Kinh nghiệm phát triển thị trường carbon trên thế giới và hàm ý cho Việt Nam
ThS.Nguyễn Khánh Ngọc
Email: [email protected]
ĐẶT VẤN ĐỀ
Thị trường carbon đang trở thành một trong những công cụ chính sách chủ yếu để các quốc gia thực hiện cam kết giảm phát thải theo Thỏa thuận Paris. Định giá carbon được thực hiện qua hai công cụ chính: thuế carbon, theo đó Nhà nước ấn định mức thuế trên mỗi tấn khí thải; và thị trường mua bán phát thải, theo đó Nhà nước đặt tổng mức phát thải cho phép và phân bổ thành hạn ngạch (quyền được phát thải) cho từng cơ sở; cơ sở thừa hạn ngạch được bán phần thừa cho cơ sở thiếu.
Bên cạnh đó, tín chỉ carbon là kết quả giảm phát thải được chứng nhận từ một dự án cụ thể như trồng rừng, năng lượng tái tạo, có thể bán để bên mua bù trừ phát thải. Thông qua việc định giá phát thải, thị trường carbon vừa tạo áp lực chi phí để doanh nghiệp đầu tư công nghệ sạch hơn, vừa tạo ra nguồn thu và nguồn vốn mới cho chuyển đổi xanh.
Ở Việt Nam, Quyết định số 232/QĐ-TTg ngày 24/01/2025 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án thành lập và phát triển thị trường carbon, với giai đoạn thí điểm từ năm 2025 đến hết năm 2028 và giai đoạn vận hành chính thức từ năm 2029. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân yêu cầu thúc đẩy kinh tế tư nhân phát triển theo hướng xanh, tuần hoàn.
Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam đã đưa giao dịch tín chỉ carbon vào danh mục hoạt động giao dịch tại Trung tâm; Việt Nam và Singapore cũng đã ký thỏa thuận thực thi về hợp tác tín chỉ carbon theo Điều 6 Thỏa thuận Paris. Ngày 29/6/2026, sàn giao dịch carbon trong nước chính thức khai trương.
Như vậy, thị trường carbon Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn xây dựng khung pháp lý sang giai đoạn vận hành thí điểm. Đây là thời điểm phù hợp để nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia, khu vực đi trước, nhằm chuẩn bị cho giai đoạn vận hành chính thức.
KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CARBON TRÊN THẾ GIỚI
Liên minh châu Âu
Thị trường mua bán phát thải của EU vận hành khá sớm từ năm 2005. Từ phân bổ miễn phí trong giai đoạn đầu, EU chuyển dần sang đấu giá hạn ngạch, tức doanh nghiệp phải trả tiền để có hạn ngạch, qua đó tạo ra nguồn thu lớn cho ngân sách, sửdụng nguồn thu để khắc phục tác động phân phối và thúc đẩy đổi mới.
Năm 2024, tổng nguồn thu đấu giá hạn ngạch của 27 nước thành viên EU đạt 24,3 tỷ EUR, trong đó khoảng 80% được dành cho các mục đích khí hậu và năng lượng (European Environment Agency, 2025). Ngoài doanh nghiệp phát thải, các tổ chức tài chính cũng được tham gia giao dịch hạn ngạch và hợp đồng tương lai, góp phần tăng thanh khoản và giúp doanh nghiệp chốt trước chi phí carbon. Thị trường mua bán phát thải thứ hai (ETS2), áp dụng cho lĩnh vực nhà ở và giao thông đường bộ, được lùi thời điểm vận hành thêm một năm, sang ngày 01/01/2028, nhưng vẫn bắt đầu đấu giá từ năm 2027 (ICAP, 2026b).
EU cũng mở rộng tác động của giá carbon ra ngoài khối thông qua cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), áp dụng với các mặt hàng như sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón. Sau giai đoạn chuyển tiếp 2023- 2025 chỉ yêu cầu báo cáo phát thải, CBAM chính thức áp dụng từ ngày 01/01/2026 đối với nhà nhập khẩu có tổng khối lượng hàng hóa thuộc phạm vi nêu trên nhập vào EU từ 50 tấn/năm trở lên; việc mua và nộp chứng chỉ CBAM cho hàng nhập khẩu năm 2026 dự kiến bắt đầu từ năm 2027. Phần giá carbon mà doanh nghiệp đã thực trả tại nước xuất khẩu được khấu trừ theo phương pháp do Ủy ban châu Âu quy định (ICAP, 2026f).
Song song với CBAM, phân bổ miễn phí cho các ngành thuộc phạm vi CBAM trong EU được giảm dần trong 9 năm, từ năm 2026 đến năm 2034 (ICAP, 2023). Đối với tín chỉ quốc tế, EU cho phép từ năm 2036 dùng tín chỉ quốc tế để đáp ứng tối đa 5 điểm phần trăm trong mục tiêu giảm 90% phát thải ròng vào năm 2040 so với năm 1990, song không cho dùng để thực hiện nghĩa vụ trong thị trường mua bán phát thải của EU (ICAP, 2026b).
Trung Quốc
Trung Quốc chính thức vận hành thị trường carbon toàn quốc từ tháng 7/2021, trở thành thị trường carbon lớn nhất thế giới xét theo lượng phát thải được bao phủ. Ban đầu, thị trường áp dụng đối với ngành điện, sửdụng cơ chế kiểm soát theo cường độ phát thải (giới hạn lượng phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm) và phân bổ hạn ngạch miễn phí nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp thích ứng. Từ tháng 3/2025, phạm vi thị trường được mở rộng sang các ngành thép, xi măng và luyện nhôm, nâng tổng lượng phát thải được bao phủ lên khoảng 8 tỷ tấn CO2 mỗi năm (ICAP, 2026a).
Trung Quốc cũng đã công bố định hướng chuyển sang cơ chế trần phát thải tuyệt đối (giới hạn tổng lượng phát thải), sớm nhất từ năm 2027 đối với các ngành có lượng phát thải tương đối ổn định (ICAP, 2025).
Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy việc phát triển thị trường carbon cần được thực hiện theo lộ trình từng bước, thông qua mở rộng dần phạm vi ngành, chuyển đổi có lộ trình từ kiểm soát cường độ phát thải sang trần phát thải tuyệt đối và công bố sớm các định hướng chính sách để doanh nghiệp chủ động chuẩn bị.
Hàn Quốc
Hàn Quốc vận hành thị trường mua bán phát thải bắt buộc trên phạm vi toàn quốc từ năm 2015, sớm nhất khu vực Đông Á. Đến năm 2023, thị trường bao phủ khoảng 78% tổng lượng phát thải khí nhà kính của quốc gia. Cơ chế đấu giá hạn ngạch được mở rộng theo từng giai đoạn: trong giai đoạn 2021-2025, ít nhất 10% hạn ngạch của các phân ngành thuộc diện đấu giá được phân bổ thông qua đấu giá; giai đoạn 2026-2030, tỷ lệ này đối với ngành điện dự kiến tăng dần lên 50% vào năm 2030, trong khi các ngành khác đạt 15%. Nguồn thu từ đấu giá được đưa vào Quỹ ứng phó biến đổi khí hậu nhằm hỗ trợ đầu tư giảm phát thải và phát triển công nghệ carbon thấp.
Bên cạnh đó, nhằm cải thiện thanh khoản của thị trường hạn ngạch, Hàn Quốc triển khai cơ chế nhà tạo lập thị trường từ năm 2019 và cho phép bên thứ ba, bao gồm các tổ chức trung gian tài chính trong nước, tham gia giao dịch hạn ngạch trên Sở Giao dịch Hàn Quốc từ năm 2021. Đến tháng 12/2025, có 21 tổ chức trung gian tài chính được chấp thuận tham gia thị trường. Đồng thời, nước này xây dựng cơ chế dự trữ ổn định thị trường cho giai đoạn 2026-2030, cho phép Nhà nước điều tiết lượng hạn ngạch lưu thông nhằm hạn chế biến động giá (ICAP, 2026e).
Nhật Bản
Nhật Bản phát triển thị trường carbon gắn với Chính sách chuyển đổi xanh (Green Transformation - GX). Thị trường mua bán phát thải GX-ETS ban đầu được vận hành theo cơ chế tự nguyện và chuyển sang bắt buộc từ tháng 4/2026 đối với các doanh nghiệp có lượng phát thải từ 100.000 tấn CO2/năm trở lên (ICAP, 2026d).
Điểm đáng chú ý là mục đích sửdụng nguồn thu được xác định ngay từ giai đoạn thiết kế chính sách. Cụ thể, nguồn thu trong tương lai từ đấu giá hạn ngạch và phụ phí nhiên liệu hóa thạch được sửdụng để hoàn trả trái phiếu GX, qua đó bù đắp nguồn vốn Nhà nước huy động trước nhằm hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư chuyển đổi xanh. Cách tiếp cận này vừa tạo động lực giảm phát thải thông qua cơ chế giá carbon, vừa hình thành nguồn tài chính hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi.
Đối với thị trường tín chỉ carbon quốc tế, Nhật Bản triển khai Cơ chế tín chỉ chung (JCM) với 29 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Theo cơ chế này, Nhật Bản hỗ trợ một phần chi phí đầu tư ban đầu cho các dự án giảm phát thải tại quốc gia đối tác, đồng thời hai bên chia sẻ lượng tín chỉ carbon hình thành từ dự án. Tính đến tháng 3/2025, có hơn 250 dự án đang được triển khai theo cơ chế JCM (Bộ Môi trường Nhật Bản, 2025).
Kinh nghiệm của Nhật Bản cho thấy cần xác định rõ mục đích sửdụng nguồn thu từ đấu giá hạn ngạch và phụ phí nhiên liệu hóa thạch ngay từ khi thiết kế chính sách, qua đó tạo cơ sở huy động trước nguồn vốn hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Bên cạnh đó, cơ chế tín chỉ song phương có thể trở thành kênh thu hút vốn và công nghệ cho các dự án giảm phát thải tại quốc gia đối tác thông qua sự chia sẻ lợi ích từ tín chỉ carbon.
Singapore
Singapore áp dụng thuế carbon từ ngày 01/01/2019 đối với các cơ sở có lượng phát thải trực tiếp từ 25.000 tấn CO2 tương đương/năm trở lên. Mức thuế được công bố trước theo lộ trình tăng dần: 5 SGD/tấn trong giai đoạn 2019-2023, 25 SGD/tấn giai đoạn 2024- 2025, 45 SGD/tấn giai đoạn 2026-2027 và hướng tới 50-80 SGD/tấn vào năm 2030.
Từ năm 2024, doanh nghiệp được phép sửdụng tín chỉ carbon quốc tế chất lượng cao để bù trừ tối đa 5% lượng phát thải chịu thuế, với điều kiện tín chỉ tuân thủ quy định tại Điều 6 Thỏa thuận Paris và đáp ứng bảy nguyên tắc về tính toàn vẹn môi trường (Ban Thư ký Quốc gia về Biến đổi khí hậu Singapore, 2026).
Sau khi các hướng dẫn thực hiện Điều 6.2 (hợp tác song phương, đa phương) và Điều 6.4 (cơ chế tín chỉ của Liên hợp quốc) được thống nhất tại Hội nghị lần thứ 29 các Bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP29) vào tháng 11/2024 (UNFCCC, 2024), Singapore đã ký thỏa thuận thực thi Điều 6 với Việt Nam ngày 16/9/2025. Theo đó, tín chỉ carbon được chuyển giao không chỉ phục vụ bù trừ nghĩa vụ thuế carbon mà còn có thể được Singapore tính vào kết quả thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) theo Thỏa thuận Paris.
Ngoài ra, các hãng hàng không có thể sửdụng tín chỉ để bù đắp lượng phát thải thuộc phạm vi điều chỉnh của Cơ chế bù trừ và giảm phát thải carbon cho hàng không quốc tế (CORSIA) của Tổ chức Hàng không dân dụng quốc tế (Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore, 2025).
Kinh nghiệm của Singapore cho thấy việc công bố trước lộ trình tăng thuế carbon giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi và đầu tư giảm phát thải. Đồng thời, với vai trò là bên mua tín chỉ, Singapore áp dụng các tiêu chí chất lượng và yêu cầu tuân thủ Điều 6 để sàng lọc tín chỉ carbon. Điều này đặt ra yêu cầu đối với các quốc gia cung cấp tín chỉ, trong đó có Việt Nam, phải chú trọng tính toàn vẹn môi trường và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế ngay từ khâu thiết kế dự án.
HÀM Ý CHO VIỆT NAM
Việc xây dựng và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam từng bước được triển khai trong những năm gần đây. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đánh dấu bước tiến quan trọng khi lần đầu quy định về tổ chức và phát triển thị trường carbon, tạo cơ sở pháp lý cho việc sửdụng công cụ thị trường trong kiểm soát phát thải khí nhà kính.
Trên cơ sở đó, Nghị định số 06/2022/ NĐ-CP ngày 07/01/2022 được ban hành, đặt nền tảng cho hoạt động kiểm kê khí nhà kính, phân bổ hạn ngạch phát thải và trao đổi tín chỉ carbon. Nghị định quy định trách nhiệm kiểm kê khí nhà kính của các cơ sở thuộc danh mục phải kiểm kê, nguyên tắc trao đổi, mua bán tín chỉ carbon trong nước và quốc tế, đồng thời xác định các tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh hạn ngạch và tín chỉ carbon là chủ thể tham gia thị trường.
Để tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, Chính phủ ban hành Nghị định số 119/2025/NĐ-CP ngày 09/6/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 06/2022/NĐ-CP, nhằm tháo gỡ vướng mắc và cập nhật các quy định về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính, tổ chức và phát triển thị trường carbon. Tiếp đó, Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/01/2026 quy định về sàn giao dịch carbon trong nước, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon.
Về triển khai, Quyết định số 263/QĐ-TTg ngày 09/02/2026 phê duyệt hạn ngạch phát thải khí nhà kính thí điểm năm 2025 và 2026, lần lượt là 243,08 triệu và 268,39 triệu tấn CO2 tương đương. Theo Quyết định số 699/QĐ-BNNMT ngày 27/02/2026, có 110 cơ sở được phân bổ hạn ngạch, gồm 51 cơ sở sản xuất xi măng, 34 cơ sở nhiệt điện và 25 cơ sở sản xuất sắt thép. Trong đó, một số cơ sở có hạn ngạch lớn như Nhà máy nhiệt điện Mông Dương, Công ty Cổ phần Nhiệt điện Quảng Ninh, Công ty TNHH Gang Thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh và Công ty Cổ phần Thép Hòa Phát Dung Quất. Việc phân bổ hạn ngạch theo từng cơ sở và từng năm là bước triển khai cụ thể nhằm đưa cơ chế kiểm soát phát thải vào hoạt động sản xuất.
Bên cạnh thị trường trong nước, Việt Nam tham gia các cơ chế quốc tế tạo tín chỉ carbon, gồm Cơ chế phát triển sạch (CDM) theo Nghị định thư Kyoto, Cơ chế tín chỉ chung (JCM) và các cơ chế hợp tác theo Điều 6 Thỏa thuận Paris. Các cơ chế này tạo điều kiện triển khai dự án giảm phát thải, xác nhận kết quả và chuyển giao tín chỉ giữa các quốc gia.
Theo Quyết định số 232/ QĐ-TTg ngày 24/01/2025, tín chỉ hình thành từ các cơ chế trên thuộc nhóm nguồn được xem xét xác nhận để giao dịch trên sàn carbon trong nước theo quy định. Việc tham gia các cơ chế quốc tế góp phần mở rộng cơ hội hợp tác, thu hút vốn và công nghệ cho các dự án giảm phát thải, đồng thời hỗ trợ thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 tại COP26.
Như vậy, Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn xây dựng khung pháp lý sang triển khai các hoạt động cụ thể, với việc phân bổ hạn ngạch cho 110 cơ sở thuộc ba ngành và khai trương sàn giao dịch carbon trong nước ngày 29/6/2026. Tuy nhiên, thị trường vẫn đang ở giai đoạn đầu vận hành và đối mặt với một số thách thức nổi bật:
Một là, khung thể chế và pháp lý chưa hoàn thiện, đặc biệt về quyền sở hữu tín chỉ, định giá, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế giám sát.
Hai là, quy trình thẩm định và phê duyệt giao dịch còn phức tạp, thiếu kết nối trực tiếp với các định chế tài chính quốc tế, làm kéo dài thời gian lưu thông tín chỉ và gia tăng rủi ro thanh khoản.
Ba là, năng lực đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) còn hạn chế; phương pháp thực hiện chưa thống nhất giữa các ngành và địa phương, ảnh hưởng đến tính minh bạch và độ tin cậy của thị trường.
Bốn là, nhiều doanh nghiệp chưa có đủ năng lực kỹ thuật để chuyển hóa kết quả giảm phát thải từ hoạt động sản xuất thành các dự án tín chỉ carbon có khả năng giao dịch, đặc biệt trong khâu tính toán, thẩm định và hoàn thiện hồ sơ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 2026).
Trước thực tiễn trên, qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, tác giả rút ra một số hàm ý cho Việt Nam trong giai đoạn chuẩn bị vận hành chính thức thị trường carbon, dự kiến bắt đầu từ năm 2029:
Thứ nhất, xây dựng lộ trình phân bổ hạn ngạch và đấu giá phù hợp với năng lực của doanh nghiệp.
Từ kinh nghiệm của EU và Hàn Quốc, việc chuyển từ phân bổ miễn phí sang đấu giá hạn ngạch cần được thực hiện theo lộ trình, có sự phân biệt giữa các ngành và tính đến khả năng thích ứng của doanh nghiệp.
Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng cấp thiết trong bối cảnh CBAM đã bước vào giai đoạn chính thức từ năm 2026. Hiện nay, 110 cơ sở thuộc ba ngành nhiệt điện, xi măng và sắt thép đã được phân bổ hạn ngạch phát thải thí điểm. Tuy nhiên, việc phân bổ miễn phí trong giai đoạn đầu chưa tạo ra động lực tài chính đủ mạnh để các cơ sở chủ động đầu tư giảm phát thải. Đặc biệt, đối với doanh nghiệp xuất khẩu sắt thép, xi măng sang EU, việc không phát sinh chi phí carbon thực trả tại Việt Nam có thể làm giảm khả năng khấu trừ khoản chi phí này khi thực hiện nghĩa vụ CBAM.
Do đó, Việt Nam cần sớm công bố lộ trình chuyển dần từ phân bổ miễn phí sang đấu giá hạn ngạch, trước mắt ưu tiên các ngành có mức phát thải lớn và chịu tác động trực tiếp từ CBAM như sắt thép, xi măng. Việc điều chỉnh cần gắn với khả năng giảm phát thải, mức độ sẵn sàng về công nghệ và sức chịu đựng tài chính của từng ngành, tránh tạo ra cú sốc chi phí đối với doanh nghiệp. Đồng thời, cần nghiên cứu mở rộng phạm vi phân bổ hạn ngạch sang các ngành khác thuộc diện điều chỉnh của CBAM, trong đó có nhôm và phân bón. Cơ quan quản lý cũng cần hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện kiểm kê, lưu trữ và chứng minh khoản chi phí carbon đã thực trả, bảo đảm đáp ứng yêu cầu hồ sơ khi xuất khẩu sang EU.
Thứ hai, thiết lập cơ chế sử dụng nguồn thu từ đấu giá hạn ngạch để hỗ trợ chuyển đổi xanh.
Tham khảo kinh nghiệm của EU, Hàn Quốc và Nhật Bản, nguồn thu từ đấu giá hạn ngạch cần được định hướng sửdụng cho các mục tiêu khí hậu và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Tại Việt Nam, khi cơ chế đấu giá được triển khai, nguồn thu này có thể trở thành một nguồn lực tài chính quan trọng cho các hoạt động giảm phát thải. Tuy nhiên, nếu không xác định rõ mục tiêu và nguyên tắc sửdụng, công cụ định giá carbon có thể làm gia tăng chi phí sản xuất mà chưa tạo được nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi.
Vì vậy, Việt Nam cần nghiên cứu cơ chế bố trí một phần nguồn thu đấu giá hạn ngạch để hỗ trợ các dự án giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, đổi mới công nghệ và chuyển đổi quy trình sản xuất. Trong đó, cần ưu tiên doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp trong các ngành có cường độ phát thải cao nhưng còn hạn chế về vốn và năng lực công nghệ. Có thể xem xét sửdụng Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam làm đầu mối tiếp nhận và triển khai các chương trình hỗ trợ, trên cơ sở phù hợp với quy định về ngân sách nhà nước và cơ chế tài chính hiện hành. Việc hỗ trợ cần dựa trên tiêu chí rõ ràng, công khai, gắn với kết quả giảm phát thải có thể kiểm chứng, thay vì hoàn trả trực tiếp chi phí carbon mà doanh nghiệp đã phải chịu. Đồng thời, cần công khai định kỳ việc phân bổ và sửdụng nguồn thu để bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Thứ ba, nâng cao năng lực doanh nghiệp trong phát triển và giao dịch tín chỉ carbon.
Kinh nghiệm từ cơ chế JCM của Nhật Bản cho thấy việc hỗ trợ chi phí đầu tư ban đầu và thúc đẩy hợp tác giữa bên mua, bên bán có thể giúp các dự án giảm phát thải vượt qua rào cản về vốn và công nghệ. Trong khi đó, yêu cầu về chất lượng tín chỉ trong cơ chế thuế carbon của Singapore cho thấy năng lực đo lường, thẩm định và xác minh là điều kiện quan trọng để tín chỉ có thể tiếp cận thị trường quốc tế. Đây là những vấn đề Việt Nam cần quan tâm khi phát triển thị trường tín chỉ carbon.
Việt Nam có tiềm năng phát triển tín chỉ carbon từ nhiều lĩnh vực như lâm nghiệp, nông nghiệp, năng lượng tái tạo và xửlý chất thải. Tuy nhiên, khả năng khai thác tiềm năng này còn phụ thuộc vào năng lực xây dựng dự án, đo lường lượng giảm phát thải, thẩm định và hoàn thiện hồ sơ theo các tiêu chuẩn được công nhận. Đây là những yêu cầu tương đối phức tạp, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa đủ nguồn lực để tự triển khai.
Do đó, cần xây dựng chương trình hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường tín chỉ carbon, tập trung vào tư vấn kỹ thuật, hướng dẫn xây dựng dự án và hỗ trợ một phần chi phí đo đạc, thẩm định, xác minh ban đầu. Đối với các dự án quy mô nhỏ trong nông nghiệp, lâm nghiệp và xửlý chất thải, cần khuyến khích mô hình liên kết, gom nhiều dự án thành chương trình chung để giảm chi phí giao dịch.
Bên cạnh đó, cần phổ biến đầy đủ quy định về chuyển giao tín chỉ carbon theo Điều 6 Thỏa thuận Paris, đặc biệt là yêu cầu điều chỉnh tương ứng và các nghĩa vụ liên quan khi chuyển giao tín chỉ ra nước ngoài. Doanh nghiệp cần được hướng dẫn đánh giá hiệu quả tài chính, quyền lợi và nghĩa vụ trong hợp đồng chuyển nhượng, tránh tình trạng chỉ quan tâm đến giá bán mà chưa tính đầy đủ các chi phí và điều kiện đi kèm.
Thứ tư, mở rộng chủ thể tham gia và nâng cao tính thanh khoản của sàn giao dịch carbon trong nước.
Từ kinh nghiệm của EU và Hàn Quốc, việc mở rộng sự tham gia của các tổ chức tài chính và thiết lập cơ chế hỗ trợ thanh khoản có thể góp phần cải thiện hoạt động giao dịch trên thị trường carbon.
Đối với Việt Nam, đây là vấn đề cần được quan tâm khi khối lượng giao dịch trong phiên đầu tiên của sàn carbon trong nước mới đạt 1.210 tấn CO2 tương đương, còn khá nhỏ so với tổng hạn ngạch đã phân bổ. Một trong những nguyên nhân là số lượng chủ thể tham gia sàn còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở các cơ sở được phân bổ hạn ngạch và tổ chức có tín chỉ carbon. Nếu phạm vi giao dịch không được mở rộng, thị trường có thể thiếu người mua, người bán, thanh khoản thấp và giá carbon chưa phản ánh đầy đủ cung cầu.
Vì vậy, cần sớm cụ thể hóa lộ trình mở rộng chủ thể tham gia sàn giao dịch, trong đó xem xét cho phép các tổ chức tín dụng, công ty quản lý quỹ và quỹ đầu tư đủ điều kiện tham gia với vai trò trung gian hoặc nhà đầu tư. Việc mở rộng cần đi kèm quy định về điều kiện tham gia, giới hạn vị thế giao dịch, công bố thông tin và giám sát nhằm hạn chế đầu cơ, thao túng giá.
Trên cơ sở quy mô và mức độ trưởng thành của thị trường, có thể nghiên cứu phát triển các sản phẩm giao dịch phù hợp, bao gồm công cụ phòng ngừa rủi ro giá carbon. Đồng thời, cần hoàn thiện Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, bảo đảm kết nối, đối soát thông tin giữa sàn giao dịch trong nước với các hệ thống giao dịch liên quan, trong đó có hoạt động giao dịch tại Trung tâm tài chính quốc tế ở Việt Nam. Đây là điều kiện quan trọng để kiểm soát quyền sở hữu, lịch sửgiao dịch và tránh tình trạng một tín chỉ bị giao dịch hoặc ghi nhận nhiều lần.
Tài liệu tham khảo:
-
Ban Thư ký Nội các Nhật Bản (2023). The Basic Policy for the Realization of GX - A roadmap for the next 10 years. https:// www.cas.go.jp/jp/seisaku/gx_jikkou_kaigi/pdf/kihon_en.pdf
-
Ban Thư ký Quốc gia về Biến đổi khí hậu Singapore (2026). Carbon Tax. https://nccs.gov.sg/singapores-climate-action/ mitigation-efforts/carbontax
-
Bộ Môi trường Nhật Bản (2025). Outcome of the 4th Meeting of Joint Crediting Mechanism (JCM) Global Partnership. https://www.env.go.jp/en/press/press_03849.html
-
Bộ Nông nghiệp và Môi trường (2026). Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026: Từ chính sách đến hành động.
-
Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore (2025). Singapore Signs Implementation Agreement on Carbon Credits Collaboration with Vietnam. https://www.mti.gov.sg/-/media/MTI/Newsroom/Press-Releases/2025/09/MTI-Press-release- -SingaporeVietnam-Implementation-Agreement-on-Carbon-Credits-Collaboration-16-Sep.pdf
-
European Environment Agency (2025). Use of ETS auctioning revenues. https://climate-energy.eea.europa.eu/topics/ climate-finance/use-of-ets-auctioning-revenues/intro
-
ICAP (2025). China issues landmark guidelines to transition to absolute cap and expand scope in National ETS. https:// icapcarbonaction.com/en/news/china-issues-landmark-guidelines-transition-absolute-cap-and-expand-scope-national-ets
-
ICAP (2026a). China National ETS. https://icapcarbonaction.com/en/ets/china-national-ets
-
ICAP (2026b). EU officially adopts the 2040 climate target, postpones ETS 2 by one year. https://icapcarbonaction.com/ en/news/eu-reaches-agreement-2040-climate-target-postpones-ets-2-one-year
-
ICAP (2026c). Emissions Trading Worldwide: Status Report 2026 - Executive Summary. https://icapcarbonaction.com/ system/files/document/260610_ICAP_SR26_ES.pdf
-
ICAP (2026d). Japan GX-ETS. https://icapcarbonaction.com/en/ets/japan-gx-ets
-
ICAP (2026e). Korea Emissions Trading System (K-ETS). https://icapcarbonaction.com/en/ets/korea-emissions-trading-system-k-ets
-
ICAP (2026f). EU CBAM enters compliance phase and outlines path ahead. https://icapcarbonaction.com/en/news/eu-cbam-enters-compliance-phase-and-outlines-path-ahead
-
PV (2026). Sàn giao dịch các-bon trong nước và dấu mốc mới của thị trường tài chính xanh Việt Nam. https:// tapchikinhtetaichinh.vn/san-giao-dich-cac-bon-trong-nuoc-va-dau-moc-moi-cua-thi-truong-tai-chinh-xanh-viet-nam-160501.html
-
UNFCCC (2024). COP 29 Outcomes Webinar Series Part 1: A focus on Article 6. https://unfccc.int/node/644945
-
World Bank (2015). Carbon Pricing Initiatives Valued at Close to US$50 billion. https://www.worldbank.org/en/news/ press-release/2015/05/26/carbon-pricing-initiatives-valued-50-billion-dollars
-
World Bank (2026). Direct carbon pricing covers nearly one third of global emissions. https://www.worldbank.org/en/news/ press-release/2026/05/19/direct-carbon-pricing-covers-nearly-one-third-of-global-emissions
| Bài đã đăng trên tạp chí Kinh tế - Tài chính bản in kỳ 2 tháng 11/2026 |
Tin tức khác
Bộ Tài chính ghi dấu ấn trong hành trình xây dựng nền hành chính số
Tài chính doanh nghiệp 24/7: Vietnam Airlines xúc tiến hợp tác 20 triệu USD, FPT lãi trước thuế 9.954 tỷ đồng
Bộ Tài chính chủ động chuẩn bị, phát huy vai trò trong Năm APEC 2027
Đột phá cơ chế, tạo đà tăng tốc các dự án trọng điểm phục vụ APEC 2027
VIFC-HCMC kết nối, thu hút dòng vốn từ Singapore
Tiến độ xử lý nhà, đất dôi dư tiếp tục được đẩy nhanh
Bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kế toán, vì sao vẫn cần chứng nhận năng lực?
PODCAST: Hướng dẫn người nộp thuế tra cứu và chủ động gỡ bỏ lệnh tạm hoãn xuất cảnh
PODCAST: Freelancer và KOL cần nắm rõ quy định mới về thuế thu nhập cá nhân từ tháng 7 năm 2026
PODCAST: Sửa Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập: Mở rộng thị trường, tăng cường hậu kiểm
VIDEO: Giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp: Đòn bẩy tài chính nuôi dưỡng nguồn thu bền vững
PODCAST: Làm sạch mã số thuế: Gỡ nút thắt nợ thuế tồn đọng, chuẩn hóa dữ liệu
Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Liên minh doanh nghiệp Hoa Kỳ - APEC
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thúc đẩy hợp tác bên lề Hội nghị Cấp cao APEC 2026
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC 2026
Việt Nam là một trong những nước đi đầu triển khai các cam kết của ASEAN
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên Toàn thể thứ nhất Đại hội đồng AIPA - 47
Khai mạc trọng thể Đại hội đồng AIPA - 47
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng gửi thư chúc mừng 30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông Hoàng Khôn Minh
Giải pháp thúc đẩy doanh nghiệp thực hiện ESG tại Việt Nam
TP. Hồ Chí Minh quyết liệt sắp xếp, xử lý nhà đất công
Đổi mới dịch vụ logistics theo hướng bền vững tại Việt Nam
Nâng cao khả năng chống chịu của kinh tế Việt Nam trước các cú sốc
50 doanh nghiệp tham gia Ngày hội kết nối và tiêu thụ sản phẩm Hà Tĩnh
Vốn đầu tư tác động: Đòn bẩy khơi thông 24 tỷ USD vốn cho doanh nghiệp Việt Nam
Phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam
Ổn định kinh tế vĩ mô năm 2026: Một số vấn đề đặt ra cho năm 2027 và trung hạn








