Nghị quyết điều chỉnh luật khi khẩn cấp chỉ có hiệu lực tối đa 1 năm

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã làm rõ nhiều vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm. Ảnh: VPQH

Chỉ kích hoạt cơ chế đặc biệt khi thực sự khẩn cấp, cấp bách

Tại phiên thảo luận ở hội trường về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật và một số nội dung liên quan đến việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật, chiều ngày 10/11, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã làm rõ nhiều vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm là cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được, quy định từ Điều 59 đến Điều 65 của dự thảo Luật.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết, qua thảo luận, có đại biểu ủng hộ cơ chế này, song cũng có ý kiến còn băn khoăn, chưa đồng tình hoặc đề nghị cân nhắc hết sức thận trọng.

Làm rõ vấn đề này, Bộ trưởng nhấn mạnh, đây là nội dung mới, rất quan trọng, liên quan trực tiếp đến quyền lập pháp của Quốc hội, đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế phối hợp để kịp thời ứng phó, phản ứng chính sách trước những tình huống khẩn cấp, cấp bách phát sinh trong thực tiễn.

Về cơ sở chính trị, Bộ trưởng cho biết, việc đề xuất cơ chế này nhằm thể chế hóa Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị là văn bản quan trọng về “hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”. Trong đó, Bộ Chính trị yêu cầu nghiên cứu cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành văn bản điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

“Đây không phải là cơ chế áp dụng thường xuyên mà chỉ áp dụng trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách thực sự cần thiết mà Quốc hội không họp được và gắn với các điều kiện kích hoạt và kiểm soát chặt chẽ”, Bộ trưởng khẳng định.

Về cơ sở thực tiễn, Bộ trưởng phân tích, tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh, phức tạp, khó lường; những biến động về an ninh, thương mại, đầu tư, đứt gãy chuỗi cung ứng, cùng sự xuất hiện của các mô hình kinh tế mới, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo có thể tác động sâu rộng đến nền kinh tế, hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân.

Trong bối cảnh đó đòi hỏi phản ứng chính sách nhanh, kịp thời. Do vậy, việc chủ động chuẩn bị trước các công cụ pháp lý đặc biệt có thể áp dụng trong trường hợp cần thiết, có ý nghĩa giúp hạn chế sự bị động cũng như là chậm trễ và giảm thiểu thiệt hại khi xuất hiện các tình huống bất ngờ hoặc vượt khả năng dự liệu trước.

Đáng chú ý, Bộ trưởng khẳng định cơ chế này không trái Hiến pháp. Về bản chất pháp lý, đây là cơ chế ủy quyền lập pháp có điều kiện và mang tính tạm thời, nhằm nâng cao năng lực phản ứng chính sách của Nhà nước.

Việc cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành nghị quyết điều chỉnh quy định của luật chỉ nhằm xử lý ngay những vấn đề cấp bách phát sinh trong thời gian chưa thể thực hiện quy trình sửa đổi luật theo thẩm quyền của Quốc hội; không thay thế, không làm thay đổi nguyên tắc Quốc hội là cơ quan duy nhất có thẩm quyền lập hiến, lập pháp theo khoản 1 Điều 70 của Hiến pháp.

Để bảo đảm tính chặt chẽ, dự thảo luật thiết kế các điều kiện kích hoạt và cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt. Theo đó, cơ chế chỉ được áp dụng khi có tình huống khẩn cấp, cấp bách thực sự và Quốc hội không thể họp được; đồng thời phải có sự đồng ý của cơ quan có thẩm quyền và tuân thủ các nguyên tắc luật định.

Đối với nghị quyết của Chính phủ, Bộ trưởng cho biết, dự thảo luật còn quy định bắt buộc phải có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành.

Một điểm đáng chú ý khác là nghị quyết của Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành theo cơ chế này chỉ có hiệu lực tối đa 1 năm. Cơ quan ban hành văn bản có trách nhiệm trình Quốc hội sửa đổi, bổ sung các quy định của luật bị điều chỉnh tại kỳ họp gần nhất.

Theo Bộ trưởng, những quy định này nhằm bảo đảm cơ chế vừa có khả năng phản ứng chính sách kịp thời, vừa duy trì sự an toàn về mặt pháp lý.

Trước những ý kiến còn băn khoăn, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ lưỡng cả ý kiến đồng tình và ý kiến chưa đồng tình để hoàn thiện cơ chế, bảo đảm chặt chẽ, khả thi trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Không xác lập thứ bậc hiệu lực pháp lý cao hơn cho các luật có tính nền tảng

Bên cạnh cơ chế ủy quyền lập pháp đặc biệt, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng làm rõ ý kiến đại biểu về việc bổ sung nguyên tắc xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật tại Điều 5 của dự thảo luật, nhất là quy định liên quan đến các luật có tính nền tảng.

Theo Bộ trưởng, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội tại các phiên thảo luận tổ, cơ quan chủ trì soạn thảo đã chỉnh lý quy định tại Điều 5 theo hướng xác định các nguyên tắc cơ bản trong các luật có tính nền tảng có giá trị chi phối, định hướng quá trình xây dựng, ban hành các luật khác, phù hợp với tinh thần Kết luận số 09 của Bộ Chính trị.

Các nguyên tắc này là cơ sở để lựa chọn chính sách, thiết kế quy định có liên quan, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và định hướng quá trình xây dựng các luật.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Bộ trưởng lưu ý, trong quá trình xây dựng các dự án luật khác, vẫn có thể quy định những nội dung phù hợp với đặc thù của từng ngành, lĩnh vực trên cơ sở bám sát các nguyên tắc cơ bản của luật nền tảng. Đặc biệt, quy định này chỉ gắn với giai đoạn xây dựng, ban hành luật, không nhằm xác lập thứ bậc hiệu lực pháp lý cao hơn cho các luật có tính nền tảng, cũng không làm thay đổi vị trí ngang nhau giữa các luật.

Bộ trưởng khẳng định: “Không dùng để xác lập thứ bậc hiệu lực pháp lý cao hơn cho các luật có tính nền tảng, không làm thay đổi vị trí ngang nhau giữa các luật”.

Khi phát sinh những quy định khác nhau về cùng một vấn đề, việc lựa chọn quy định áp dụng vẫn thực hiện theo nguyên tắc áp dụng văn bản pháp luật tại Điều 71 của dự thảo Luật.

Đối với quy trình kiểm soát chất lượng chính sách, Bộ trưởng cho biết dự thảo Luật hướng đến cải cách tổng thể quy trình xây dựng pháp luật, tổ chức xem xét, đánh giá chính sách ngay trong quá trình xây dựng chính sách, gắn với trách nhiệm chuyên môn của từng cơ quan, đồng thời giảm các thủ tục trùng lặp, tiết kiệm thời gian, đẩy nhanh tiến độ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.

Dự thảo quy định việc lấy ý kiến của 8 bộ, cơ quan ngang bộ là bắt buộc, gắn với nội dung, thời hạn trả lời và trách nhiệm về chất lượng ý kiến. Hồ sơ trình Chính phủ phải có ý kiến của các bộ, cơ quan này, đồng thời phải tổng hợp, giải trình, tiếp thu và chỉnh lý.

Ở giai đoạn soạn thảo, các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết vẫn phải được Bộ Tư pháp thẩm định. Theo Bộ trưởng, việc duy trì khâu thẩm định nhằm tiếp tục đánh giá các chính sách đã được thể hiện thành quy định cụ thể, kiểm soát cả quá trình lựa chọn chính sách và chuyển hóa chính sách thành quy phạm pháp luật.

Qua đó, vừa bảo đảm chất lượng dự án trình Quốc hội, vừa đơn giản hóa các bước, quy trình, thủ tục để đẩy nhanh tiến độ xây dựng và ban hành văn bản pháp luật.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ khẩn trương tổng hợp đầy đủ ý kiến đại biểu, phối hợp với các cơ quan của Quốc hội tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật, bảo đảm chất lượng cao nhất trước khi báo cáo các cấp có thẩm quyền và trình Quốc hội xem xét, thông qua.