Tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, mỗi chủ thể chỉ ban hành 1 hình thức

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật. Ảnh: VPQH

Tinh gọn hệ thống văn bản, đổi mới quy trình xây dựng pháp luật

Tại phiên họp chiều ngày 2/10, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật. Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật được xây dựng nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật; kịp thời xử lý những khó khăn, vướng mắc và tăng cường sự gắn kết giữa xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật.

Dự thảo Luật gồm 10 chương, 68 điều, quy định về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật và những nội dung cơ bản về tổ chức thi hành pháp luật. Chính phủ đề nghị đổi tên từ “Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật” thành “Luật Văn bản quy phạm pháp luật” để phù hợp với nội dung và phạm vi được điều chỉnh.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là tiếp tục tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng mỗi chủ thể chỉ ban hành 1 hình thức văn bản quy phạm pháp luật.

Dự thảo đề xuất lược bỏ 5 nhóm hình thức văn bản quy phạm pháp luật. Các nội dung thuộc thẩm quyền của các chủ thể tương ứng sẽ được thực hiện bằng hình thức văn bản phù hợp và có quy định chuyển tiếp nhằm tránh tạo khoảng trống pháp lý.

Cùng với đó, dự thảo bổ sung các nguyên tắc trong xây dựng, ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật, trong đó có nguyên tắc không để quy định pháp luật bị lợi dụng để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Dự thảo không quy định bước thẩm định chính sách và thay thế bằng cơ chế lấy ý kiến và trách nhiệm bắt buộc tham gia của một số bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi quản lý ngành, lĩnh vực tương tự hoạt động thẩm định.

Quy trình xây dựng luật, pháp lệnh cũng được đề xuất đổi mới trên cơ sở tiếp tục phân định rõ quy trình xây dựng chính sách với quy trình soạn thảo, đồng thời bảo đảm tính liên thông và kế thừa kết quả giữa các giai đoạn.

Dự thảo còn hoàn thiện trình tự, thủ tục rút gọn và việc xây dựng, ban hành văn bản trong trường hợp đặc biệt; quy định cụ thể hơn về văn bản quy phạm pháp luật thí điểm chính sách. Đồng thời, bổ sung những nội dung cơ bản về tổ chức thi hành pháp luật, từ giải thích, hướng dẫn áp dụng, kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa, hợp nhất, pháp điển đến đánh giá hiệu quả thi hành và phản ứng chính sách.

Đáng chú ý, dự thảo đặt ra yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số và sử dụng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật trong cả quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình dự án Luật. Ảnh: VPQH

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật. Nội dung dự thảo cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng và định hướng hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật.

Đối với việc lược bỏ một số hình thức văn bản quy phạm pháp luật, đa số ý kiến tán thành nhằm đơn giản hóa hệ thống văn bản. Tuy nhiên, cũng có ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu kỹ các vấn đề có thể phát sinh khi lược bỏ hình thức nghị quyết quy phạm pháp luật của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Về xác lập thứ bậc hiệu lực pháp lý, nhiều ý kiến tán thành nhưng đề nghị quy định rõ việc sắp xếp văn bản quy phạm pháp luật theo thứ tự hiệu lực từ cao xuống thấp, đồng thời rà soát để bảo đảm chính xác, hợp lý giữa các loại văn bản.

Làm rõ cơ chế xử lý tình huống đặc biệt, cấp bách

Một nội dung mới nhận được nhiều ý kiến là đề xuất cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ ban hành văn bản để điều chỉnh một số quy định của luật trong những trường hợp đặc biệt.

Theo dự thảo, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể ban hành pháp lệnh để điều chỉnh quy định của luật không do Chính phủ trình; Chính phủ có thể ban hành nghị định để điều chỉnh quy định của luật do Chính phủ trình trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp hoặc đối với nội dung mang tính kỹ thuật cần xử lý ngay, sau đó báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Cơ quan thẩm tra cho rằng đây là chính sách mới nên cần tiếp tục làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn và đánh giá tác động; đồng thời xác định rõ tiêu chí thế nào là “khẩn cấp”, “cấp bách”, “Quốc hội không thể họp được” hay “nội dung mang tính kỹ thuật”.

Cùng với đó, cần xem xét kỹ mối quan hệ của cơ chế này với nguyên tắc một văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung bởi văn bản của chính cơ quan đã ban hành; làm rõ thời hạn hiệu lực cũng như cách thức xử lý trong trường hợp Quốc hội không đồng ý với việc điều chỉnh.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện, thay thế Luật hiện hành và thống nhất với tên gọi mới; đồng thời nhất trí với nhiều nội dung cơ bản của dự thảo Luật.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ, Bộ Tư pháp tiếp thu đầy đủ ý kiến để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật, bảo đảm pháp luật vừa kiến tạo phát triển, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý hiệu quả đời sống kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và các lĩnh vực khác; đồng thời coi trọng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu trong xây dựng, rà soát và tổ chức thi hành pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu báo cáo thẩm tra. Ảnh: VPQH

Đối với việc tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành lược bỏ các hình thức Nghị quyết của Quốc hội, Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết của Chính phủ, Quyết định của Chủ tịch nước và Nghị quyết liên tịch, theo hướng mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành 1 hình thức văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, cần quy định phù hợp về chuyển tiếp để xử lý các văn bản đã được ban hành, bảo đảm việc thay thế, sửa đổi, bãi bỏ hoặc tiếp tục áp dụng được thực hiện thống nhất, không tạo khoảng trống pháp lý.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng cơ bản tán thành việc bổ sung quy định về thứ bậc hiệu lực pháp lý nhưng yêu cầu tiếp tục rà soát để bảo đảm chính xác; đồng thời nghiên cứu nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp các văn bản có cùng thứ bậc hiệu lực, do các chủ thể khác nhau ban hành nhưng có quy định khác nhau về cùng một vấn đề.

Với cơ chế đặc thù cho phép điều chỉnh quy định của luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh đây chỉ là cơ chế áp dụng trong những trường hợp đặc biệt, cấp bách và đề nghị Chính phủ tiếp tục báo cáo, làm rõ, trong đó lưu ý bảo đảm phù hợp với Hiến pháp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy trình lập, thông qua và điều chỉnh chương trình lập pháp hằng năm; khi đề xuất đưa dự án vào chương trình cần xác định rõ dự kiến chính sách. Đối với quy trình xem xét, thông qua luật, pháp lệnh, dự thảo cũng cần quy định rõ hơn trường hợp một dự án luật được xem xét tại nhiều kỳ họp.

Một yêu cầu khác được đặt ra là rà soát kỹ các quy định về hiệu lực và chuyển tiếp, bảo đảm có đủ thời gian thực hiện các khâu rà soát kỹ thuật, trình ký và công bố luật, nhất là đối với các luật được xây dựng theo trình tự, thủ tục rút gọn. Theo kết luận phiên họp, khi hoạt động lập pháp dần đi vào ổn định, việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn cần được kiểm soát chặt chẽ hơn để bảo đảm việc lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động.

Các cơ quan của Chính phủ, Bộ Tư pháp và các cơ quan của Quốc hội được đề nghị tiếp tục phối hợp rà soát, biên tập dự thảo, chuẩn hóa kỹ thuật văn bản và làm rõ các quy định về phạm vi, đối tượng áp dụng, điều khoản thi hành, chuyển tiếp, sửa đổi, thay thế văn bản trước khi dự án Luật được trình Quốc hội xem xét.