 |
| Đơn hàng mới có tín hiệu cải thiện, nhưng chi phí đầu vào vẫn là một trong những trở ngại lớn nhất đối với doanh nghiệp xây dựng. Ảnh: Internet |
Hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành xây dựng trong quý III/2026 đã có chuyển biến so với quý trước, dù mức độ cải thiện chưa thực sự mạnh. Có 30,9% doanh nghiệp đánh giá tình hình thuận lợi hơn quý II/2026, 41,4% nhận định ổn định và 27,7% cho biết khó khăn hơn.
Bước sang quý IV/2026, xu hướng chung được dự báo không có nhiều biến động. Có 28,1% doanh nghiệp kỳ vọng hoạt động sản xuất kinh doanh thuận lợi hơn, trong khi 44,7% nhận định giữ ổn định và 27,2% dự báo khó khăn hơn.
Điểm tích cực đáng chú ý nằm ở hợp đồng xây dựng mới. Trong quý III, 28,5% doanh nghiệp ghi nhận số lượng hợp đồng mới tăng so với quý trước và 19,5% ghi nhận giảm. Sang quý IV, tỷ lệ dự báo hợp đồng mới tăng lên 29%, trong khi tỷ lệ dự báo giảm còn 17,2%.
Trong các nhóm ngành, xây dựng công trình kỹ thuật dân dụng có triển vọng hợp đồng mới khả quan nhất. Chỉ số cân bằng hợp đồng mới của nhóm này được dự báo đạt 16,5% trong quý IV, cao hơn mức 11,7% của xây dựng nhà các loại và 6,7% của xây dựng chuyên dụng.
Dù vậy, năng lực hiện có của nhiều doanh nghiệp vẫn chưa được khai thác hết. Trong quý III, chỉ 21,5% doanh nghiệp hoạt động ở mức từ 90-100% năng lực thực tế và 2,9% hoạt động trên 100% năng lực. Trong khi đó, 44,3% doanh nghiệp hoạt động dưới 70% năng lực.
Những chỉ báo này cho thấy hợp đồng mới đang tạo tín hiệu tích cực hơn cho ngành xây dựng, song chưa đủ để cho thấy hoạt động của doanh nghiệp đã bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh.
Trong khi đơn hàng có tín hiệu cải thiện, chi phí đầu vào vẫn là một trong những trở ngại lớn nhất đối với doanh nghiệp xây dựng. Quý III/2026, 53,3% doanh nghiệp cho biết tổng chi phí sản xuất trên một đơn vị sản phẩm tăng so với quý trước. Sang quý IV, vẫn có 50,1% doanh nghiệp dự báo chi phí tiếp tục tăng.
Áp lực tập trung nhiều nhất ở nguyên vật liệu. Có 56,7% doanh nghiệp ghi nhận chi phí nguyên vật liệu trực tiếp tăng trong quý III và 53,2% dự báo tiếp tục tăng trong quý IV. Khi đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất kinh doanh, 65% doanh nghiệp xác định giá nguyên vật liệu tăng cao là khó khăn chủ yếu, trong khi 24,1% còn gặp khó do thiếu nguồn cung.
Liên quan vấn đề này, những vướng mắc về vật liệu cũng đã được đặt ra tại buổi làm việc của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc với Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam và một số doanh nghiệp xây dựng vào đầu tháng 9/2026. Sau buổi làm việc, Chính phủ yêu cầu các cơ quan liên quan tập trung xử lý vấn đề nguồn cung, giá và cơ chế quản lý vật liệu xây dựng.
Bên cạnh chi phí đầu vào, vốn tiếp tục là bài toán đáng chú ý. Có 77% doanh nghiệp được khảo sát vay vốn phục vụ sản xuất kinh doanh. Trong số doanh nghiệp vay vốn ngân hàng, chỉ 30,5% tiếp cận được các khoản vay ưu đãi, trong khi 69,5% không tiếp cận được nguồn vốn này.
Áp lực dòng tiền còn đến từ tình trạng chậm thanh toán. Có 25,5% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn do nợ đọng xây dựng cơ bản chưa được thanh quyết toán đúng kỳ hạn và 22,2% gặp khó do thiếu vốn phục vụ sản xuất kinh doanh. Ngoài ra, 39,7% doanh nghiệp gặp khó khăn do không có hợp đồng xây dựng mới; 25,3% gặp hạn chế về năng lực cạnh tranh khi tham gia đấu thầu và ký kết hợp đồng.
Trước những khó khăn của ngành xây dựng, kết luận tại buổi làm việc với Hiệp hội các nhà thầu xây dựng Việt Nam và một số doanh nghiệp xây dựng, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tiếp tục giải quyết kịp thời các kiến nghị, đề xuất của hiệp hội và doanh nghiệp; xử lý rõ ràng, thực chất, dứt điểm các khó khăn, vướng mắc, tránh trả lời chung chung.
Đáng chú ý, nhiều nhiệm vụ được giao tập trung trực tiếp vào vấn đề vật liệu xây dựng - khó khăn được tỷ lệ doanh nghiệp phản ánh cao nhất trong khảo sát.
Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao phối hợp với Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và các địa phương đánh giá nguồn cung vật liệu xây dựng; nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách về khai thác mỏ khoáng sản nhóm III, nhóm IV làm vật liệu xây dựng thông thường; xây dựng quy chế điều phối vật liệu liên vùng nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt cục bộ.
Bộ Xây dựng được yêu cầu tăng cường đôn đốc các địa phương công bố kịp thời giá vật liệu, nhân công, máy thi công, giá xây dựng và định mức xây dựng theo thẩm quyền. Đồng thời, Bộ phải hướng dẫn việc thực hiện các quy định về quản lý chi phí đầu tư xây dựng mới ban hành, xử lý những nội dung liên quan đến cơ chế chuyển tiếp, chi phí chung.
Một nội dung khác là nghiên cứu phương pháp xác định giá vật liệu xây dựng tại mỏ, gồm đá xây dựng, cát xây dựng, cát san lấp và đất san lấp, theo cơ chế giao mỏ cho các tổ chức đủ năng lực, kinh nghiệm khai thác, chế biến và cung ứng vật liệu xây dựng.
Các địa phương cũng được yêu cầu tổ chức khảo sát, công bố giá vật liệu xây dựng, giá nhân công, giá ca máy và chỉ số giá xây dựng định kỳ, kịp thời, sát với thị trường; đồng thời phối hợp quản lý, cấp phép và điều phối nguồn khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường phục vụ các công trình trọng điểm.
Các giải pháp này tương ứng với kiến nghị lớn nhất từ cộng đồng doanh nghiệp. Có 61,8% doanh nghiệp xây dựng đề nghị được hỗ trợ về nguyên vật liệu. Tiếp đến, 42,8% đề nghị hỗ trợ vốn sản xuất kinh doanh thông qua vay vốn ưu đãi, giảm lãi suất và tạo thuận lợi trong thủ tục vay.
Ngoài ra, 38,4% doanh nghiệp đề nghị công khai, minh bạch thông tin đấu thầu; 35,6% mong muốn tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính; 28,3% đề nghị có chế tài xử lý tình trạng chậm thanh quyết toán, nợ đọng xây dựng cơ bản và 26% đề nghị bàn giao mặt bằng đúng tiến độ.
Về phía doanh nghiệp, Phó Thủ tướng yêu cầu các nhà thầu đổi mới mô hình quản lý, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ; tăng cường cơ giới hóa, tự động hóa, công nghệ thi công lắp ghép và ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM) nhằm nâng cao năng suất lao động, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công.
Đồng thời, doanh nghiệp phải tăng cường tính tự quản, kỷ cương, tuân thủ pháp luật; nâng cao đạo đức nghề nghiệp, chấp hành các quy định về đấu thầu, an toàn lao động, bảo vệ môi trường và nghĩa vụ thuế.
Như vậy, triển vọng hợp đồng xây dựng mới trong quý IV/2026 đã có tín hiệu tích cực hơn, nhưng giá và nguồn cung vật liệu, khả năng tiếp cận vốn cùng áp lực dòng tiền vẫn là những trở ngại trực tiếp đối với hoạt động của doanh nghiệp. Các nhiệm vụ được Chính phủ giao tập trung vào chính những điểm nghẽn này, đồng thời đặt ra yêu cầu doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, công nghệ và khả năng cạnh tranh.
