Bài 2: “Đường dẫn truyền” thể chế kích hoạt mạnh mẽ nguồn vốn hàng triệu tỷ đồng
![]() |
| Doanh nghiệp nhà nước nắm giữ phần lớn nguồn lực mang tính nền tảng của quốc gia. |
Nguồn lực lớn cần được “đánh thức”
Hiện nay, doanh nghiệp nhà nước không còn chiếm tỷ trọng lớn về số lượng, nhưng lại nắm giữ phần lớn nguồn lực mang tính nền tảng của quốc gia.
Với khoảng 695 doanh nghiệp, tổng tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng và vốn chủ sở hữu 2,02 triệu tỷ đồng, khu vực này hiện diện ở hầu hết những “mạch máu” của nền kinh tế: hệ thống điện quốc gia do Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) giữ vai trò chủ lực; chuỗi công nghiệp năng lượng từ thăm dò, khai thác, chế biến dầu khí đến khí - điện của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam); mạng lưới xăng dầu của Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex); hạ tầng hàng không của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV); mạng viễn thông, công nghệ số của Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT); cùng hạ tầng đường sắt, cảng biển, logistics.
Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), riêng 18 tập đoàn, tổng công ty do Bộ Tài chính làm đại diện chủ sở hữu đã nắm khoảng 60% tổng tài sản và vốn chủ sở hữu của khu vực doanh nghiệp nhà nước.
Ở thời điểm nền kinh tế cần tăng tốc, đây là lợi thế đặc biệt. Số liệu quý III/2026 cho thấy tích lũy tài sản tăng 21,39%, tính chung 9 tháng tăng 17,88%; ngành xây dựng tăng 14,22% trong quý III. Khi đầu tư trở thành “động cơ” chính của tăng trưởng, khu vực nắm giữ nguồn vốn dài hạn và những dự án hạ tầng quy mô lớn như doanh nghiệp nhà nước càng có vai trò quyết định. Một dự án điện, một sân bay, một tuyến cáp quang hay một mỏ dầu khí khi đi vào vận hành không chỉ tạo ra sản lượng của riêng doanh nghiệp, mà còn mở ra năng lực sản xuất mới cho hàng nghìn doanh nghiệp khác.
Bức tranh đầu tư toàn xã hội cũng cho thấy vai trò “mồi dẫn” của khu vực nhà nước. Theo Bộ Tài chính, 9 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư toàn xã hội ước khoảng 3,11 triệu tỷ đồng, tăng 15,1%. Vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội quý III/2026 theo giá hiện hành ước đạt 1.291,2 nghìn tỷ đồng, tăng 16,7% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, vốn khu vực Nhà nước ước đạt 416,6 nghìn tỷ đồng, tăng 19,9%; khu vực ngoài Nhà nước đạt 671,3 nghìn tỷ đồng, tăng 14,9%; khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt 203,3 nghìn tỷ đồng, tăng 16,2%.
Trong 10 tháng năm 2026, giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 708,6 nghìn tỷ đồng, bằng 74,1% kế hoạch, cao hơn cùng kỳ 19,7 điểm phần trăm.
Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV chiều 8/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Đầu tư công phải dẫn dắt đầu tư xã hội, kết nối vùng, mở rộng năng lực sản xuất”. Với doanh nghiệp nhà nước yêu cầu này càng rõ: mỗi dự án phải trở thành điểm kích hoạt cho dòng vốn của các khu vực khác.
![]() |
| Mỗi dự án phải trở thành điểm kích hoạt cho dòng vốn của các khu vực khác. Ảnh: Lê Toàn |
Để khối nguồn lực ấy phát huy hết tiềm năng, Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã đặt yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước tương xứng với vị trí và nguồn lực đang nắm giữ.
Theo ông Bùi Khắc Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cần coi vốn, tài sản Nhà nước giao cho doanh nghiệp là tài sản thực sự của doanh nghiệp, để doanh nghiệp chủ động sử dụng vào thế chấp, liên doanh, đầu tư - qua đó “đánh thức” những nguồn lực lớn trên bảng cân đối kế toán.
Còn theo ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), phân cấp, phân quyền triệt để, gắn với cơ chế bảo vệ người làm đúng, sẽ giúp doanh nghiệp tự tin quyết định, đẩy nhanh tái cơ cấu và nắm bắt kịp thời những cơ hội đầu tư có giá trị.
Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: “Phải đưa nguồn lực đã huy động vào sản xuất, kinh doanh, tạo thêm việc làm và năng lực phát triển”; “Không để lãng phí vốn, đất đai, tài sản và cơ hội”. Với khu vực doanh nghiệp nhà nước, đây là định hướng hành động rõ ràng: mỗi đồng vốn, mỗi tài sản được khơi thông là thêm một động lực cho tăng trưởng.
“Vốn mồi” và “người đặt hàng lớn”
Câu chuyện khơi thông nguồn lực của doanh nghiệp nhà nước đã được đặt ra rất rõ tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18/7/2026 với chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”.
Trình bày Báo cáo trung tâm của Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh việc khơi thông và huy động nguồn lực từ các thành phần kinh tế, trong đó trọng tâm là khu vực doanh nghiệp, cần được đặt trong tổng thể yêu cầu thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, nâng cao năng lực nội sinh, sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Riêng với doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính xác định yêu cầu tập trung nguồn lực vào các ngành nền tảng, hạ tầng và công nghiệp chiến lược; khẩn trương hoàn thiện danh mục doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt; yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty công khai nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và chương trình phát triển nhà cung ứng trong nước; đưa kết quả đổi mới công nghệ, phát triển nhà cung ứng nội địa và tiến độ dự án vào tiêu chí đánh giá người đứng đầu. Đây là bước chuyển quan trọng: từ đánh giá doanh nghiệp nhà nước chủ yếu qua kết quả tài chính sang đánh giá cả hiệu quả lan tỏa đối với nền kinh tế.
Quan điểm này nhận được sự đồng thuận của các tập đoàn lớn. Trung tướng Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Viettel cho rằng, đã đến lúc cần nhìn nhận doanh nghiệp nhà nước không chỉ là những đơn vị sản xuất, kinh doanh, mà còn là lực lượng được giao những nhiệm vụ chiến lược của quốc gia. Viettel kiến nghị sớm xác định danh mục doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn để giao nhiệm vụ về công nghệ lõi, chuyển đổi số, công nghiệp quốc phòng, chuỗi cung ứng trong nước và mở rộng thị trường quốc tế; đồng thời phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước với tư cách “người mua lớn”, “người đặt hàng lớn”, tạo thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghệ.
Viettel cũng kiến nghị Chính phủ sớm ban hành các cơ chế đủ mạnh nhằm hình thành đội ngũ doanh nghiệp công nghệ đầu tàu quốc gia, tháo gỡ các điểm nghẽn về tài chính, đầu tư, mua sắm công, thử nghiệm công nghệ và tiếp cận dữ liệu.
Theo Viettel, nếu có cơ chế hướng dẫn cụ thể về tiêu chí, phương thức triển khai và chính sách khuyến khích, các tập đoàn nhà nước sẽ trở thành lực lượng tạo lập thị trường cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Ở khu vực tài chính, đại diện BIDV cho biết các ngân hàng thương mại nhà nước dự kiến giải ngân thêm khoảng 1 triệu tỷ đồng cho nền kinh tế - một kênh dẫn vốn quan trọng cho sản xuất, kinh doanh và các dự án hạ tầng.
Ở lĩnh vực năng lượng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Petrovietnam Lê Ngọc Sơn đề xuất phân cấp mạnh hơn quyền quyết định đầu tư cho hội đồng thành viên các tập đoàn lớn, đánh giá hiệu quả theo tổng thể danh mục đầu tư và chấp nhận rủi ro có kiểm soát đối với từng dự án, gắn với trách nhiệm giải trình; cho phép doanh nghiệp chủ động liên kết với khu vực tư nhân, doanh nghiệp FDI để hình thành chuỗi giá trị trong các dự án lớn. Theo ông, mỗi đồng vốn đầu tư của doanh nghiệp nhà nước cần trở thành “vốn mồi”, thu hút thêm nhiều đồng vốn của khu vực tư nhân.
Kết luận Hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty tiên phong trong những ngành, lĩnh vực chiến lược; đi đầu về đầu tư, đổi mới công nghệ, phát triển hạ tầng và tạo lập thị trường cho doanh nghiệp trong nước; trở thành hạt nhân thúc đẩy chuyển đổi số của nền kinh tế.
Thông điệp “mở đường” ấy tiếp tục được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại cuộc gặp mặt doanh nghiệp tiêu biểu chiều 12/10/2026, nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu: “Phát triển doanh nghiệp lớn dẫn dắt chuỗi cung ứng, thực hiện dự án quan trọng, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyên môn hóa”; “Doanh nghiệp nhà nước phải sử dụng hiệu quả nguồn lực, tập trung lĩnh vực then chốt, hạ tầng thiết yếu, công nghệ nền tảng, gắn quyền chủ động với trách nhiệm giải trình, mở cơ hội cho doanh nghiệp trong nước”; đồng thời “Nhà nước bảo đảm mua sắm công minh bạch, cạnh tranh, tạo cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa”.
Theo TS. Nguyễn Văn Trúc, Trưởng phòng Ươm tạo công nghệ, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), doanh nghiệp nhà nước không làm thay, không bao cấp, mà tạo thị trường công nghệ. Doanh nghiệp nhà nước có thể giảm rủi ro ở giai đoạn đầu, trở thành khách hàng đầu tiên, cung cấp địa điểm thử nghiệm và những hợp đồng đầu tiên, qua đó mở đường cho doanh nghiệp tư nhân.
Cùng quan điểm, TS. Nguyễn Đức Kiên, nguyên Tổ trưởng Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, doanh nghiệp nhà nước cần được đánh giá bằng khả năng dẫn dắt sự phát triển của nền kinh tế thay vì chỉ dựa trên lợi nhuận; với quy mô vốn lớn, khả năng đầu tư dài hạn, doanh nghiệp nhà nước phải mở đường cho những lĩnh vực mới mà khu vực tư nhân chưa đủ điều kiện tham gia, đồng thời tạo môi trường để doanh nghiệp tư nhân cùng phát triển.
Khơi thông dòng vốn cho tăng trưởng dài hạn
Nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế mở đường cho doanh nghiệp nhà nước phát triển, nhiều định hướng, chỉ đạo đã được ban hành. Theo đó, ngày 5/8/2026, Thủ tướng đã ban hành Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg quy định về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn nhà nước.
Tiếp đó là Nghị định số 357/2026/NĐ-CP ngày 15/9/2026 của Chính phủ về quản lý, sử dụng nguồn thu từ cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần. Đề án tái cơ cấu toàn diện Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) tiến tới thành lập Quỹ đầu tư quốc gia đã được trình Chính phủ; Kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 2026-2030 đã được phê duyệt tại Quyết định số 2054/QĐ-TTg ngày 27/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ. Cùng đó, Bộ Tài chính đang hoàn thiện danh mục doanh nghiệp nhà nước mạnh, quy mô lớn để trình Chính phủ. Đây là những “đường dẫn truyền” thể chế cần thiết để dòng vốn nhà nước chảy đến đúng nơi cần.
Đáng chú ý, theo định hướng của Nghị quyết số 79-NQ/TW, SCIC sẽ tập trung nguồn lực đầu tư vào doanh nghiệp quy mô lớn và các ngành quan trọng, với mục tiêu trở thành quỹ đầu tư của quốc gia. Đây là thay đổi căn bản trong cách quản lý vốn nhà nước: từ “giữ vốn” tại hàng trăm doanh nghiệp nhỏ, phân tán sang “đầu tư vốn” theo nguyên tắc thị trường vào những lĩnh vực có sức lan tỏa.
Bà Nguyễn Thu Thủy cho biết, hiện vẫn còn khoảng 850 doanh nghiệp có vốn nhà nước, nhiều doanh nghiệp quy mô nhỏ, nguồn lực bị phân tán; việc thu gọn đầu mối, tập trung nguồn lực sẽ tạo thêm “dư địa” vốn cho các dự án lớn.
Trên thực tế, nhiều công trình của doanh nghiệp nhà nước đang về đích, trở thành năng lực sản xuất mới của nền kinh tế: Nhiệt điện Quảng Trạch I của EVN đã cơ bản hoàn thành; Cảng hàng không quốc tế Long Thành giai đoạn 1 do ACV làm chủ đầu tư đang gấp rút hoàn thiện để đưa vào khai thác trong năm 2026; Petrovietnam đưa nhiều mỏ, công trình vào khai thác sớm hơn kế hoạch. Ở lĩnh vực công nghệ, VNPT đã làm chủ công nghệ lõi về trí tuệ nhân tạo, triển khai cho hơn 200 doanh nghiệp và 50 cơ quan nhà nước.
Đặc biệt, ở chặng nước rút cuối năm, khơi thông dòng vốn đầu tư được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Báo cáo kinh tế - xã hội tháng 10/2026 của Bộ Tài chính yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty quyết liệt hoàn thành, phấn đấu vượt kế hoạch sản xuất, kinh doanh và đầu tư phát triển năm 2026; các cơ quan đại diện chủ sở hữu tăng cường theo dõi, kịp thời kiến nghị tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn yêu cầu các doanh nghiệp đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân vốn đầu tư phát triển, nhất là các dự án lớn, trọng điểm, phát huy vai trò dẫn dắt vào mục tiêu tăng trưởng. Mỗi đồng vốn đầu tư được giải ngân trong những tháng cuối năm không chỉ trực tiếp đóng góp cho tăng trưởng quý IV, mà còn tạo nền năng lực sản xuất mới cho năm 2027 và những năm tiếp theo.
Về dài hạn, khơi thông nguồn lực của doanh nghiệp nhà nước đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ cả hai phía. Về phía Nhà nước, đó là trao quyền tự chủ thực chất đi đôi với trách nhiệm giải trình, coi vốn và tài sản giao cho doanh nghiệp là nguồn lực để kinh doanh chứ không chỉ để bảo toàn; đánh giá hiệu quả theo tổng thể danh mục thay vì từng dự án; rút ngắn thủ tục đầu tư, xử lý dứt điểm vướng mắc về đất đai, quy hoạch.
Về phía doanh nghiệp, đó là chủ động hơn trong chuẩn bị dự án, công khai minh bạch nhu cầu mua sắm, chủ động liên kết với khu vực tư nhân và FDI, coi sự lớn mạnh của các nhà cung ứng trong nước là một phần thành công của chính mình.
Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đối với doanh nghiệp nhà nước không còn dừng ở việc “làm tốt phần việc của mình”, mà phải trở thành trung tâm kết nối các nguồn lực, tạo lập thị trường, dẫn dắt đổi mới sáng tạo và mở rộng không gian phát triển cho toàn bộ nền kinh tế. Khơi thông được dòng vốn của doanh nghiệp nhà nước chính là khơi thông một trong những dòng chảy lớn nhất của tăng trưởng 2 con số.
(Còn tiếp)
Tin tức khác
Công ty Cổ phần SJ Group thông báo chào bán cổ phiếu ra công chúng (Kỳ 1)
PETROCONS tìm nhà đầu tư khu đất 3.400 m2 tại Tam Đảo
Thúc đẩy phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, hiện đại
Sắp tổ chức cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu về Bảo hiểm tiền gửi năm 2026”
Thực chiến quản trị nhân sự số - hợp đồng lao động điện tử - kiểm soát rủi ro tuân thủ
Vinamilk được ghi nhận tại bảng xếp hạng về hiệu quả kinh doanh và giá trị thương hiệu
Phó Thống đốc Phạm Quang Dũng được bầu giữ chức Chủ tịch VCCI
VIDEO: Giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp: Đòn bẩy tài chính nuôi dưỡng nguồn thu bền vững
PODCAST: Làm sạch mã số thuế: Gỡ nút thắt nợ thuế tồn đọng, chuẩn hóa dữ liệu
PODCAST: Sửa Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập: Mở rộng thị trường, tăng cường hậu kiểm
PODCAST: Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn, nhận được nhiều đánh giá tích cực của đại biểu Quốc hội và cử tri cả nước
PODCAST: Bộ Tài chính thúc đẩy hợp tác với Nhật Bản, mở rộng nguồn lực cho phát triển kinh tế
Hợp nhất các Ban Chỉ đạo công trình trọng điểm lĩnh vực Công Thương và Xây dựng
Giao bổ sung hơn 7.165 tỷ đồng thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia
Thủ tướng Lê Minh Hưng thúc đẩy hợp tác chiến lược với Thái Lan, Brasil và Canada
Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác chiến lược giữa Việt Nam và Chile
ASEAN - Hàn Quốc: Củng cố năng lực tự cường và kiến tạo động lực tăng trưởng mới
Việt Nam - Chile nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược
ASEAN - Australia tăng cường liên kết kinh tế, củng cố các chuỗi cung ứng chiến lược
Việt Nam đồng hành cùng APEC kiến tạo động lực tăng trưởng mới
Ba trọng tâm chiến lược nâng tầm hợp tác ASEAN - Trung Quốc
ASEAN - Liên hợp quốc là cầu nối giữa khu vực và toàn cầu
Hợp tác Mekong - Hàn Quốc cần góp phần nâng cao năng lực tự cường
Tăng cường hợp tác giữa Việt Nam và Quỹ Tiền tệ Quốc tế
ASEAN - Hàn Quốc: Củng cố năng lực tự cường và kiến tạo động lực tăng trưởng mới
Mỗi công trình phải tạo thêm năng lực cho nền kinh tế
ASEAN - Australia tăng cường liên kết kinh tế, củng cố các chuỗi cung ứng chiến lược
TP. Hồ Chí Minh đề xuất 3 giải pháp phát triển hệ sinh thái kinh tế bạc
Kiến tạo môi trường an toàn, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế tư nhân











