Từ khai thác biển sang quản trị không gian biển, mở rộng dư địa tăng trưởng

Nghị quyết số 20- NQ/TW và Nghị quyết số 218/NQ-CP mở ra bước chuyển trong tư duy phát triển kinh tế biển.

Chuyển từ khai thác biển sang quản trị không gian phát triển

Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XIV) ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Tiếp đó, ngày 7/8/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 218/NQ-CP về Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW. Hai nghị quyết tạo khuôn khổ mới để cụ thể hóa cách tiếp cận đối với biển: không chỉ khai thác tài nguyên mà phải quản trị, tổ chức và kiến tạo không gian phát triển tổng thể.

Điểm mới quan trọng là biển được xác định không chỉ là nguồn tài nguyên mà còn là không gian sinh tồn, phát triển và bảo vệ Tổ quốc. Cùng một vùng biển có thể phục vụ hàng hải, thủy sản, du lịch, năng lượng tái tạo, bảo tồn sinh thái, quốc phòng - an ninh và sinh kế cộng đồng. Vì vậy, phát triển từng ngành riêng lẻ dễ dẫn tới chồng lấn không gian, cạnh tranh tài nguyên và xung đột lợi ích. Do đó để các ngành cùng phát triển trong một quy hoạch thống nhất thì quản trị tổng hợp không gian biển phải trở thành nền tảng.

Thực tế sau Nghị quyết số 36-NQ/TW, Quy hoạch không gian biển quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã tạo cơ sở quan trọng cho phân bổ không gian và định hướng phát triển bền vững. Vấn đề đặt ra hiện nay là đưa quy hoạch vào thực tiễn thông qua cơ chế phối hợp hiệu quả, dữ liệu đầy đủ và năng lực thực thi tương xứng.

Thể chế, hạ tầng và logistics mở rộng dư địa tăng trưởng

Nghị quyết số 218/NQ-CP có ý nghĩa quan trọng trong tổ chức thực hiện, đưa định hướng của Nghị quyết số 20-NQ/TW thành chương trình và nhiệm vụ cụ thể. Hoàn thiện thể chế, đổi mới quy hoạch, huy động nguồn lực và tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương là điều kiện then chốt để mở rộng không gian phát triển kinh tế biển.

Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước; tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của các địa phương ven biển phấn đấu trên 11%/năm; thu nhập bình quân đầu người cao hơn 1,2-1,3 lần mức bình quân cả nước. Những mục tiêu này cho thấy kinh tế biển được kỳ vọng trở thành không gian tăng trưởng lớn của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực hàng hải, thị phần vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu do đội tàu biển Việt Nam đảm nhận được đặt mục tiêu đạt 20%, trong khi chi phí logistics giảm xuống dưới 12% GDP. Năm 2025, sản lượng hàng hóa qua hệ thống cảng biển đạt khoảng 956 triệu tấn, tổng trọng tải đội tàu khoảng 12 triệu DWT. Quy mô này cho thấy nền tảng thị trường đã hình thành, nhưng để chuyển từ quy mô sang sức cạnh tranh, Việt Nam cần phát triển cảng nước sâu, vận tải đa phương thức, trung tâm phân phối và logistics số.

Năng lượng ngoài khơi, công nghệ và nhân lực tạo động lực mới

Một không gian phát triển được kỳ vọng tạo bước đột phá trong phát triển kinh tế biển là năng lượng tái tạo ngoài khơi. Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt mục tiêu phát triển các dự án điện gió ngoài khơi với công suất 6 - 10 GW vào năm 2030. Đây không chỉ là giúp bổ sung nguồn năng lượng còn có thể trở thành nền tảng hình thành hệ sinh thái công nghiệp biển mới.

Giá trị của điện gió ngoài khơi không chỉ số MW. Mỗi dự án sẽ tạo ra nhu cầu khảo sát, thiết kế, chế tạo thiết bị, đóng tàu chuyên dụng, xây dựng công trình biển, vận hành, bảo dưỡng và dịch vụ kỹ thuật. Hình thành chuỗi cung ứng, năng lượng ngoài khơi có thể tạo việc làm kỹ thuật cao, thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ và nâng năng lực công nghệ biển.

Ngoài ra, nuôi biển cũng được định hướng chuyển sang quy mô công nghiệp, công nghệ cao và có trách nhiệm. Mục tiêu giá trị sản xuất nuôi biển tăng bình quân 8%/năm, tỷ trọng nuôi biển trong tổng giá trị sản xuất thủy sản đạt 15% . Điều này đòi hỏi ngành thủy sản thay đổi phương thức sản xuất, từ quản lý thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu, công nghệ quan trắc và kiểm soát môi trường.

Cùng với đó là du lịch biển, đảo khi đứng trước yêu cầu chuyển từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị. Mục tiêu tăng trưởng tổng thu du lịch biển, đảo bình quân 14%/năm không chỉ dựa vào mở rộng lượng khách đó còn là giá trị gia tăng đến từ sản phẩm đặc thù, dịch vụ chất lượng cao, du lịch sinh thái, du lịch đảo và liên kết với văn hóa, thương mại, dịch vụ.

Phát triển biển mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một yếu tố quyết định. (Ảnh minh họa có sự hỗ trợ của AI).

Trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yếu tố quyết định. Nghị quyết số 20-NQ/TW xác định đây là động lực quan trọng để xây dựng quốc gia biển mạnh. Nguồn nhân lực là một cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia. Việt Nam cần phát triển hệ thống đào tạo hàng hải, logistics, công nghiệp biển và năng lượng tái tạo tiệm cận chuẩn quốc tế; tăng liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu với doanh nghiệp; đồng thời hình thành đội ngũ kỹ sư đóng tàu, chuyên gia năng lượng ngoài khơi, chuyên gia logistics cùng nhân lực vận hành công trình biển có trình độ cao.

Phát triển kinh tế biển không thể tách rời bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao đời sống người dân. Phó Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Nguyễn Việt Dũng khẳng định, phát triển kinh tế biển xanh và kinh tế tuần hoàn biển đều dựa trên nguyên tắc căn bản: “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn”. Biển có thể tạo ra nguồn lực phát triển rất lớn, nhưng nếu phát triển vượt quá sức chịu tải của hệ sinh thái, gây ô nhiễm, suy giảm đa dạng sinh học và dẫn tới làm tổn thương sinh kế cộng đồng ven biển thì lợi ích kinh tế trước mắt sẽ phải trả giá bằng chi phí rất lớn trong dài hạn.

Do đó, quản trị không gian biển phải tính đến sức chịu tải của hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học, sinh kế cộng đồng và yêu cầu bảo đảm quốc phòng - an ninh và chủ quyền biển đảo.

Nghị quyết số 20- NQ/TW và Nghị quyết số 218/NQ-CP không chỉ đặt ra mục tiêu mới cho kinh tế biển mà còn định hình phương thức phát triển mới: từ khai thác sang quản trị, từ tăng trưởng theo từng ngành sang liên kết không gian, từ sử dụng tài nguyên sang tạo dựng giá trị gia tăng cao.

Khi thể chế trở thành động lực, hạ tầng trở thành mạng lưới kết nối, công nghệ trở thành chìa khóa và con người trở thành trung tâm, biển không chỉ là nơi cung cấp tài nguyên còn trở thành không gian sinh tồn, không gian tăng trưởng và kiến tạo sức mạnh quốc gia. Đó chính là nền tảng để Việt Nam chuyển từ khai thác biển sang quản trị không gian biển, mở rộng dư địa tăng trưởng và từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh, giàu từ biển, phát triển bền vững từ biển qua đó nâng cao sức cạnh tranh, tạo việc làm, củng cố nền tảng phát triển.