 |
| Quang cảnh Diễn đàn. |
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, yêu cầu đổi mới mô hình phát triển đô thị ngày càng trở nên cấp thiết. Không chỉ đóng vai trò là nơi tập trung dân cư, sản xuất và dịch vụ, các đô thị cần trở thành những trung tâm tạo ra giá trị gia tăng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Đây là một trong những nội dung trọng tâm được thảo luận tại Diễn đàn Phát triển bền vững đô thị Việt Nam năm 2026 do Bộ Xây dựng phối hợp với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương tổ chức ngày 6/11, với chủ đề “Mô hình phát triển đô thị đóng góp cho tăng trưởng quốc gia”.
Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, Đại hội XIV của Đảng đã xác định mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, phấn đấu tăng trưởng kinh tế bình quân giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo từ 10%/năm trở lên, gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Trong tiến trình đó, đô thị hóa và phát triển đô thị có vai trò đặc biệt quan trọng, là không gian hội tụ nguồn lực, kết nối thị trường, thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao năng suất lao động.
Sau gần 40 năm đổi mới, hệ thống đô thị Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể. Tỷ lệ đô thị hóa đạt 53,3%; kết cấu hạ tầng và chất lượng không gian đô thị từng bước được cải thiện. Nhiều công trình giao thông chiến lược, đường vành đai, đường sắt đô thị góp phần nâng cao khả năng kết nối, mở rộng không gian phát triển và tạo điều kiện hình thành các trung tâm, cực tăng trưởng.
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, các đô thị hiện đóng góp khoảng 70% GDP cả nước, trở thành những trung tâm kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và động lực phát triển của các vùng.
Tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả đô thị hóa vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Ở một số nơi, phát triển đô thị còn phụ thuộc nhiều vào mở rộng không gian xây dựng, khai thác đất đai và đầu tư bất động sản, chưa gắn chặt với các ngành có năng suất cao và đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh đó, chất lượng quy hoạch và hiệu quả tổ chức thực hiện quy hoạch còn hạn chế; kết cấu hạ tầng thiếu đồng bộ; tình trạng ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường và quá tải hạ tầng tiếp tục đặt ra những thách thức đối với phát triển đô thị.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh, yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới đòi hỏi hệ thống đô thị phải có sự chuyển đổi căn bản về mô hình phát triển.
“Vấn đề đặt ra không chỉ là chúng ta cần phát triển thêm bao nhiêu đô thị, mở rộng bao nhiêu không gian hay đầu tư thêm bao nhiêu công trình, mà quan trọng hơn là mỗi đô thị sẽ tạo ra những giá trị mới gì, đóng góp như thế nào vào năng suất, chất lượng tăng trưởng, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng sống của người dân”, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn nhấn mạnh.
Theo đó, cần chuyển mạnh từ phát triển đô thị theo chiều rộng sang chiều sâu; từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào đất đai, vốn đầu tư và mở rộng xây dựng sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
 |
| Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương. |
Cùng với đó, ông Nguyễn Ngọc Tuấn đề nghị đổi mới phương thức đánh giá chất lượng đô thị hóa và đóng góp của đô thị đối với phát triển quốc gia. Hệ thống chỉ tiêu cần chú trọng năng suất lao động, hiệu quả sử dụng đất, hiệu quả đầu tư, mức độ đổi mới sáng tạo, chất lượng môi trường và chất lượng sống của người dân, qua đó đánh giá thực chất đóng góp của đô thị đối với tăng trưởng kinh tế.
Một trong những định hướng quan trọng để đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị là tổ chức lại không gian phát triển theo hướng đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp, gắn với tăng cường liên kết vùng và khai thác hiệu quả hệ thống hạ tầng.
Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cho biết, tại Hà Nội, định hướng phát triển đang chuyển từ mô hình đô thị tập trung, đơn cực sang mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng, đa lớp; gắn với tổ chức lại không gian kinh tế, phân bố dân cư và hệ thống hạ tầng.
Thành phố đang tập trung phát triển hệ thống đường sắt đô thị, các tuyến đường vành đai, trục kết nối; thúc đẩy mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), nghiên cứu khai thác không gian ngầm, kết hợp chỉnh trang, tái thiết các khu vực đô thị hiện hữu.
 |
| Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại Diễn đàn. |
Theo Thứ trưởng, đây không chỉ là việc đầu tư thêm các tuyến giao thông hay mở rộng không gian xây dựng, mà còn là cơ hội tái cấu trúc đô thị, hình thành những trung tâm phát triển mới, phân bố lại dân cư, việc làm và hoạt động kinh tế; giảm áp lực lên khu vực nội đô lịch sử, đồng thời tạo ra nguồn lực và giá trị gia tăng từ đất đai, hạ tầng và không gian đô thị.
Đối với TP. Hồ Chí Minh, việc mở rộng địa giới hành chính tạo điều kiện hình thành không gian phát triển mới với quy mô, tiềm năng và lợi thế lớn hơn. Định hướng phát triển chuyển sang cấu trúc đa cực, đa trung tâm, kết nối các không gian công nghiệp, dịch vụ, tài chính, đổi mới sáng tạo, cảng biển và logistics.
Trong đó, khu vực trung tâm tiếp tục phát huy vai trò tài chính, thương mại, dịch vụ; khu vực phía Đông phát triển đổi mới sáng tạo, công nghệ cao; các khu vực công nghiệp phía Bắc cùng hệ thống cảng biển, logistics phía Nam mở ra những động lực tăng trưởng mới.
Việc liên kết hệ thống cảng biển Cái Mép - Thị Vải, Cần Giờ với các trung tâm công nghiệp, logistics và mạng lưới giao thông vùng Đông Nam Bộ cũng tạo cơ hội hình thành chuỗi giá trị kinh tế có sức cạnh tranh quốc tế.
Từ thực tiễn hai đô thị lớn, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cho rằng, đổi mới mô hình phát triển đô thị không chỉ là thay đổi cấu trúc không gian, mà quan trọng hơn là tổ chức lại các hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả những lợi thế mới, nâng cao năng suất và tạo ra các động lực tăng trưởng có sức lan tỏa.
Đề cập đến các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, ông Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ chiến lược sang hành động, gắn kết quy hoạch với chương trình phát triển đô thị và kế hoạch đầu tư; chuyển dần từ quản lý theo quy trình, thủ tục sang quản trị dựa trên kết quả và dữ liệu.
Cùng với đó, cần đổi mới các nguồn lực phát triển, thúc đẩy đô thị đa tầng, đa trung tâm trên cơ sở kết nối đồng bộ hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số; phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng, tái thiết đô thị và mở rộng không gian phát triển đa chiều.
Ông Trần Quốc Thái cũng nhấn mạnh việc phát triển hệ thống đô thị theo mạng lưới, tăng cường liên kết vùng, liên kết không gian và xây dựng thương hiệu đô thị nhằm từng bước nâng cao vị thế, năng lực cạnh tranh quốc tế.
Trong giai đoạn đến năm 2030, ba trọng tâm được Cục trưởng Cục Phát triển đô thị đề cập gồm: phát triển đô thị thông minh; nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị gắn với giao thông công cộng.
Thông điệp của Diễn đàn cũng xác định, đổi mới mô hình tăng trưởng đô thị phải là quá trình tái cấu trúc toàn diện hệ thống đô thị, tổ chức lại không gian phát triển, hình thành các động lực kinh tế mới và đổi mới phương thức quản trị, huy động, phân bổ nguồn lực.
Mục tiêu là chuyển từ các đô thị phát triển riêng lẻ sang hệ thống đô thị liên kết, bổ trợ và lan tỏa; từ tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên, đất đai sang tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển xanh, qua đó đóng góp trực tiếp và bền vững cho tăng trưởng quốc gia.
