Sàn giao dịch carbon Việt Nam chuyển từ chính sách sang vận hành

Các chuyên gia chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Nguyễn Thủy

Sàn giao dịch carbon chính thức vận hành thí điểm

Ngày 14/8, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Viện Tư vấn và Phát triển (CODE), Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), với sự hỗ trợ của Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ (SECO), tổ chức Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, thời gian qua, Chính phủ và các bộ, ngành đã từng bước xây dựng, hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về ứng phó với biến đổi khí hậu. Đến nay, khung pháp lý về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon cơ bản đã được hình thành và tiếp tục được hoàn thiện.

Một dấu mốc đáng chú ý là ngày 29/6/2026, sàn giao dịch carbon trong nước chính thức đi vào vận hành thí điểm, tạo nền tảng cho việc trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Thông qua thị trường, doanh nghiệp có thêm cơ sở để lựa chọn các giải pháp giảm phát thải với chi phí phù hợp, từng bước thích ứng với các yêu cầu xanh ngày càng cao của thị trường quốc tế.

“Đây cũng là lý do chúng ta cần đưa thị trường carbon từ chính sách vào thực tiễn một cách minh bạch, hiệu quả và có trách nhiệm”, Thứ trưởng Lê Công Thành nhấn mạnh.

Thứ trưởng nhìn nhận, thị trường carbon vẫn là lĩnh vực mới đối với Việt Nam. Trong quá trình triển khai thí điểm, các cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện chính sách, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống đo đạc, báo cáo, thẩm định và quản trị dữ liệu.

Cùng với hoàn thiện các điều kiện vận hành, cơ quan quản lý sẽ tăng cường tham vấn, lắng nghe những khó khăn, vướng mắc và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp để kịp thời đưa ra các giải pháp phù hợp.

Song song đó, Việt Nam cần tăng cường kết nối với các đối tác, tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy hợp tác về tài chính, công nghệ, nâng cao năng lực và phát triển các dự án giảm phát thải có chất lượng.

Để thị trường carbon Việt Nam phát triển, theo Thứ trưởng Lê Công Thành, cần sự phối hợp chặt chẽ của nhiều chủ thể. Nhà nước có vai trò kiến tạo thể chế và bảo đảm tính minh bạch của thị trường; các tổ chức tài chính cung cấp nguồn lực; các tổ chức công nghệ cung cấp giải pháp; còn chuyên gia và các tổ chức tư vấn góp phần nâng cao chất lượng dự án và năng lực thị trường.

Đặc biệt, doanh nghiệp phải trở thành chủ thể trung tâm của quá trình chuyển đổi. Thay vì chỉ nhìn giảm phát thải như một nghĩa vụ phải thực hiện, doanh nghiệp cần chuyển sang tư duy chủ động tạo ra giá trị từ hoạt động giảm phát thải. Theo Thứ trưởng, đây là sự thay đổi rất quan trọng về tư duy trong quá trình phát triển thị trường carbon.

Hơn 510 triệu tấn CO₂ đã được đăng ký

Thông tin về kết quả trên sàn giao dịch, ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Tổng giám đốc Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) cho biết, sau khi khai trương ngày 29/6 và đi vào vận hành, thị trường carbon tại HNX đang được tổ chức đồng bộ, an toàn, với hệ thống giao dịch kết nối liên tục giữa các bên. Tổng khối lượng hạn ngạch đã được đăng ký khoảng hơn 510 triệu tấn CO₂.

Đến nay, Hệ thống đăng ký quốc gia ghi nhận 92 tổ chức đăng ký tham gia, tập trung chủ yếu ở 3 lĩnh vực gồm sản xuất thép, xi măng và nhiệt điện. Đây cũng là những nhóm ngành có lượng phát thải lớn và thuộc diện được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính.

Ông Nguyễn Thành Công, Trưởng phòng Thị trường, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết doanh nghiệp thuộc diện phân bổ hạn ngạch chỉ được dùng tín chỉ carbon để bù trừ tối đa 30% lượng hạn ngạch được cấp, thay vì mua tín chỉ để thay thế hoàn toàn nghĩa vụ giảm phát thải.

Trong giai đoạn thí điểm, thị trường trước mắt áp dụng với khoảng 150 doanh nghiệp phát thải lớn thuộc 3 lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Hạn ngạch phát thải được phân bổ miễn phí 100%.

Hạn ngạch là lượng khí nhà kính doanh nghiệp được phép phát thải trong một giai đoạn nhất định. Ảnh: Vinamilk

Hạn ngạch là lượng khí nhà kính doanh nghiệp được phép phát thải trong một giai đoạn nhất định. Khi kết thúc kỳ tuân thủ, doanh nghiệp phải nộp trả số hạn ngạch tương ứng với lượng phát thải thực tế đã được kiểm kê.

Nếu phát thải vượt hạn ngạch được phân bổ, doanh nghiệp có thể mua thêm hạn ngạch từ đơn vị còn dư hoặc sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ. Tuy nhiên, lượng tín chỉ được sử dụng không vượt quá 30% hạn ngạch đã phân bổ. Doanh nghiệp cũng được vay tối đa 15% hạn ngạch của giai đoạn kế tiếp để thực hiện nghĩa vụ hiện tại.

Chẳng hạn, một doanh nghiệp được phân bổ 1 triệu hạn ngạch thì chỉ có thể sử dụng tối đa 300.000 tín chỉ carbon để bù trừ. Quy định này giới hạn khả năng chỉ dựa vào việc mua tín chỉ trên thị trường để đáp ứng nghĩa vụ phát thải.

Ở chiều ngược lại, nếu doanh nghiệp đầu tư công nghệ và phát thải thấp hơn mức được phân bổ, lượng hạn ngạch còn dư có thể được bán trên sàn hoặc chuyển sang giai đoạn tiếp theo.

Theo lộ trình, với giai đoạn tuân thủ 2025-2026, doanh nghiệp phải nộp báo cáo kiểm kê khí nhà kính trước ngày 1/12/2027 và hoàn thành nộp trả hạn ngạch trước ngày 31/12/2027.

Cơ chế này đặt doanh nghiệp trước 2 lựa chọn trực tiếp: hoặc đầu tư để giảm lượng khí nhà kính trong hoạt động sản xuất, hoặc phải cân đối thêm chi phí mua hạn ngạch và tín chỉ khi phát thải vượt mức được phân bổ.

Theo các đại biểu, phát triển thị trường carbon là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm góp phần thực hiện Đóng góp do quốc gia tự quyết định, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Thời gian qua, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện khung chính sách, pháp luật về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và phát triển thị trường carbon trong nước, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế về trao đổi kết quả giảm phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Theo định hướng này, việc đưa thị trường carbon vào vận hành không chỉ đặt ra yêu cầu đối với cơ quan quản lý trong hoàn thiện thể chế, mà còn đòi hỏi cộng đồng doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực, chuẩn bị dữ liệu, công nghệ, nguồn lực và phương án tham gia thị trường.