Giao dịch trên sàn carbon: Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội đưa ra nhiều lưu ý cho doanh nghiệp khi tham gia sàn carbon. Ảnh: Nguyễn Thủy

Bước đầu vận hành theo cơ chế liên thông

Ngày 14/8, chia sẻ tại Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”, ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng Giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) thông tin, ngày 29/6, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Tài chính và các đơn vị liên quan đã chính thức đưa sàn giao dịch carbon vào hoạt động tại HNX.

Sau khi khai trương và đi vào vận hành, thị trường carbon tại HNX đang được tổ chức đồng bộ, an toàn, với hệ thống giao dịch kết nối liên tục giữa các bên. Tuy nhiên, trong quá trình vận hành, thị trường carbon có một số điểm khác biệt so với thị trường chứng khoán truyền thống mà các tổ chức, doanh nghiệp cần lưu ý.Trước hết, quy trình đăng ký và giao dịch được thực hiện qua nhiều hệ thống liên thông.

Các tổ chức được phân bổ hạn ngạch phát thải hoặc sở hữu tín chỉ carbon phải đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Cục Biến đổi khí hậu quản lý. Sau khi thông tin được cập nhật, Cục Biến đổi khí hậu truyền dữ liệu sang Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam. Chỉ những tài khoản đã hoàn tất việc lưu ký trong ngày trước đó mới được thực hiện giao dịch vào ngày tiếp theo.

Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, đây là điểm đặc thù quan trọng trong cơ chế vận hành, bởi quyền giao dịch chỉ được kích hoạt sau khi dữ liệu về hàng hóa và tài khoản được đồng bộ giữa Hệ thống đăng ký quốc gia và hệ thống lưu ký.

Bên cạnh đó, đối tượng được giao dịch đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính là các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch.

Một điểm khác biệt nữa là phương thức thanh toán trên thị trường carbon tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội được thực hiện theo cơ chế thanh toán tức thời đối với từng giao dịch. Theo đó, khi bên mua có đủ tiền và bên bán có đủ hạn ngạch phát thải trên tài khoản lưu ký, các bên có thể thực hiện giao dịch thỏa thuận (thỏa thuận thông thường hoặc thỏa thuận điện tử).

Kết quả giao dịch được ghi nhận ngay trên hệ thống. Đây là những điểm khác biệt chính trong cơ chế vận hành hiện nay của thị trường carbon mà các tổ chức, doanh nghiệp và nhà đầu tư cần lưu ý khi tham gia.

Tự thỏa thuận trước khi giao dịch trên sàn

Chia sẻ về sàn giao dịch, ông Trần Trọng Kiên, Phó Giám đốc Phòng Thị trường chứng khoán phái sinh HNX cho rằng, sàn giao dịch carbon đi vào hoạt động là bước đi đầu tiên nhằm thương mại hóa lượng giảm phát thải của các tổ chức thành loại hàng hóa có thể giao dịch công khai trên thị trường.

Trong mô hình này, HNX được phân công cung cấp dịch vụ giao dịch cho hai loại hàng hóa chính là hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Về đối tượng tham gia có sự phân biệt theo từng loại hàng hóa. Đối với hạn ngạch phát thải, chỉ các cơ sở, tổ chức được Nhà nước phân bổ hạn ngạch mới có quyền thực hiện giao dịch mua bán.

Đối với tín chỉ carbon, tất cả tổ chức hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam đều có thể tham gia giao dịch. Muốn mua bán hàng hóa carbon, các tổ chức, doanh nghiệp bắt buộc phải mở tài khoản và giao dịch thông qua các thành viên giao dịch là các công ty chứng khoán thuộc Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam.

Doanh nghiệp tham gia sàn giao dịch carbon cần lưu ý, quy trình đăng ký và giao dịch được thực hiện qua nhiều hệ thống liên thông. Ảnh: P.Uyên

Hiện đã có 6 công ty chứng khoán trở thành thành viên giao dịch carbon. Sàn giao dịch carbon hiện áp dụng phương thức giao dịch thỏa thuận dựa trên nguyên tắc hai bên tự thương lượng, thống nhất các điều khoản trước khi nhập lệnh vào hệ thống. Trước khi phát lệnh, nhà đầu tư cùng thành viên giao dịch phải kiểm tra kỹ các thông tin về mã sản phẩm, khối lượng và đặc biệt là giá giao dịch. Điều kiện bắt buộc là tài khoản phải có đủ số dư tiền và hàng trước khi đặt lệnh.

Cần lưu ý, do thị trường carbon ở giai đoạn đầu chưa có biên độ giao dịch, nếu hai bên nhập nhầm giá và phía đối ứng xác nhận thì lệnh vẫn sẽ được hệ thống ghi nhận thành công. Nhà đầu tư chỉ được sửa hoặc hủy đối với các lệnh chưa khớp/chưa được xác lập trên hệ thống; một khi giao dịch đã xác lập thành công thì không thể sửa hoặc hủy trên hệ thống của HNX.

Theo ông Kiên, trong ngày giao dịch đầu tiên sàn đã ghi nhận giao dịch sản phẩm hạn ngạch mã VN2025 với tổng giá trị giao dịch 161.660.000 đồng.

Từ những kết quả tích cực trên, kỳ vọng trong thời gian tới, thị trường sẽ tiếp tục đón nhận thêm các sản phẩm tín chỉ carbon mới để gia tăng hàng hóa và tính thanh khoản.