Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật cho tăng trưởng 2 con số

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng.

Không chỉ là huy động thêm nguồn lực

Kinh tế 9 tháng năm 2026 duy trì đà tăng trưởng tích cực. GDP quý III ước tăng 9,95%, đưa mức tăng GDP 9 tháng lên 9,01%, cao nhất trong nhiều năm. Kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, các cân đối lớn được bảo đảm; sản xuất công nghiệp, đầu tư, xuất khẩu, thương mại và dịch vụ tiếp tục chuyển biến tích cực.

Cùng với tăng trưởng, thu ngân sách nhà nước 9 tháng đạt xấp xỉ 86,5% dự toán, tăng 12,1% so với cùng kỳ. Thu hút đầu tư nước ngoài tiếp tục là điểm sáng khi vốn đăng ký ước đạt khoảng 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%; vốn thực hiện tăng 12,1% và đang bám sát mục tiêu cả năm giải ngân tối thiểu 30 tỷ USD.

Sức bật tại các địa phương cũng thể hiện khá rõ khi ước tính có 12/34 tỉnh, thành phố đạt tăng trưởng GRDP trên 10%. Những kết quả này cho thấy nền kinh tế đang có nền tảng tích cực để tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng trong những tháng cuối năm.

Đây là những kết quả tích cực trong tăng trưởng kinh tế 9 tháng đầu năm được Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh tại Diễn đàn Kinh tế mới lần thứ 4 năm 2026 với chủ đề “Chính sách đột phá và sức bật của địa phương, doanh nghiệp” được tổ chức chiều 3/10.

Ghi nhận những thành quả tích cực, tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, mục tiêu tăng trưởng cả năm vẫn là thách thức rất lớn khi thời gian còn lại không nhiều. Để tạo thêm dư địa hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, trong 3 tháng cuối năm, vấn đề không chỉ là tiếp tục huy động thêm nguồn lực mà còn phải đẩy nhanh khả năng hấp thụ, đưa nguồn lực đã có vào nền kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng.

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng nhấn mạnh, yêu cầu hiện nay không chỉ là huy động thêm nguồn lực mà phải nâng cao năng lực hấp thụ và hiệu quả sử dụng nguồn lực; biến cơ chế, chính sách và nguồn vốn thành công suất, sản lượng, năng suất, việc làm và giá trị gia tăng.

Thực tế, nguồn lực được huy động cho nền kinh tế đã khá lớn. Tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội 9 tháng đạt trên 3,11 triệu tỷ đồng, tăng 15,1%, nhưng mới đáp ứng hơn 60% nhu cầu. Đáng chú ý, quá trình chuyển hóa nguồn lực thành sản lượng và năng lực sản xuất thực tế còn chậm.

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Theo Phó Thủ tướng, nguồn lực đã được bố trí, cơ chế đã được khơi thông nhưng chưa chuyển hóa tương xứng thành sản phẩm, năng suất và giá trị gia tăng. Giải ngân vốn còn chậm.

Trong khi đó, dư địa để tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng chủ yếu bằng cách gia tăng lượng vốn cũng ngày càng hạn chế.

Phân tích hiệu quả sử dụng vốn, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho biết, nếu giai đoạn 2011-2015, tổng vốn đầu tư toàn xã hội vào khoảng 5,6 triệu tỷ đồng thì giai đoạn tới nhu cầu lên khoảng 38 triệu tỷ đồng. Xét về tỷ lệ, trước đây tổng vốn đầu tư toàn xã hội khoảng 31% GDP, nhưng hiện đã lên khoảng 40% GDP.

Để hình dung mức độ này, ông Bình dẫn so sánh, Trung Quốc có những giai đoạn tỷ lệ vốn đầu tư lên khoảng 41% GDP và hiện đang tìm cách đưa về mức phù hợp hơn, trong khi các nước OECD chỉ khoảng 20-25%.

Theo ông Bình, những con số này cho thấy mô hình tăng trưởng của Việt Nam thời gian qua vẫn dựa khá nhiều vào vốn. Khi tỷ lệ vốn đầu tư đã ở mức khoảng 40% GDP, nền kinh tế đang tiệm cận mức khó có thể tiếp tục gia tăng mạnh tỷ lệ vốn để duy trì phương thức tăng trưởng như trước.

Vấn đề vì thế ngày càng chuyển từ câu hỏi huy động được bao nhiêu vốn sang mỗi đồng vốn có thể tạo ra bao nhiêu tăng trưởng.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam.

Một chỉ số phản ánh hiệu quả sử dụng vốn là ICOR, cho biết lượng vốn đầu tư cần thiết để tạo ra một đơn vị tăng thêm của GDP. Theo ông Bình, trước giai đoạn Covid-19, ICOR của Việt Nam duy trì ở mức tương đối cao; trong thời kỳ dịch bệnh, chỉ số này có thời điểm tăng lên khoảng 14-15.

Số liệu của cơ quan thống kê cũng cho thấy, bình quân giai đoạn 2011-2015, ICOR của Việt Nam ở mức 6,25; giai đoạn 2016-2019 là 6,13. Riêng năm 2020, do ảnh hưởng của Covid-19, ICOR tăng lên 14,28.

Theo ông Bình, để nâng cao chất lượng tăng trưởng trong giai đoạn tới, yêu cầu đặt ra là thay đổi mô hình tăng trưởng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. ICOR càng thấp cho thấy hiệu quả sử dụng vốn càng cao, khi cùng một lượng vốn đầu tư có thể tạo ra mức tăng GDP lớn hơn.

Đưa nguồn lực tới nơi sử dụng hiệu quả

Bài toán hiệu quả nguồn lực thể hiện rõ hơn khi nhìn vào sự khác biệt giữa các địa phương. Theo số liệu được ông Lê Duy Bình đưa ra tại Diễn đàn, năm 2025, 5 tỉnh, thành phố sử dụng tổng vốn đầu tư toàn xã hội lớn nhất gồm TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai và Ninh Bình. Chỉ riêng 5 địa phương này đã chiếm khoảng 45% tổng vốn đầu tư toàn xã hội của cả nước.

Tuy nhiên, quy mô vốn lớn không đồng nghĩa với hiệu quả sử dụng vốn cao. Khi đối chiếu với ICOR, không phải tất cả địa phương sử dụng nhiều vốn đều nằm trong nhóm dẫn đầu về hiệu quả sử dụng vốn. Chẳng hạn, Hà Nội, Hải Phòng và Ninh Bình không thuộc nhóm đứng đầu theo so sánh được ông Bình đưa ra.

Ở chiều ngược lại, khi xem xét những địa phương có tốc độ tăng trưởng cao trong năm 2025, một số địa phương đồng thời ghi nhận hiệu quả sử dụng vốn tích cực. Quảng Ninh, Phú Thọ và Bắc Ninh được dẫn chứng là những địa phương sử dụng vốn tương đối hiệu quả để tạo ra mức tăng trưởng cao.

“Một trong những thông điệp chúng tôi muốn truyền tải là cần chú ý dành nhiều nguồn lực hơn, thu hút nhiều nguồn lực hơn cho những địa phương sử dụng vốn hiệu quả hơn”, ông Bình nhấn mạnh.

Theo kết quả so sánh được ông Bình đưa ra, 5 tỉnh, thành phố đứng đầu về hiệu quả sử dụng vốn gồm Quảng Ninh, Đồng Nai, Bắc Ninh, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh.

Đáng chú ý, khi đối chiếu nhóm này với bảng xếp hạng về chất lượng điều hành, đây cũng là những địa phương có thứ hạng tương đối cao trong Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).

Sự tương đồng này gợi mở một vấn đề: hiệu quả sử dụng nguồn lực không chỉ phụ thuộc vào quy mô vốn được đưa vào nền kinh tế, mà còn liên quan tới môi trường đầu tư, kinh doanh và chất lượng điều hành tại địa phương.

Đây cũng là yêu cầu được Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đặt ra khi đề nghị cần tìm lời giải cho việc huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực, nhất là nguồn lực tài chính cho chu kỳ tăng trưởng mới. Nguồn vốn vừa phải đáp ứng yêu cầu đầu tư, sản xuất, kinh doanh, vừa phải bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính, tiền tệ, qua đó tạo nền tảng bền vững cho tăng trưởng cao trong năm 2027 và giai đoạn đến năm 2030.

Cùng với phân bổ nguồn lực, một vấn đề khác là khả năng hấp thụ nguồn lực của địa phương và doanh nghiệp. Nếu thủ tục kéo dài, dự án chậm triển khai hoặc các vướng mắc không được xử lý kịp thời, nguồn vốn dù đã được huy động vẫn chưa thể nhanh chóng chuyển thành năng lực sản xuất mới.

Bởi vậy, câu chuyện đưa vốn tới nơi sử dụng hiệu quả không thể tách rời chất lượng quản trị và năng lực tổ chức thực thi.

Rút ngắn khoảng cách từ chính sách đến kết quả

Từ góc độ môi trường kinh doanh, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng để bảo đảm mục tiêu tăng trưởng trong thời gian tới, chất lượng thực thi của bộ máy chính quyền địa phương đóng vai trò hết sức quan trọng.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Theo ông Tuấn, tốc độ xây dựng và hoàn thiện pháp luật thời gian qua đã thay đổi mạnh. Năm 2025 có 89 luật được ban hành. Nếu trước đây quá trình xây dựng một đạo luật có thể kéo dài tới 2 năm thì theo thống kê được ông Tuấn đưa ra, hiện thời gian bình quân khoảng 126 ngày/luật.

Những thay đổi về thủ tục hành chính cũng đã được doanh nghiệp cảm nhận. Tỷ lệ doanh nghiệp hài lòng về thủ tục hành chính tăng lên, đặc biệt cùng với quá trình thực hiện thủ tục trực tuyến.

Một chuyển biến khác là việc xử lý tình trạng chậm ban hành văn bản. Theo ông Tuấn, kết quả điều tra vào tháng 4/2026 từng cho thấy 82% nghị định được ban hành chậm sau khi luật đã có hiệu lực. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay, theo thông tin tại phiên họp Chính phủ thường kỳ, tình trạng nợ đọng văn bản đã được xử lý.

Dù vậy, khoảng cách từ chính sách đến thực thi vẫn là vấn đề cần tiếp tục thu hẹp. Theo ông Tuấn, thủ tục hành chính vẫn là một điểm nghẽn để dòng vốn có thể chảy nhanh hơn vào nền kinh tế. Nhiều nhà đầu tư, doanh nghiệp còn sốt ruột khi chủ trương, chính sách đã thông thoáng nhưng quá trình thực hiện thủ tục tại khá nhiều địa phương vẫn chậm; tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó khăn, phiền hà trong thực hiện thủ tục hành chính còn cao.

Sự khác biệt về chất lượng thực thi giữa các địa phương cũng thể hiện qua PCI. Trong 9 chỉ số thành phần, theo ông Tuấn, nhóm chỉ số về chi phí tuân thủ thủ tục hành chính hiện có điểm tương đối cao và khoảng cách giữa các tỉnh không còn quá lớn.

Nhưng đối với những chỉ số khó hơn, chẳng hạn tính năng động, tiên phong của chính quyền địa phương, điểm bình quân còn thấp và khoảng cách giữa các tỉnh, thành phố vẫn khá xa.

“Tôi cho rằng chỉ cần thu hẹp được khoảng cách này, tức là những địa phương thuộc nhóm sau có mức độ chủ động, năng động hơn, thì rất nhiều vấn đề, thủ tục có thể được giải quyết nhanh hơn”, ông Tuấn nhìn nhận.

Đáng chú ý, cải cách hôm nay chưa chắc lập tức phản ánh đầy đủ vào tốc độ tăng trưởng. Theo phân tích được ông Tuấn dẫn tại Diễn đàn, tác động của việc cải thiện môi trường kinh doanh tới sự phát triển của khu vực doanh nghiệp tư nhân thường có độ trễ khoảng 3 năm.

“Những cải cách hiện nay có thể rất mạnh, rất nhanh, nhưng chúng ta cần thêm thời gian để thấy những chuyển động đó trong thực tiễn. Tuy nhiên, đây là những cải cách rất cần thiết để bảo đảm sự phát triển bền vững trong thời gian tới”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Trong bối cảnh chỉ còn 3 tháng cuối năm để tạo thêm động lực cho tăng trưởng, yêu cầu rút ngắn khoảng cách từ chính sách đến kết quả càng trở nên cấp thiết. Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, phân cấp, phân quyền đã mở thêm không gian phát triển nhưng năng lực thực thi của một số nơi chưa theo kịp yêu cầu. Áp lực ở cấp cơ sở trong quản lý đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng và chuyển đổi số còn lớn.

Trong quý IV/2026, các địa phương cần chuyển mạnh từ ổn định tổ chức sang nâng cao hiệu quả thực thi, chủ động tháo gỡ vướng mắc, phát huy không gian phát triển mới. Phân cấp, phân quyền phải gắn với phân bổ nguồn lực, năng lực kiểm tra, giám sát và xác định rõ trách nhiệm.

Đồng thời, cần khẩn trương tháo gỡ vướng mắc về thủ tục, mặt bằng, hạ tầng, năng lượng, dữ liệu và phối hợp thực hiện, bảo đảm nguồn lực đã có sớm được đưa vào vận hành, tạo ra sản lượng, công suất và kết quả cụ thể; không để tình trạng “có vốn, có cơ chế nhưng chậm triển khai”.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, vấn đề thuộc thẩm quyền cấp nào phải được xử lý kịp thời ở cấp đó; những vấn đề vượt thẩm quyền phải chủ động tổng hợp, đề xuất phương án xử lý, không đùn đẩy, né tránh, không để nguồn lực bị ách tắc vì chậm trễ trong tổ chức thực hiện.

Khi dư địa tiếp tục gia tăng vốn ngày càng hạn chế, hành trình hướng tới tăng trưởng hai con số vì thế không chỉ là bài toán huy động thêm nguồn lực. Trong những tháng cuối năm, Phó Thủ tướng yêu cầu trước mắt cần đẩy nhanh đưa nguồn lực đã có vào vận hành, đồng thời nâng hiệu quả phân bổ, sử dụng vốn và chất lượng thực thi, để cơ chế, chính sách thực sự chuyển thành công suất, sản lượng, năng suất và giá trị gia tăng.