Kinh tế thế giới phân mảnh, giá trị của APEC càng rõ hơn
![]() |
| Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026, ngày 18/11. Ảnh: Thống Nhất -TTXVN |
Nhân dịp Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự Tuần lễ Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 33, Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã có cuộc trao đổi với ông Ngô Vĩnh Bạch Dương, Viện Nhà nước và Pháp luật (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), về vai trò của APEC và cơ hội hội nhập và cải cách thể chế tài chính của Việt Nam.
Phóng viên: Thưa ông, trong bối cảnh kinh tế thế giới phân mảnh và cạnh tranh giữa các nền kinh tế lớn gia tăng, ông nhìn nhận thế nào về vai trò của APEC và ý nghĩa của việc Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham dự Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 33 đối với lợi ích kinh tế, tài chính lâu dài của Việt Nam?
Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương: Tôi cho rằng, chính trong bối cảnh phân mảnh, giá trị của APEC lại rõ hơn. APEC không đặt ra những nghĩa vụ pháp lý có tính ràng buộc, nhưng là diễn đàn - nơi 21 nền kinh tế vẫn duy trì được đối thoại về thương mại, đầu tư và tài chính.
Từ ngày 17-20/11, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng Phu nhân và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Tuần lễ Cấp cao APEC lần thứ 33 tại Thâm Quyến, đồng thời làm việc song phương tại Trung Quốc theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình và Phu nhân. Chuyến công tác thể hiện trách nhiệm và sự coi trọng của Việt Nam đối với APEC, nhất là khi Việt Nam chuẩn bị đảm nhận vai trò chủ nhà năm 2027.
Ở lĩnh vực tài chính, công tác chuẩn bị đã được triển khai sớm. Bộ Tài chính đã tiếp nhận vai trò chủ trì Tiến trình Bộ trưởng Tài chính APEC 2027 và công bố 4 chủ đề ưu tiên, trong đó có phát triển thị trường vốn và tài chính dựa trên dữ liệu. Tôi đánh giá cao việc các chủ đề này xuất phát từ chính nhu cầu phát triển của Việt Nam. Ngoại giao cấp cao, như chuyến công tác lần này, sẽ tạo thêm động lực để những chương trình hợp tác đã chuẩn bị được triển khai hiệu quả.
Phóng viên: Ông vừa nhắc đến phát triển thị trường vốn, một ưu tiên của Việt Nam tại APEC 2027. Vậy thị trường vốn cần thay đổi gì về thể chế để khơi thông vốn tư nhân cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo?
Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương: Doanh nghiệp đổi mới sáng tạo thường có ít tài sản hữu hình, dòng tiền chưa ổn định và rủi ro cao, nên khó đáp ứng điều kiện của tín dụng truyền thống. Các hình thức huy động vốn có khả năng chia sẻ rủi ro đầu tư sẽ phù hợp hơn với những doanh nghiệp này.
Từ góc độ pháp luật, tôi cho rằng, có hai hướng thay đổi.
Thứ nhất, đối với hoạt động huy động vốn dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp, có thể giảm bớt tiền kiểm, tăng cường công bố thông tin và hậu kiểm. Cơ quan quản lý không thể đánh giá thay nhà đầu tư về triển vọng kinh doanh của doanh nghiệp.
Thứ hai, cần xử lý những vướng mắc nằm ngoài pháp luật chứng khoán, nhưng ảnh hưởng lớn đến chất lượng thị trường, như định giá tài sản trí tuệ, pháp luật phá sản, quản trị công ty và giải quyết tranh chấp. Quá trình nâng hạng thị trường vừa qua cho thấy Bộ Tài chính đã chủ động tháo gỡ những trở ngại thuộc thẩm quyền của mình; nhiều vấn đề còn lại đòi hỏi thay đổi ở các lĩnh vực pháp luật khác.
Chẳng hạn, đầu tư vào đổi mới sáng tạo phải chấp nhận khả năng thất bại. Nếu thực thi pháp luật không phân biệt rõ thất bại kinh doanh với vi phạm pháp luật, người quản lý vốn sẽ chọn phương án an toàn về trách nhiệm pháp lý thay vì phương án hiệu quả.
![]() |
| Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương, Viện Nhà nước và Pháp luật (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam). Ảnh: NVCC |
Phóng viên: Bên cạnh nhu cầu vốn, doanh nghiệp còn chịu tác động từ biến động giá hàng hóa, tỷ giá và lãi suất quốc tế. Theo ông, phát triển thị trường hàng hóa và công cụ quản trị rủi ro có ý nghĩa thế nào với doanh nghiệp?
Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương: Khi thiếu công cụ phòng ngừa biến động giá, rủi ro thường dồn về người sản xuất nhỏ và doanh nghiệp nhỏ và vừa, tức là những chủ thể có khả năng chống chịu hạn chế nhất trong chuỗi giá trị.
Trong nghiên cứu của mình, tôi không nhìn sở giao dịch hàng hóa đơn thuần như nơi mua bán hợp đồng. Pháp luật không làm ra cà phê, nhưng một sở giao dịch vận hành tốt sẽ tạo lập và phổ biến tiêu chuẩn về chất lượng, đóng gói, kho bãi và giao nhận. Những tiêu chuẩn này tác động trở lại quá trình sản xuất, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của cả ngành hàng.
Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đang được Quốc hội xem xét là bước đi cần thiết. Tuy nhiên, các cơ chế cốt lõi của thị trường này, như ký quỹ, bù trừ, quản lý rủi ro đối tác và yêu cầu vốn an toàn, đều có bản chất tài chính. Kinh nghiệm của thị trường chứng khoán phái sinh rất đáng tham khảo: không nhất thiết áp dụng cùng mô hình quản lý, nhưng những hoạt động có bản chất và mức độ rủi ro tương đương cần đáp ứng yêu cầu an toàn tương xứng.
Phóng viên: Doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng là nhóm khó tiếp cận vốn nhất. Tài chính dựa trên dữ liệu, một ưu tiên khác của Việt Nam tại APEC 2027, có thể giúp gì cho nhóm này, và cần tháo gỡ vấn đề pháp lý nào?
Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương: Tài chính dựa trên dữ liệu cho phép tổ chức tài chính đánh giá doanh nghiệp qua cả những gì doanh nghiệp sở hữu và những gì doanh nghiệp đang làm. Một hộ kinh doanh không có tài sản thế chấp, nhưng có doanh thu ổn định trong ba năm, thể hiện qua hóa đơn điện tử và dữ liệu thanh toán, vẫn có căn cứ đáng tin cậy để chứng minh năng lực kinh doanh.
Ngành Tài chính đang quản lý một phần quan trọng của hạ tầng dữ liệu này. Doanh nghiệp đã cung cấp nhiều dữ liệu cho Nhà nước khi thực hiện nghĩa vụ pháp lý. Thành quả số hóa quản lý thuế vì vậy giúp Nhà nước quản lý tốt hơn, đồng thời có thể giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi hơn.
Về pháp lý, việc doanh nghiệp đồng ý cho ngân hàng tiếp cận thông tin của mình không đương nhiên làm phát sinh thẩm quyền cung cấp thông tin của cơ quan nhà nước. Cần quy định rõ phạm vi chia sẻ, mục đích sử dụng dữ liệu và trách nhiệm của các bên.
Luật Dữ liệu và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã tạo nền tảng quan trọng; vấn đề tiếp theo là cụ thể hóa cơ chế khai thác dữ liệu trong lĩnh vực tài chính. Nếu thiếu căn cứ pháp lý rõ ràng, cán bộ thực thi sẽ e ngại trách nhiệm và dữ liệu vẫn nằm yên trong kho.
Phóng viên: Cùng với dữ liệu, công nghệ tài chính (fintech), thanh toán xuyên biên giới và tài sản số đang thay đổi thị trường tài chính quốc tế. Việt Nam cần khung pháp lý ra sao để khuyến khích đổi mới mà vẫn an toàn?
Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương: Theo tôi, nguyên tắc nền tảng nên là quản lý theo chức năng và mức độ rủi ro của hoạt động, thay vì theo hình thức công nghệ. Cho vay qua ứng dụng vẫn là cho vay. Với tài sản được token hóa, điều cần làm rõ là người nắm giữ token có những quyền gì, và các quyền đó được xác lập, chuyển giao, bảo vệ như thế nào.
Tôi chia sẻ sự thận trọng của các cơ quan quản lý tài chính, vì chi phí của việc mở cửa thị trường khi chưa có hạ tầng giám sát và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư thích hợp có thể rất lớn. Tuy nhiên, cũng cần tính đến chi phí cơ hội của việc chậm tạo lập môi trường pháp lý cho các mô hình kinh doanh mới. Cơ chế thử nghiệm còn giúp chính cơ quan quản lý hiểu rõ hơn đối tượng quản lý của mình.
Đối với thanh toán xuyên biên giới, bên cạnh kết nối công nghệ, cần giải quyết những khác biệt về định danh khách hàng, bảo vệ dữ liệu, phòng, chống rửa tiền và giải quyết tranh chấp. Những việc này rất cần hợp tác khu vực như APEC.
Phóng viên: Ông vừa nhắc đến vai trò của hợp tác khu vực. Giữa các nền kinh tế APEC rất khác biệt về pháp luật và hạ tầng tài chính, Việt Nam có thể đề xuất sáng kiến gì để nâng khả năng tương thích?
Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương: Nhiều người coi tính tự nguyện là hạn chế của APEC, nhưng chính tính tự nguyện cho phép các nền kinh tế hợp tác mà không phải từ bỏ đặc thù thể chế của mình. Khó có thể kỳ vọng Hoa Kỳ, Trung Quốc, Papua New Guinea và Việt Nam có hệ thống pháp luật giống nhau, nhưng có thể nâng cao khả năng tương thích giữa các hệ thống ấy.
Chẳng hạn, quy trình xác thực khách hàng hay chứng từ điện tử của nền kinh tế này, nếu đáp ứng những yêu cầu nhất định, có thể được thừa nhận tại nền kinh tế khác.
Việt Nam có thể đề xuất khuôn khổ tham khảo của APEC về chia sẻ dữ liệu phục vụ tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoặc hợp tác phát triển công cụ phòng ngừa rủi ro giá hàng hóa cho các nền kinh tế xuất khẩu nông sản.
Hội nhập tài chính hiện nay là để dòng vốn dịch chuyển qua biên giới, và cũng là làm cho các thiết chế, hạ tầng tài chính có khả năng kết nối, vận hành cùng nhau một cách an toàn.
Phóng viên: Trở lại với vai trò chủ nhà APEC 2027 và chủ trì Tiến trình Bộ trưởng Tài chính, theo ông, ngành Tài chính cần tận dụng cơ hội này thế nào để tạo chuyển biến thực chất về thể chế, thị trường và khả năng tiếp cận nguồn lực của doanh nghiệp?
Ông Ngô Vĩnh Bạch Dương: Theo tôi, việc chuẩn bị cho APEC 2027 cần gắn với tiến trình cải cách thị trường tài chính trong nước. Song ngành Tài chính không thể một mình giải quyết mọi vấn đề thể chế. Chất lượng thị trường vốn phụ thuộc cả vào pháp luật về quyền tài sản, phá sản và hoạt động tư pháp; thị trường hàng hóa phụ thuộc vào tổ chức sản xuất và logistics; tài chính dựa trên dữ liệu cần nhiều cơ quan cùng tham gia. Nỗ lực cải cách của Bộ Tài chính sẽ hiệu quả hơn nếu có thay đổi đồng bộ ở các lĩnh vực này, và APEC 2027 là cơ hội để thúc đẩy điều đó.
Điều tôi quan tâm là sau năm 2027, doanh nghiệp có tiếp cận vốn thuận lợi hơn, có thêm công cụ quản trị rủi ro, chi phí giao dịch có giảm và quyền lợi của nhà đầu tư có được bảo vệ tốt hơn hay không.
Xét cho cùng, pháp luật tài chính vừa kiểm soát những rủi ro do thị trường tạo ra, vừa phải tạo điều kiện để thị trường giúp nền kinh tế phân bổ nguồn lực và phân bổ rủi ro một cách hiệu quả.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!
Tin tức khác
Phát triển công nghiệp văn hóa nhìn từ cơ hội kết nối âm nhạc, văn hóa và du lịch
Phát huy vai trò các đối tác chiến lược, nâng tầm vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu
Giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện ESG tại Việt Nam
TP. Hồ Chí Minh quyết liệt sắp xếp, xử lý nhà đất công
Đổi mới dịch vụ logistics theo hướng bền vững tại Việt Nam
Nâng cao khả năng chống chịu của kinh tế Việt Nam trước các cú sốc
50 doanh nghiệp tham gia Ngày hội kết nối và tiêu thụ sản phẩm Hà Tĩnh
PODCAST: Hướng dẫn người nộp thuế tra cứu và chủ động gỡ bỏ lệnh tạm hoãn xuất cảnh
PODCAST: Freelancer và KOL cần nắm rõ quy định mới về thuế thu nhập cá nhân từ tháng 7 năm 2026
PODCAST: Sửa Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập: Mở rộng thị trường, tăng cường hậu kiểm
VIDEO: Giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp: Đòn bẩy tài chính nuôi dưỡng nguồn thu bền vững
PODCAST: Làm sạch mã số thuế: Gỡ nút thắt nợ thuế tồn đọng, chuẩn hóa dữ liệu
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin bên lề Tuần lễ cấp cao APEC
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Liên minh doanh nghiệp Hoa Kỳ - APEC
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thúc đẩy hợp tác bên lề Hội nghị Cấp cao APEC 2026
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026
Việt Nam là một trong những nước đi đầu triển khai các cam kết của ASEAN
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên Toàn thể thứ nhất Đại hội đồng AIPA - 47
Khai mạc trọng thể Đại hội đồng AIPA - 47
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng gửi thư chúc mừng 30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam
Kinh tế thế giới phân mảnh, giá trị của APEC càng rõ hơn
Kinh tế tư nhân trước yêu cầu tăng trưởng 2 con số: Cần khơi thông những nguồn lực nào?
Phát triển công nghiệp văn hóa nhìn từ cơ hội kết nối âm nhạc, văn hóa và du lịch
Phát huy vai trò các đối tác chiến lược, nâng tầm vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu
Giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện ESG tại Việt Nam
TP. Hồ Chí Minh quyết liệt sắp xếp, xử lý nhà đất công
Đổi mới dịch vụ logistics theo hướng bền vững tại Việt Nam
Nâng cao khả năng chống chịu của kinh tế Việt Nam trước các cú sốc










