giao thông vận tải.

Theo bà Mariam J. Sherman, các dự án này có thể thu hút vốn tư nhân thông qua hình thức đối tác công tư (PPP), với tỷ lệ vốn nhà nước tham gia có thể lên tới 70% đối với dự án đáp ứng yêu cầu. Chính quyền địa phương cần tăng cường tham gia để huy động thêm nguồn lực tư nhân cho phát triển hạ tầng.

Cùng quan điểm về nâng cao hiệu quả đầu tư, ông Thomas Gass, Đại sứ Thụy Sĩ tại Việt Nam cho rằng, trước những thách thức từ biến đổi khí hậu và áp lực phát triển kinh tế, Việt Nam không chỉ cần tăng tốc đầu tư cơ sở hạ tầng mà còn phải xác định đúng lĩnh vực, dự án ưu tiên, bảo đảm các khoản đầu tư mang lại giá trị bền vững lâu dài.

Theo Đại sứ Thomas Gass, vấn đề đặt ra không đơn thuần là đầu tư như thế nào, mà quan trọng hơn là đầu tư vào đâu, làm thế nào để đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư.

Các quyết định đầu tư cần hướng tới tăng cường khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu, thiên tai, ngập lụt và những đợt nắng nóng cực đoan. Hạ tầng phải bảo đảm khả năng bảo vệ cộng đồng, duy trì hoạt động giao thông, sản xuất, kinh doanh và các dịch vụ công cộng ngay cả trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Đại sứ Thomas Gass cũng đề cập đến Chương trình hợp tác phát triển đô thị bền vững giữa Thụy Sĩ và Bộ Xây dựng. Chương trình hướng tới nâng cao năng lực lập kế hoạch, chuẩn bị dự án và huy động hiệu quả các nguồn lực đầu tư, đặc biệt là thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân cùng với nguồn lực ngân sách nhà nước.

Phát triển các công cụ tài chính mới cho hạ tầng đô thị

Bên cạnh việc nâng cao hiệu quả đầu tư công và mở rộng hợp tác công tư, phát triển các công cụ tài chính mới được Ngân hàng Thế giới xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu vốn cho hạ tầng đô thị.

Theo bà Mariam J. Sherman, đối với những dự án có khả năng sinh lời, vốn công có thể đóng vai trò vốn mồi để thu hút nguồn tài chính hỗn hợp, qua đó huy động thêm các nguồn lực ngoài ngân sách.

Đáng chú ý, Ngân hàng Thế giới đang đề xuất thành lập Quỹ Đầu tư cơ sở hạ tầng Việt Nam, nhằm tạo nền tảng chuyên nghiệp để tập hợp các công cụ và kênh huy động vốn phục vụ phát triển hạ tầng.

Một hướng huy động vốn khác được đại diện Ngân hàng Thế giới đề cập là phát triển thị trường trái phiếu và tăng cường khả năng tiếp cận các định chế tài chính quốc tế.

Bà Mariam J. Sherman cho biết, TP. Hồ Chí Minh đã phát hành trái phiếu bằng đồng Việt Nam. Đồng thời, bà đề cập đến khả năng các thành phố sử dụng dự án để phát hành trái phiếu xanh cho các nhà cho vay quốc tế theo khuôn khổ của Luật Phát triển đô thị, có tính đến giới hạn nợ công.

Các địa phương cũng có thể huy động vốn thông qua Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC), Trung tâm Tài chính Việt Nam hoặc phát hành quốc tế; đồng thời tiếp nhận hỗ trợ nâng cao mức độ tín nhiệm để tăng khả năng tiếp cận vốn ngân hàng.

Cùng với việc phát triển các kênh huy động vốn, đại diện Ngân hàng Thế giới nhấn mạnh yêu cầu nâng cao năng lực lập kế hoạch đầu tư và quản lý dự án hạ tầng đô thị tại địa phương.

Các chuyên gia khuyến nghị cần đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư để phát triển hạ tầng đô thị bền vững. Ảnh: Thu Hiền

Trong đó, Bộ Xây dựng được đề xuất tăng cường vai trò hướng dẫn thông qua việc xây dựng tiêu chuẩn, hướng dẫn kỹ thuật để các tỉnh, thành phố áp dụng; chia sẻ kinh nghiệm và các mô hình hiệu quả trong quản lý, triển khai dự án phát triển hạ tầng đô thị.

Bộ Xây dựng cũng được đề xuất tiên phong triển khai các mô hình tài chính hỗn hợp đối với những dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia; hướng dẫn địa phương thực hiện dự án đô thị theo hình thức PPP hoặc BT (xây dựng - chuyển giao).

Đồng thời, Bộ Xây dựng có thể phối hợp với Bộ Tài chính thúc đẩy các cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực đầu tư, góp phần tạo điều kiện triển khai các dự án hạ tầng đô thị.

Ở góc độ hợp tác quốc tế, Đại sứ Thomas Gass cho biết, các đối tác Thụy Sĩ đã tham gia tư vấn thiết kế đường sắt đô thị tại TP. Hồ Chí Minh và các công trình cầu tại Việt Nam. Những lĩnh vực như lưới điện thông minh, chuyển đổi năng lượng, tích hợp hệ thống giao thông công cộng, quy hoạch kiến trúc và logistics cũng mở ra cơ hội hợp tác trong phát triển hạ tầng.

Thông qua Chương trình hợp tác phát triển đô thị bền vững giữa Thụy Sĩ và Bộ Xây dựng Việt Nam, hai bên kỳ vọng kết hợp hiệu quả công tác quy hoạch của Nhà nước, nguồn lực khu vực tư nhân và tri thức của giới khoa học nhằm phát triển các dự án chất lượng, tăng cường khả năng kết nối và chống chịu của đô thị.

Theo bà Mariam J. Sherman, hạ tầng đô thị không chỉ tạo việc làm, kết nối người lao động với nơi làm việc mà còn giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động hiệu quả trong điều kiện thời tiết bất lợi, tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là hiện thực hóa các kế hoạch phát triển, nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án và đa dạng hóa nguồn vốn, qua đó tạo điều kiện thu hút mạnh mẽ hơn nguồn lực tư nhân vào phát triển hạ tầng đô thị bền vững.