Chuyển giá trị văn hóa thành động lực tăng trưởng
Phóng viên: Những năm gần đây, ngành văn hóa Việt Nam đã có những bước phát triển nhất định, với sự xuất hiện của nhiều sản phẩm, mô hình sáng tạo và hoạt động văn hóa có sức lan tỏa. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, ngành vẫn chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế sẵn có. Theo ông, đâu là những chuyển biến đáng chú ý nhất của ngành văn hóa hiện nay, và điều gì đang khiến lĩnh vực này chưa thực sự trở thành một ngành kinh tế có đóng góp tương xứng? Trong bối cảnh Việt Nam có lợi thế về di sản, bản sắc văn hóa và nguồn nhân lực sáng tạo, đâu sẽ là những lĩnh vực có khả năng tạo bước phát triển đột phá?
![]() |
| PGS.TS. Phạm Duy Đức nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và phát triển, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh |
PGS.TS. Phạm Duy Đức: Theo tôi, chuyển biến đáng mừng nhất hiện nay là sự dịch chuyển từ tư duy “làm văn hóa thuần túy” sang “kinh tế hóa các giá trị văn hóa”. Chúng ta đã thấy những tín hiệu thị trường rất sống động: những concert âm nhạc thu hút hàng chục nghìn khán giả, các bộ phim Việt chạm mốc doanh thu hàng trăm tỷ đồng, hay các tour du lịch đêm di sản tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám luôn kín khách. Điều đó chứng minh sức mua và nhu cầu thụ hưởng văn hóa chất lượng cao của người Việt là rất lớn.
Tuy nhiên, ngành công nghiệp văn hóa vẫn chưa thể bứt phá thành một trụ cột kinh tế tương xứng vì ba “điểm nghẽn” cốt lõi:
Thứ nhất, quy mô sản xuất còn manh mún. Phần lớn doanh nghiệp văn hóa ở nước ta có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, thiếu những “sếu đầu đàn” đủ tiềm lực tài chính và năng lực quản trị chuỗi giá trị từ khâu sáng tạo đến phân phối quốc tế.
Thứ hai, thị trường vốn và cơ chế định giá tài sản trí tuệ chưa thông suốt. Các dự án sáng tạo rất khó tiếp cận tín dụng ngân hàng vì tài sản lớn nhất của họ là ý tưởng và bản quyền, chứ không phải bất động sản thế chấp.
Thứ ba, thiếu hụt nhân lực trung gian chuyên nghiệp. Chúng ta có nhiều nghệ sĩ giỏi nhưng lại thiếu đội ngũ nhà sản xuất, chuyên gia marketing văn hóa và nhà quản lý bản quyền am hiểu luật chơi toàn cầu.
Với lợi thế sẵn có, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo đột phá ở ba mũi nhọn: Du lịch văn hóa gắn với khai thác chiều sâu di sản; Nghệ thuật biểu diễn và Điện ảnh mang đậm chất liệu dân gian đương đại; và Thiết kế sáng tạo - Nội dung số (trò chơi điện tử, đồ họa, thủ công mỹ nghệ tinh xảo), nơi lực lượng lao động trẻ Việt Nam đang có sức cạnh tranh rất tốt trên thị trường quốc tế.
| Chuyển biến đáng mừng nhất hiện nay là sự dịch chuyển từ tư duy “làm văn hóa thuần túy” sang “kinh tế hóa các giá trị văn hóa”. Chúng ta đã thấy những tín hiệu thị trường rất sống động: những concert âm nhạc thu hút hàng chục nghìn khán giả, các bộ phim Việt chạm mốc doanh thu hàng trăm tỷ đồng, hay các tour du lịch đêm di sản tại Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám luôn kín khách. Điều đó chứng minh sức mua và nhu cầu thụ hưởng văn hóa chất lượng cao của người Việt là rất lớn. PGS.TS. Phạm Duy Đức |
Phóng viên: Phát triển công nghiệp văn hóa không đơn thuần là tạo ra các sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường, mà quan trọng hơn là làm thế nào để các giá trị văn hóa trở thành nguồn lực cho phát triển đất nước. Đây cũng chính là tinh thần đã được thể hiện rõ trong Nghị quyết 80-NQ/TW. Theo ông, cần có sự thay đổi như thế nào trong tư duy và cách tiếp cận phát triển công nghiệp văn hóa để vừa khai thác hiệu quả giá trị văn hóa dân tộc, vừa hình thành các sản phẩm, dịch vụ sáng tạo có giá trị kinh tế, sức lan tỏa xã hội và khả năng tạo dựng sức mạnh mềm quốc gia?
PGS.TS. Phạm Duy Đức: Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra một dấu mốc tư duy rất mới: coi văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn là nguồn lực nội sinh, là động lực trực tiếp cho tăng trưởng bền vững. Theo tôi, để hiện thực hóa tinh thần này, chúng ta cần ba sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận:
Thứ nhất, chuyển từ tư duy “bao cấp, xin - cho” sang tư duy “đầu tư sinh lời”: Đầu tư cho văn hóa không phải là khoản chi tiêu ngân sách một chiều mà là đầu tư phát triển. Khi Nhà nước đặt hàng hoặc cấp vốn mồi cho một tác phẩm, một lễ hội, bài toán đặt ra phải đo lường được cả hiệu quả xã hội lẫn khả năng tái đầu tư và lan tỏa thương hiệu quốc gia.
Thứ hai, chuyển từ “bảo tồn tĩnh” sang “kế thừa động”: Di sản dân tộc sẽ mãi nằm trong bảo tàng nếu chỉ giữ nguyên trạng một cách cứng nhắc. Muốn tạo ra sức mạnh mềm, chúng ta phải biết “giải mã” các giá trị truyền thống bằng ngôn ngữ của công nghệ số và thẩm mỹ đương đại, biến chất liệu lịch sử thành những sản phẩm tiêu dùng thời thượng mà giới trẻ trong nước yêu thích và bạn bè quốc tế dễ tiếp nhận.
Thứ ba, chuyển từ “quản lý hành chính” sang “quản trị kiến tạo”: Tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh việc chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tôn trọng quy luật thị trường và tự do sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật. Nhà nước không làm thay doanh nghiệp, mà đóng vai trò mở đường bằng thể chế và bảo vệ bản quyền để sức sáng tạo của xã hội được giải phóng tối đa.
![]() |
| Khai thác, phát huy các giá trị văn hóa, biến nguồn lực văn hóa thành động lực thúc đẩy phát triển đất nước. |
Phóng viên: Một trong những yêu cầu đặt ra hiện nay là phải chuyển hóa tiềm năng, lợi thế văn hóa thành năng lực cạnh tranh và giá trị kinh tế thực chất. Vậy đâu là những nút thắt cần ưu tiên tháo gỡ để tạo bước chuyển thực chất cho công nghiệp văn hóa theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW thưa ông? Ngoài ra, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách và mô hình liên kết như thế nào giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các chủ thể sáng tạo để hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa chuyên nghiệp, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế?
PGS.TS. Phạm Duy Đức: Theo tôi, để biến mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030 theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW thành con số thực chất, nút thắt đầu tiên và quan trọng nhất cần tháo gỡ chính là thể chế tài chính và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Cụ thể, cần sớm cụ thể hóa cơ chế phân bổ tối thiểu 2% tổng chi ngân sách cho văn hóa theo hướng tập trung vào các dự án trọng điểm, tránh dàn trải; đồng thời hoàn thiện khung pháp lý để định giá tài sản trí tuệ, hình thành các quỹ đầu tư mạo hiểm, ưu đãi thuế và tín dụng đặc thù cho doanh nghiệp sáng tạo.
Về mô hình liên kết, chúng ta cần vận hành hiệu quả hệ sinh thái “ba nhà” theo cơ chế quản trị đa trung tâm:
Nhà nước giữ vai trò kiến tạo hạ tầng và “bà đỡ” chính sách: Tập trung đầu tư hạ tầng dữ liệu văn hóa số, quy hoạch các tổ hợp, khu công nghiệp sáng tạo gắn với cơ chế hợp tác công - tư (PPP) linh hoạt để doanh nghiệp tư nhân yên tâm đầu tư dài hạn vào các thiết chế văn hóa.
Doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường và thương mại hóa: Đảm nhận khâu tổ chức sản xuất, gọi vốn, ứng dụng công nghệ và đưa sản phẩm văn hóa Việt Nam tham gia vào các chuỗi phân phối, sàn giao dịch nghệ thuật toàn cầu.
Chủ thể sáng tạo (văn nghệ sĩ, trí thức, cộng đồng) là hạt nhân tạo ra giá trị gốc: Cần được bảo vệ nghiêm ngặt về bản quyền và kết nối chặt chẽ với doanh nghiệp thông qua các trung tâm ươm tạo tài năng.
Khi ba mắt xích này khớp nối bằng lợi ích kinh tế minh bạch và khát vọng văn hóa chung, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để xây dựng những thương hiệu văn hóa tầm cỡ khu vực và nâng tầm vị thế sức mạnh mềm quốc gia.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
Tin tức khác
Đưa AI thành động lực tăng trưởng mới của kinh tế Việt Nam
Giá xăng dầu trong nước tiếp tục giảm sâu từ 15h ngày 19/11
Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Cấp cao APEC 2026
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò Chủ nhà APEC 2027
Thúc đẩy hợp tác thực chất với Singapore và Hàn Quốc bên lề APEC 2026
Kinh tế thế giới phân mảnh, giá trị của APEC càng rõ hơn
Kinh tế tư nhân trước yêu cầu tăng trưởng 2 con số: Cần khơi thông những nguồn lực nào?
PODCAST: Hướng dẫn người nộp thuế tra cứu và chủ động gỡ bỏ lệnh tạm hoãn xuất cảnh
PODCAST: Freelancer và KOL cần nắm rõ quy định mới về thuế thu nhập cá nhân từ tháng 7 năm 2026
PODCAST: Sửa Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập: Mở rộng thị trường, tăng cường hậu kiểm
VIDEO: Giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp: Đòn bẩy tài chính nuôi dưỡng nguồn thu bền vững
PODCAST: Làm sạch mã số thuế: Gỡ nút thắt nợ thuế tồn đọng, chuẩn hóa dữ liệu
Tổng rà soát hệ thống pháp luật: Không để điểm nghẽn cản trở phát triển
Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Cấp cao APEC 2026
Thúc đẩy đối thoại, hợp tác kinh tế APEC vì thịnh vượng chung
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò Chủ nhà APEC 2027
Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Lễ chuyển giao vai trò Chủ nhà APEC 2027
Thúc đẩy hợp tác thực chất với Singapore và Hàn Quốc bên lề APEC 2026
Quy định tổ chức, hoạt động của Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin bên lề Tuần lễ cấp cao APEC
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026
Chuyển giá trị văn hóa thành động lực tăng trưởng
Chủ tịch Vietnam Airlines: Kết nối Việt - Trung mở rộng giao thương APEC
Đưa AI thành động lực tăng trưởng mới của kinh tế Việt Nam
Giá xăng dầu trong nước tiếp tục giảm sâu từ 15h ngày 19/11
Toàn văn phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Cấp cao APEC 2026
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức tiếp nhận vai trò Chủ nhà APEC 2027
Thúc đẩy hợp tác thực chất với Singapore và Hàn Quốc bên lề APEC 2026
Kinh tế thế giới phân mảnh, giá trị của APEC càng rõ hơn










