 |
| Mỗi năm, hàng chục triệu hồ sơ, chứng từ chi ngân sách nhà nước được gửi đến Kho bạc Nhà nước qua hệ thống Dịch vụ công trực tuyến. |
Giám sát trên dữ liệu điện tử, nâng cao hiệu quả kiểm tra
Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng Kho bạc số, công tác kiểm tra của Kho bạc Nhà nước đứng trước yêu cầu đổi mới cả về phương thức và cách thức tổ chức thực hiện. Đặc biệt, từ năm ngân sách 2026, theo Nghị định số 347/2025/NĐ-CP, các thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực Kho bạc Nhà nước được thực hiện trên môi trường điện tử, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước tự chịu trách nhiệm về nội dung chi, hóa đơn, chứng từ.
Việc chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm đặt ra yêu cầu công tác kiểm tra sau phải đủ năng lực phát hiện, ngăn ngừa sai phạm. Trong khi đó, mỗi quý, toàn hệ thống Kho bạc Nhà nước tiếp nhận trên 5 triệu hồ sơ qua hệ thống Dịch vụ công trực tuyến, còn số cuộc kiểm tra vẫn bị giới hạn bởi nguồn lực tài chính và nhân sự. Phương thức kiểm tra chọn mẫu, làm việc trực tiếp khó có thể bao quát toàn bộ hồ sơ, tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót những sai sót nhỏ nhưng lặp đi lặp lại nhiều lần.
Trước yêu cầu đó, khai thác dữ liệu điện tử để giám sát từ xa được xác định là hướng đi quan trọng. Theo đó, giám sát từ xa và kiểm tra được tổ chức như 2 khâu trong một chu trình quản lý rủi ro khép kín: dữ liệu toàn hệ thống được sàng lọc, phân tích, xếp hạng rủi ro để lựa chọn đối tượng và nội dung kiểm tra; ngược lại, kết luận kiểm tra tiếp tục được sử dụng để hoàn thiện các tiêu chí giám sát.
Công tác kiểm tra của Kho bạc Nhà nước hiện gồm 2 mảng: kiểm tra nội bộ, tập trung vào việc chấp hành quy định, quy trình của các đơn vị Kho bạc Nhà nước và công chức; kiểm tra chuyên ngành, tập trung vào việc chấp hành pháp luật về chi ngân sách nhà nước của đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, chủ đầu tư. Đây là nhiệm vụ được Bộ Tài chính phân cấp cho Kho bạc Nhà nước theo Thông tư số 104/2026/TT-BTC.
Quá trình hình thành công cụ giám sát từ xa được triển khai từng bước. Từ tháng 12/2020, Tiện ích tra cứu dữ liệu dịch vụ công trực tuyến cho phép công chức kiểm tra tra cứu hồ sơ, chứng từ và tài liệu đính kèm mà không cần đến trực tiếp đơn vị. Việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ kiểm soát chi cũng được giám sát hằng tháng.
Giai đoạn 2023-2025, Quy chế giám sát từ xa được ban hành với 11 nội dung, mở rộng sang công tác thanh toán, tập trung nhận diện các dấu hiệu rủi ro như thanh toán trùng hóa đơn, chứng từ; sai khác tài khoản, tên đơn vị hưởng; chênh lệch giữa chứng từ và bảng kê. Kết quả giám sát trở thành căn cứ quan trọng để xem xét, quyết định kiểm tra đột xuất.
Đến năm 2026, Kho bạc Nhà nước tiếp tục thống nhất nội dung, phương thức khai thác dữ liệu và chế độ báo cáo; phân loại sai sót theo nguyên nhân khách quan, chủ quan; thực hiện công khai, xếp hạng các đơn vị hằng quý, gắn với đánh giá, xếp loại cá nhân và đơn vị.
Đáng chú ý, giám sát được tổ chức theo 2 cấp: Ban Kiểm tra, kiểm toán nội bộ thực hiện giám sát toàn hệ thống; Phòng Kiểm tra thuộc Kho bạc Nhà nước khu vực khai thác dữ liệu trên địa bàn. Phạm vi giám sát từ xa cũng lần đầu được thí điểm mở rộng sang chi đầu tư công theo Nghị định số 254/2025/NĐ-CP.
Hồ sơ quá hạn giảm trên 85%, phát hiện sớm sai sót thanh toán
Hiệu quả của phương thức giám sát từ xa thể hiện rõ qua các chỉ tiêu theo dõi việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ qua dịch vụ công trực tuyến. Bốn chỉ tiêu được duy trì từ năm 2023 gồm: Hồ sơ quá hạn tiếp nhận, hồ sơ quá hạn xử lý, hồ sơ bị từ chối nhiều lần ở cấp giao dịch viên và hồ sơ bị từ chối nhiều lần ở cấp lãnh đạo.
Theo số liệu giám sát của Kho bạc Nhà nước, trong quý III/2026 so với quý I/2026, số hồ sơ quá hạn tiếp nhận và quá hạn xử lý đều giảm trên 85%; hồ sơ bị từ chối nhiều lần giảm 70%. Tỷ lệ hồ sơ vi phạm giảm chung xuống dưới 1% tổng số hồ sơ tiếp nhận, mức thấp nhất kể từ năm 2023.
Kết quả này gắn với việc công khai, xếp hạng và tổ chức kiểm tra đột xuất trên cơ sở dữ liệu giám sát, qua đó góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong giải quyết thủ tục hành chính của hệ thống Kho bạc Nhà nước.
Không chỉ theo dõi tiến độ xử lý hồ sơ, giám sát từ xa còn phát huy hiệu quả trong phát hiện sai sót ở khâu thanh toán. Trong đó, thanh toán trùng hóa đơn, chứng từ là một trong những rủi ro được nhận diện nhiều nhất. Nguyên nhân thường xuất phát từ việc đơn vị sao chép chứng từ kỳ trước nhưng không điều chỉnh số hóa đơn, kỳ thanh toán hoặc thay đổi nhân sự kế toán sau quá trình sắp xếp bộ máy.
Thông qua rà soát dữ liệu định kỳ, những khoản chi chưa đúng quy định có thể được phát hiện khi đơn vị thụ hưởng chưa sử dụng tiền. Nhờ đó, việc thu hồi, nộp trả ngân sách nhà nước được thực hiện kịp thời. Hoạt động giám sát cũng giúp phát hiện những lỗi kỹ thuật của hệ thống, chẳng hạn số tài khoản thụ hưởng bị thiếu một chữ số khi chuyển sang thanh toán liên ngân hàng.
| Trong quý III/2026 so với quý I/2026, số hồ sơ quá hạn tiếp nhận và quá hạn xử lý đều giảm trên 85%; hồ sơ bị từ chối nhiều lần giảm 70%. Tỷ lệ hồ sơ vi phạm giảm chung xuống dưới 1% tổng số hồ sơ tiếp nhận, mức thấp nhất kể từ năm 2023. |
Đối với kiểm tra nội bộ, dữ liệu nhiều quý cho thấy các rủi ro có tính chu kỳ và tập trung tại một số đơn vị. Quý I hằng năm thường có mức độ rủi ro cao nhất do hồ sơ dồn vào đầu năm ngân sách, thời gian chỉnh lý quyết toán và dịp Tết.
Trên cơ sở kết quả giám sát, tháng 8/2026, Kho bạc Nhà nước đã tổ chức kiểm tra đột xuất việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ qua dịch vụ công trực tuyến tại một số đơn vị, chỉ rõ tồn tại của từng đơn vị và chấn chỉnh chung trong toàn hệ thống.
Một điểm đáng chú ý khác là dữ liệu giám sát đang trở thành đầu vào quan trọng cho hoạt động kiểm tra chuyên ngành. Các khoản thanh toán chưa đúng quy định được cảnh báo, đề nghị đơn vị phối hợp xử lý. Với trường hợp thanh toán trùng từ 2 lần trở lên, văn bản cảnh báo được gửi tới thủ trưởng đơn vị và cơ quan cấp trên. Những đơn vị vi phạm lặp lại nhiều lần được đề nghị xem xét kiểm tra chuyên ngành theo Thông tư số 104/2026/TT-BTC.
Đối với chi đầu tư công, các tiêu chí về tạm ứng, bảo lãnh giúp khoanh vùng chủ đầu tư, dự án có rủi ro để ưu tiên kiểm tra.
Việc phân loại sai sót theo nguyên nhân từ quý III/2026 cũng giúp xác định rõ trách nhiệm và lựa chọn đúng loại hình kiểm tra. Theo đó, hồ sơ quá hạn - thuộc trách nhiệm trực tiếp của Kho bạc Nhà nước có khoảng một nửa do nguyên nhân chủ quan, là đối tượng cần tập trung trong kiểm tra nội bộ. Trong khi đó, hồ sơ bị từ chối nhiều lần chủ yếu xuất phát từ chất lượng hồ sơ của đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước, trở thành căn cứ để lựa chọn đối tượng kiểm tra chuyên ngành.
Có thể thấy, giám sát từ xa qua dịch vụ công trực tuyến đang từng bước trở thành tuyến phòng ngừa đầu tiên trong cả kiểm tra nội bộ và kiểm tra chuyên ngành của Kho bạc Nhà nước. Khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, sai sót có thể được phát hiện sớm hơn, đối tượng kiểm tra được lựa chọn đúng trọng tâm hơn. Đây là nền tảng quan trọng để Kho bạc Nhà nước chuyển từ tư duy phát hiện sai phạm sang chủ động cảnh báo, phòng ngừa rủi ro, góp phần bảo đảm an toàn tiền và tài sản nhà nước trên lộ trình xây dựng Kho bạc số.
