Đưa đổi mới sáng tạo thành năng lực phát triển của toàn xã hội

Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026.

Sáng 4/10, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”. Sự kiện nhấn mạnh yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo đi sâu vào mọi ngành, lĩnh vực, từng bước trở thành động lực phát triển rộng khắp.

Thông điệp của Ngày hội năm nay diễn ra trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Để đạt mục tiêu này, dư địa từ vốn, lao động hay khai thác tài nguyên cần được bổ sung bằng những động lực dựa trên tri thức, năng suất, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số.

Đổi mới trước hết phải bắt đầu từ tư duy

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đặt vấn đề đổi mới sáng tạo từ một khía cạnh gần gũi: tư duy đổi mới. Theo Bộ trưởng, đây là khả năng nhìn một vấn đề quen thuộc bằng góc nhìn mới, đặt câu hỏi trước những điều tưởng như hiển nhiên, tìm cách làm tốt hơn, kiên trì biến ý tưởng thành giải pháp thực tế.

Cách tiếp cận này mở rộng nội hàm đổi mới sáng tạo. Đổi mới có thể bắt đầu từ một sáng kiến giúp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí, nâng chất lượng công việc. Với doanh nghiệp, đó có thể là cải tiến quy trình sản xuất, ứng dụng công nghệ để nâng năng suất. Với cơ quan nhà nước, đổi mới thể hiện ở cách xây dựng chính sách, xử lý nhanh hơn những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc tham dự chương trình.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, tư duy lối mòn thường bắt đầu từ những suy nghĩ quen thuộc như “trước nay vẫn làm như vậy”, “chưa có tiền lệ” hay chờ đủ điều kiện mới hành động. Ngược lại, tư duy đổi mới đặt ra câu hỏi: có cách nào tốt hơn, điều kiện nào cần tạo ra, có thể bắt đầu từ đâu để giải quyết vấn đề.

Ở phạm vi rộng hơn, đổi mới tư duy liên quan trực tiếp tới năng lực cạnh tranh quốc gia. Thành công trong quá khứ chưa bảo đảm khả năng thích ứng trước những thay đổi trong tương lai. Trong môi trường công nghệ biến đổi nhanh, chất lượng câu hỏi, phương pháp nghiên cứu, khả năng tiếp nhận tri thức mới có thể quyết định tốc độ phát triển của doanh nghiệp, tổ chức, nền kinh tế.

Từ yêu cầu đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang được xác định là động lực chính của mô hình phát triển Việt Nam. Điều này đặt ra yêu cầu tạo ra nhiều giá trị hơn từ tri thức, năng suất, khả năng làm chủ công nghệ, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào việc mở rộng các yếu tố đầu vào truyền thống.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu khai mạc chương trình.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cũng nhấn mạnh tinh thần khởi nghiệp cần được nuôi dưỡng từ khả năng tạo cơ hội để ý tưởng trở thành hiện thực. Người trẻ có ý tưởng cần tìm được người hướng dẫn; nhóm nghiên cứu có công nghệ cần cơ hội hình thành doanh nghiệp; doanh nghiệp có sản phẩm mới cần môi trường thử nghiệm, tiếp cận thị trường.

Với doanh nghiệp, đổi mới cần trở thành một phần trong chiến lược kinh doanh. Điểm xuất phát có thể nằm ngay trong những câu hỏi thực tế: năng suất đang thấp ở đâu, khách hàng cần gì, công nghệ nào có thể tạo thêm giá trị. Đầu tư cho con người, nghiên cứu, công nghệ vì thế cần được nhìn nhận như khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

Chuyển từ hoạt động đổi mới sang kết quả cụ thể

Phát biểu chỉ đạo tại chương trình, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển với mục tiêu lớn hơn, yêu cầu cao hơn. Tăng trưởng hai con số trước hết đòi hỏi đổi mới phương thức phát triển, nâng chất lượng tăng trưởng, tạo thêm những động lực mới cho nền kinh tế.

Theo Phó Thủ tướng, hệ thống chính sách, thiết chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo thời gian qua đã từng bước được hoàn thiện. Tuy nhiên, kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với yêu cầu phát triển. Hoạt động của thị trường khoa học, công nghệ, các sàn giao dịch công nghệ còn hạn chế; tỷ lệ doanh nghiệp trong nước có hoạt động đổi mới sáng tạo cần tiếp tục được cải thiện.

Từ thực tế đó, trọng tâm trong giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ “có hoạt động đổi mới sáng tạo” sang “có kết quả đổi mới sáng tạo”. Đây là thay đổi quan trọng về cách đánh giá hiệu quả: nguồn lực đầu tư phải được phản ánh qua công nghệ được làm chủ, sản phẩm mới, năng suất cao hơn, doanh nghiệp phát triển tốt hơn, giá trị mới được tạo ra cho nền kinh tế.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu chỉ đạo tại chương trình.

Doanh nghiệp được xác định là trung tâm của quá trình này bởi đây là chủ thể nhận biết nhu cầu thị trường, đặt bài toán, đầu tư nguồn lực, tiếp nhận công nghệ, tổ chức sản xuất, đưa sản phẩm tới người tiêu dùng. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, nghiên cứu khoa học có thêm khả năng bám sát nhu cầu thực tế, rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm tới thị trường.

Phó Thủ tướng đề nghị từng bộ, ngành, địa phương xác định rõ trách nhiệm về đổi mới sáng tạo trong phạm vi quản lý. Các bài toán đổi mới cần được đưa vào kế hoạch phát triển ngành, lĩnh vực, gắn với nguồn lực thực hiện, tiêu chí đánh giá kết quả, tác động cụ thể. Qua đó, đổi mới sáng tạo trở thành nhiệm vụ thực chất thay vì dừng ở phong trào.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp, phát triển thị trường khoa học, công nghệ. Mục tiêu hướng tới hình thành dòng chảy thực sự giữa nhu cầu doanh nghiệp với nguồn cung công nghệ, chuyên gia, tài chính, dữ liệu, hạ tầng thử nghiệm, thị trường. Đây là điều kiện để kết quả nghiên cứu tìm được nơi ứng dụng, tạo giá trị thương mại.

Các trung tâm đổi mới sáng tạo cũng cần trở thành đầu mối kết nối doanh nghiệp, viện trường, chuyên gia, nhà đầu tư, tập trung giải quyết những bài toán cụ thể. Viện nghiên cứu, trường đại học vừa nâng cao chất lượng nghiên cứu, vừa thúc đẩy chuyển giao, thương mại hóa kết quả, phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Các địa phương hưởng ứng tham gia Lễ phát động.

Hợp tác quốc tế về đổi mới sáng tạo cần hướng tới nâng cao năng lực công nghệ trong nước, tăng vị thế Việt Nam trong các mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu. Việc tiếp nhận tri thức, công nghệ cần gắn với khả năng học hỏi, làm chủ, phát triển tiếp để từng bước hình thành năng lực công nghệ nội sinh cho doanh nghiệp, nền kinh tế.

Tại chương trình, nghi thức phát động Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026, với sự tham gia của đại diện các thành tố trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, mang thông điệp về sự chung tay, kết nối và hành động, lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo từ cơ quan quản lý nhà nước đến doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng.