Bài 3: Giữ vững nền tảng, kiến tạo động lực ở lĩnh vực then chốt
![]() |
| Chiều 3/11/2026, một dấu mốc quan trọng trong hành trình làm chủ công nghệ bán dẫn của Việt Nam được xác lập khi chip bảo mật VGC v1.0, do các kỹ sư Việt Nam tự thiết kế, chính thức ra mắt. Ảnh: Viettel |
Năng lượng, công nghệ, hạ tầng - những “mạch máu” của tăng trưởng 2 con số
Mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên không chỉ đòi hỏi những động lực mới, mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của một nền kinh tế vận hành an toàn, thông suốt và có sức chống chịu cao trước các cú sốc liên tục, bất định từ bên ngoài. Năng lượng, hạ tầng số và hạ tầng giao thông chiến lược chính là những nền tảng ấy - và đây đều là những lĩnh vực mà doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò chủ lực.
Định hướng này được Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ tại Hội nghị tổng kết năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026 của Chính phủ và chính quyền địa phương ngày 8/1/2026, với yêu cầu “tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, mang tính đột phá, đặc biệt là giao thông trục quốc gia, đường sắt, cảng hàng không, cảng biển, năng lượng và hạ tầng số”; đồng thời “đẩy mạnh hạ tầng số thế hệ mới, phủ rộng 5G, nghiên cứu 6G, phát triển trung tâm dữ liệu và từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ cao”.
Phát biểu chỉ đạo phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục yêu cầu: “Không để thiếu điện, xăng dầu, nguyên liệu thiết yếu và nước cho sản xuất, đời sống trong bất kỳ tình huống nào”; bên cạnh an ninh truyền thống, “phải coi dữ liệu, an ninh mạng và chủ quyền số là hạ tầng an ninh mới của quốc gia”.
Với năng lượng, Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu đến năm 2030 tổng cung năng lượng sơ cấp đạt 150-170 triệu tấn dầu quy đổi, tổng công suất nguồn điện 183-236 GW và dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng.
Theo Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), cứ 1% tăng trưởng của 3 tập đoàn Petrovietnam, EVN và TKV sẽ đóng góp khoảng 0,05 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP của quốc gia. Số liệu của Cục Thống kê cho thấy, quý III/2026, ngành sản xuất và phân phối điện, khí đốt tăng 13,13%, khai khoáng tăng 9,47%, cao hơn mức tăng chung của nền kinh tế; lũy kế 10 tháng, thu ngân sách từ dầu thô đạt 56.339 tỷ đồng, bằng 131% dự toán.
Với công nghệ, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia mở ra không gian mới để các doanh nghiệp nhà nước như Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) đầu tư vào hạ tầng số, công nghệ lõi. Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu: “Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước phải trở thành doanh nghiệp dẫn dắt thực thụ về chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo”.
Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, năng lượng không còn chỉ là một yếu tố đầu vào thông thường mà chi phối toàn bộ chuỗi giá trị của nền kinh tế; biến động tại các khu vực cung ứng lớn có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy chi phí sản xuất, logistics tăng lên và gây áp lực lên lạm phát. Vì vậy, nâng cao tự chủ năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả là yêu cầu tất yếu.
Những “trụ đỡ” vững vàng trong năm nhiều biến động
Năm 2026 là phép thử đặc biệt đối với an ninh năng lượng quốc gia. Theo Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 được công bố tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia ngày 10/11/2026, eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên tới 118,35 USD/thùng; phụ tải hệ thống điện lập đỉnh kỷ lục 57.537 MW vào ngày 24/6. Trong bối cảnh đó, Việt Nam thuộc nhóm 13 quốc gia duy trì ổn định năng lượng: không phải cắt điện luân phiên qua 3 đợt nắng nóng cực đoan; giá xăng dầu bán lẻ chỉ bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới nhờ hơn 64.000 tỷ đồng chính sách thuế, phí và bình ổn giá.
Kết quả đó có đóng góp quyết định của các doanh nghiệp nhà nước. Với EVN, lũy kế 10 tháng năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 297,4 tỷ kWh, tăng 9,8% so với cùng kỳ. Ông Đặng Hoàng An, Chủ tịch Hội đồng thành viên EVN xác định ngành điện phải đi trước một bước trong đầu tư, bởi mỗi công trình nguồn điện mất khoảng 5 năm triển khai; EVN dự kiến đầu tư khoảng 5 tỷ USD mỗi năm trong 5 năm tới.
Với Petrovietnam, 9 tháng năm 2026, sản lượng khai thác dầu thô trong nước đạt 6,66 triệu tấn, tăng 10,4% - năm đầu tiên tăng trưởng trở lại sau hơn một thập kỷ; chuỗi khí - điện Lô B phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý III/2027. Ông Lê Ngọc Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên Petrovietnam cho rằng, những gì được thăm dò hôm nay sẽ quyết định sản lượng của 5-10 năm tới.
Cùng thời gian đó, TKV cung cấp lượng than kỷ lục khoảng 50,8 triệu tấn cho sản xuất điện; Petrolimex duy trì nguồn cung xăng dầu không gián đoạn trên toàn quốc, đồng thời đạt lợi nhuận trước thuế 9 tháng 4.688 tỷ đồng, vượt khoảng 39% kế hoạch năm.
Chỉ đạo 3 tập đoàn năng lượng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn yêu cầu EVN tính toán kỹ các kịch bản, bảo đảm đủ điện cho sản xuất và đời sống trong mọi tình huống, tiếp tục đầu tư mạnh cho nguồn, lưới điện; Petrovietnam đẩy mạnh tìm kiếm, thăm dò, khai thác trong và ngoài nước, khai thác dư địa ở lĩnh vực khí; TKV gia tăng sản lượng, chủ động nguồn cung trong nước và nhập khẩu. Bộ trưởng cũng yêu cầu điều hành giá phải cân bằng giữa tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô và khả năng chi trả của người dân, doanh nghiệp.
Nếu năng lượng là “nền móng”, thì công nghệ là “động cơ” của mô hình tăng trưởng mới - và ở lĩnh vực này, doanh nghiệp nhà nước đang giữ vai trò tiên phong.
Năm 2025, Viettel đạt doanh thu hợp nhất 220,4 nghìn tỷ đồng, tăng 13,8%, lợi nhuận trước thuế 56,8 nghìn tỷ đồng, nộp ngân sách 40,9 nghìn tỷ đồng; quý I/2026, Tập đoàn tiếp tục tăng trưởng 19%. Hạ tầng 5G được triển khai với tốc độ chưa từng có: đến giữa năm 2026, cả nước đã có hơn 40.000 trạm 5G, trong đó khoảng 60% sử dụng thiết bị “Make in Vietnam”, mạng 5G phủ khoảng 92% dân số; Viettel là doanh nghiệp dẫn đầu, VNPT, MobiFone cùng mở rộng vùng phủ tại đô thị, khu công nghiệp, cảng biển, sân bay. VNPT cũng ghi nhận lợi nhuận trước thuế 6 tháng đầu năm 2026 đạt 3.684 tỷ đồng, tăng 17%, đồng thời thành lập Công ty VNPT AI để tập trung nguồn lực phát triển trí tuệ nhân tạo.
![]() |
| Tổng Bí thư Tô Lâm tham quan gian trưng bày của Viettel tại dự lễ khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam, ngày 16/1/2026. Ảnh: VGP/Nhật Bắc |
Dấu mốc đáng chú ý nhất là ngày 16/1/2026, Viettel khởi công Nhà máy chế tạo chip bán dẫn công nghệ cao đầu tiên của Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, với sự tham dự của Tổng Bí thư Tô Lâm. Nhà máy giúp khép kín công đoạn chế tạo chip - khâu phức tạp và then chốt nhất mà Việt Nam trước đây chưa thực hiện được trong nước.
Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Viettel, Trung tướng Tào Đức Thắng cho biết, mục tiêu đến hết năm 2027 hoàn thành đầu tư xây dựng, nhận chuyển giao công nghệ và bắt đầu sản xuất thử nghiệm; Viettel cam kết “lấy tiến độ làm kỷ luật, lấy chất lượng làm chuẩn mực, lấy an toàn làm nguyên tắc”.
Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7/2026, ông Tào Đức Thắng kiến nghị bổ sung các chỉ tiêu đánh giá sức lan tỏa của doanh nghiệp đầu tàu, bởi mỗi đồng vốn của doanh nghiệp nhà nước cần dẫn dắt thêm nhiều nguồn lực từ khu vực tư nhân và xã hội.
Ở lĩnh vực hàng không, các doanh nghiệp nhà nước vừa phục vụ nhu cầu đi lại tăng nhanh, vừa tạo dựng những “cửa ngõ” mới cho nền kinh tế. Trong 9 tháng năm 2026, hệ thống cảng hàng không do Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) quản lý phục vụ 94,1 triệu lượt hành khách, tăng 8,6%; lợi nhuận trước thuế vượt 31% kế hoạch cả năm. Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 do ACV làm chủ đầu tư, công suất thiết kế 25 triệu hành khách mỗi năm, dự kiến khai thác thương mại từ ngày 24/12/2026 - công trình được kỳ vọng trở thành cửa ngõ hàng không quốc tế mới, mở rộng không gian phát triển cho cả vùng kinh tế phía Nam.
Tổng công ty Hàng không Việt Nam (Vietnam Airlines) đạt doanh thu 9 tháng 114.480 tỷ đồng, tăng 28,5%, thực hiện hơn 122.000 chuyến bay; lợi nhuận trước thuế đã vượt kế hoạch cả năm, đồng thời tập trung nguồn lực phát triển đội tàu bay và đầu tư hạ tầng kỹ thuật tại Long Thành giai đoạn 2026-2030.
Ở hạ tầng giao thông, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đã đầu tư 5 dự án cao tốc trọng điểm với tổng chiều dài khoảng 540 km, tổng mức đầu tư khoảng 108.000 tỷ đồng, phục vụ hơn 430 triệu lượt phương tiện; năm 2025, doanh thu thuần đạt 7.246 tỷ đồng, tăng 16,4%, lợi nhuận lần đầu vượt 1.000 tỷ đồng. Từ 0 giờ ngày 1/10/2026, cao tốc Bến Lức - Long Thành dài 57,8 km do VEC làm chủ đầu tư chính thức thông xe toàn tuyến, nối các tỉnh miền Tây với Đông Nam Bộ, tăng khả năng tiếp cận Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hệ thống cảng biển, khu công nghiệp và trung tâm logistics. Dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành dài khoảng 22 km, tổng mức đầu tư gần 15.000 tỷ đồng, đang tăng tốc về đích cuối năm 2026 để kết nối đồng bộ với sân bay Long Thành.
Đứng sau những công trình ấy là vai trò dẫn vốn của các ngân hàng thương mại nhà nước. Vietcombank, VietinBank và BIDV hợp vốn 1,8 tỷ USD cho Dự án thành phần 3 thuộc Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 - khoản tài trợ lớn nhất ngành ngân hàng, được thu xếp hoàn toàn bằng nguồn ngoại tệ trung, dài hạn của các ngân hàng thương mại nhà nước; ngày 12/10/2026, 3 ngân hàng tiếp tục cùng ACV triển khai hợp đồng tín dụng, bảo đảm nguồn vốn cho giai đoạn nước rút.
Ngày 16/1/2026, liên danh Vietcombank, VietinBank, BIDV và Agribank ký hợp đồng cho vay Nhà máy điện thuộc Dự án Nhà máy Nhiệt điện LNG Quảng Trạch II, tổng mức đầu tư hơn 40.100 tỷ đồng. Từ tháng 8/2026, theo chỉ đạo của Ngân hàng Nhà nước, 4 ngân hàng công bố các chương trình tín dụng ưu đãi tổng quy mô khoảng 220.000 tỷ đồng - Agribank 70.000 tỷ đồng, Vietcombank, VietinBank và BIDV mỗi ngân hàng 50.000 tỷ đồng - hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng và doanh nghiệp nhỏ và vừa, như công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao, xuất khẩu, kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chế biến, chế tạo.
Kết quả ở các lĩnh vực trên cho thấy doanh nghiệp nhà nước hoàn toàn có thể vừa làm tròn nhiệm vụ chính trị, bảo đảm an ninh kinh tế, vừa kinh doanh hiệu quả và dẫn dắt đổi mới sáng tạo khi được quản trị linh hoạt, chủ động.
Đi trước một bước ở các lĩnh vực chiến lược
Vượt qua năm 2026 không có nghĩa là bài toán đã được giải xong. Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho rằng, với mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên giai đoạn 2026-2030, năng lượng phải đi trước một bước, bởi tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế; tư duy về an ninh năng lượng cần chuyển từ “đủ cung” sang an toàn, ổn định, tự chủ và bền vững.
Những nhiệm vụ đặt ra vẫn rất lớn: bổ sung công suất nguồn điện theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được phê duyệt tại Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025 của Thủ tướng Chính phủ, nâng mức dự trữ xăng dầu tiến tới mục tiêu 90 ngày và hình thành dự trữ dầu thô quốc gia như Nghị quyết số 70-NQ/TW đã đề ra.
Năng lượng, công nghệ và hạ tầng ngày càng gắn chặt với nhau. Nhu cầu điện mới từ trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn đòi hỏi nguồn điện sạch, ổn định, giá cạnh tranh và có thể dự báo trong 10-20 năm. Bà So Young Jang, Giám đốc cấp cao Hợp tác và Liên minh năng lượng, Hiệp hội Công nghiệp bán dẫn toàn cầu (SEMI) cho rằng, hạ tầng lưới điện là điểm nghẽn then chốt khi nhu cầu điện của bán dẫn và trí tuệ nhân tạo tăng nhanh.
Theo TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, cần phân định rõ rủi ro giữa các bên trong các dự án vốn lớn, thu hồi chậm như điện khí LNG; đồng thời phát triển lưu trữ năng lượng và thủy điện tích năng.
Với hạ tầng số, Chủ tịch Viettel Tào Đức Thắng kiến nghị cần sớm quy hoạch hạ tầng viễn thông thụ động, đặc biệt là vị trí trạm phát sóng, đi trước một bước để chuẩn bị cho các thế hệ mạng sau 5G, thúc đẩy chia sẻ, dùng chung hạ tầng. Với hàng không, việc đưa Long Thành vào khai thác là bước khởi đầu cho một mạng lưới cảng hàng không, logistics hiện đại - điều kiện để chuỗi cung ứng công nghệ cao đến Việt Nam.
Theo Bộ Công Thương, tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi của Việt Nam ước khoảng 600.000 MW. Theo ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), khâu then chốt lúc này là chuyển từ hoàn thiện khung pháp lý sang triển khai dự án cụ thể, trong đó cần phát triển chuỗi cung ứng nội địa - lĩnh vực mà các doanh nghiệp nhà nước có nền tảng về cơ khí, kết cấu thép, đóng tàu, dịch vụ dầu khí và xây dựng công trình biển có thể giữ vai trò dẫn dắt.
Những yêu cầu ấy đặt lên vai doanh nghiệp nhà nước một trách nhiệm kép. Một mặt, phải là lực lượng chủ lực đầu tư vào những dự án mà khu vực tư nhân khó đảm đương: lưới truyền tải xương sống, chuỗi khí - điện quy mô lớn, điện hạt nhân, dự trữ năng lượng chiến lược, nhà máy chế tạo chip, hạ tầng số quốc gia, cảng hàng không cửa ngõ.
Mặt khác, phải tạo không gian cho khu vực tư nhân, khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cùng tham gia thông qua minh bạch thông tin, chia sẻ hạ tầng, đặt hàng doanh nghiệp trong nước và phân bổ rủi ro hợp lý. Đồng thời, cơ chế cần tách bạch rõ nhiệm vụ chính trị, công ích như bình ổn nguồn cung, giá cả với hoạt động sản xuất, kinh doanh, để vừa đánh giá đúng hiệu quả, vừa không để doanh nghiệp một mình gánh chi phí của trách nhiệm xã hội.
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nền kinh tế cần cả “nền móng” vững chắc lẫn “động cơ” mạnh mẽ - và doanh nghiệp nhà nước ở các lĩnh vực then chốt đang được trao trách nhiệm, giữ vững nền tảng tăng trưởng, tạo đà bứt phá góp sức vào mục tiêu tăng trưởng trong dài hạn.
(Còn tiếp)
Tin tức khác
Vietnam Airlines xúc tiến hợp tác 20 triệu USD tại Trung Quốc, sắp mở đường bay Hà Nội - Hàng Châu
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp lãnh đạo một số tập đoàn của Trung Quốc
Chuyển đổi số doanh nghiệp từ tối ưu vận hành đến làm chủ dữ liệu
Doanh nghiệp Nhật Bản muốn khai thác dư địa thị trường Việt Nam
Mở rộng thị trường, kết nối chuỗi cung ứng đồ chơi, sản phẩm trẻ em
VRG ban hành Bộ chỉ số ESG, thúc đẩy quản trị doanh nghiệp bền vững
Tài chính doanh nghiệp 24/7: CII trình định hướng đầu tư 168.800 tỷ đồng, Hòa Phát triển khai cảng gần 9.000 tỷ đồng
PODCAST: Hướng dẫn người nộp thuế tra cứu và chủ động gỡ bỏ lệnh tạm hoãn xuất cảnh
PODCAST: Freelancer và KOL cần nắm rõ quy định mới về thuế thu nhập cá nhân từ tháng 7 năm 2026
PODCAST: Sửa Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập: Mở rộng thị trường, tăng cường hậu kiểm
VIDEO: Giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp: Đòn bẩy tài chính nuôi dưỡng nguồn thu bền vững
PODCAST: Làm sạch mã số thuế: Gỡ nút thắt nợ thuế tồn đọng, chuẩn hóa dữ liệu
Diễn đàn Kết nối công nghệ và Đổi mới sáng tạo giữa Việt Nam với Vùng Vịnh lớn Trung Quốc
Thủ tướng Lê Minh Hưng: Củng cố EAS thành trụ cột của hòa bình, ổn định và tin cậy chiến lược ở khu vực
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình
Chủ đề của AIPA - 47 phản ánh đúng nguyện vọng chung của các nước trong khu vực
Thủ tướng Lê Minh Hưng: Nâng tầm hợp tác biển thành ưu tiên chiến lược của ASEAN - Ấn Độ
Việt Nam - Chile: Đối tác chiến lược nối hai bờ Thái Bình Dương
Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Takaichi Sanae đồng chủ trì Hội nghị Cấp cao Mekong - Nhật Bản
Thủ tướng Lê Minh Hưng: ASEAN+3 đã trở thành một trong những động lực chính của hợp tác Đông Á
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bắt đầu tham dự Tuần lễ cấp cao APEC và làm việc song phương tại Trung Quốc
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp lãnh đạo một số tập đoàn của Trung Quốc
TP. Hồ Chí Minh đón đầu thị trường kinh tế tầm thấp hàng tỷ USD
Thị trường vốn trước yêu cầu tăng trưởng 2 con số: Không chỉ huy động, phải phân bổ hiệu quả
Hà Nội đón triển lãm năng lượng toàn cầu với 800 doanh nghiệp
ASEAN - Liên hợp quốc là cầu nối giữa khu vực và toàn cầu
Hợp tác Mekong - Hàn Quốc cần góp phần nâng cao năng lực tự cường
Tăng cường hợp tác giữa Việt Nam và Quỹ Tiền tệ Quốc tế
ASEAN - Hàn Quốc: Củng cố năng lực tự cường và kiến tạo động lực tăng trưởng mới











