Chuyển từ “hỗ trợ” sang kiến tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi chủ trì buổi họp báo. Ảnh: Minh Đức.

Phát biểu tại Họp báo, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, ngành Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí để nâng cao hiệu quả công tác truyền thông chính sách, tuyên truyền những nội dung liên quan đến lĩnh vực tài chính, qua đó phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Đất nước trong quý IV.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi, đây là giai đoạn có nhiều nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi tinh thần trách nhiệm cao, sự đồng lòng, đồng sức, quyết tâm lớn và nỗ lực mạnh mẽ của các cơ quan, đơn vị, qua đó góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển đã đề ra cho năm 2026.

Từ “hỗ trợ doanh nghiệp” sang “kiến tạo phát triển”

Phát biểu tại Họp báo, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho biết, thời gian qua, hệ thống chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đã từng bước được hoàn thiện. Tuy nhiên, thực tế triển khai vẫn bộc lộ một số hạn chế, trong đó một số chính sách chưa tạo ra tác động hỗ trợ rõ nét, khả năng tiếp cận chính sách của doanh nghiệp còn hạn chế, kết quả hỗ trợ trong một số trường hợp chưa phản ánh rõ hiệu quả đối với sự phát triển của doanh nghiệp.

Từ thực tiễn triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, Chính phủ đề xuất xây dựng Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017. Dự thảo Luật được thiết kế gồm 5 chương, 35 điều, với nhiều thay đổi về nguyên tắc, phương thức và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Dự thảo Luật xác định rõ nguyên tắc chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm, theo nhu cầu và quá trình trưởng thành của doanh nghiệp; đồng thời đổi mới công tác tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ.

Theo đó, việc hỗ trợ phải có trọng tâm, có thời hạn và gắn với kết quả đầu ra. Chính sách được thực hiện theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp, từ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, từ doanh nghiệp siêu nhỏ lên doanh nghiệp nhỏ, từ doanh nghiệp nhỏ lên doanh nghiệp vừa và từ doanh nghiệp vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn.

Như vậy, thước đo của chính sách hỗ trợ phát triển được chuyển từ số lượng doanh nghiệp được hỗ trợ sang sự phát triển và khả năng hấp thụ của doanh nghiệp sau khi được hỗ trợ.

Cùng với đó, dự thảo Luật quy định việc quản lý chính sách chuyển từ chú trọng quy trình, thủ tục sang quản lý bằng dữ liệu, kết quả và trách nhiệm giải trình. Phương thức, quy trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được đẩy mạnh số hóa trên cơ sở khai thác, kết nối, chia sẻ dữ liệu về doanh nghiệp; ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, triển khai, theo dõi, giám sát và đánh giá hoạt động hỗ trợ.

Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo Luật là chuyển tư duy từ Nhà nước trực tiếp cung cấp hỗ trợ sang Nhà nước kiến tạo hệ sinh thái và dẫn dắt nguồn lực phát triển doanh nghiệp.

Dự thảo Luật quy định tương đối toàn diện về hệ sinh thái hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, kết nối các đơn vị hỗ trợ, chuyên gia, cơ sở ươm tạo, cơ sở thí nghiệm dùng chung, trung tâm đổi mới sáng tạo, trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, hiệp hội và doanh nghiệp lớn.

Đồng thời, dự thảo Luật cũng bổ sung nhiều hình thức hỗ trợ theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm, trao quyền chủ động cho doanh nghiệp trong việc lựa chọn nội dung và đơn vị hỗ trợ; chuyển từ việc “Nhà nước hỗ trợ cái mình có sang hỗ trợ thứ doanh nghiệp cần” thông qua các hình thức như phiếu hỗ trợ doanh nghiệp, đặt hàng, giao nhiệm vụ...

Theo định hướng này, ngân sách nhà nước không chỉ để “chi hỗ trợ” mà sẽ đóng vai trò vốn dẫn dắt, chia sẻ rủi ro và huy động thêm nguồn lực xã hội cho phát triển doanh nghiệp.

Về các chính sách cụ thể, dự thảo Luật thiết kế hai nhóm chính sách hỗ trợ phát triển, gồm chính sách hỗ trợ chung và chính sách hỗ trợ trọng tâm cho một số nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa ưu tiên phát triển.

Nhóm chính sách hỗ trợ chung tập trung vào các giải pháp khơi thông những điểm nghẽn đang cản trở hoạt động và phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa, trọng tâm là tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường. Doanh nghiệp được mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn và phương thức tài chính mới; tạo thuận lợi hơn về mặt bằng sản xuất; được hỗ trợ chuyên sâu về nghiên cứu, đổi mới công nghệ và chuyển đổi số. Chính sách cũng chuyển từ hỗ trợ xúc tiến thương mại đơn lẻ sang nâng cao năng lực đáp ứng thị trường, kết nối đầu ra và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, các chính sách hỗ trợ về thuế và thủ tục thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa được Chính phủ đặc biệt quan tâm. Mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay không chỉ dừng ở việc miễn, giảm thuế mà còn phải bảo đảm thủ tục áp dụng thuế đơn giản, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Ngoài việc tiếp tục quy định các chính sách miễn, giảm thuế cho doanh nghiệp nhỏ và vừa như hưởng thuế suất thấp hơn thuế suất thông thường, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm kể từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, dự thảo Luật bổ sung quy định nâng mức doanh thu đến 10 tỷ đồng để hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp được lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản, theo phương thức thuế suất nhân với doanh thu.

Đây là chính sách có thể thực hiện ngay khi Luật có hiệu lực. Với chính sách này, dự kiến khoảng 99,86% hộ, cá nhân kinh doanh và 81% doanh nghiệp được áp dụng thủ tục nộp thuế đơn giản.

Theo bà Trịnh Thị Hương, việc quy định nội dung này tại Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa khẳng định quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước về hỗ trợ toàn diện, thực chất, đồng bộ, kịp thời cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Bà Trịnh Thị Hương phát biểu tại Họp báo. Ảnh: Minh Đức.

Thêm cơ chế hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp

Bà Trịnh Thị Hương cho biết, đối với nhóm chính sách hỗ trợ trọng tâm, dự thảo Luật tập trung vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi giá trị, doanh nghiệp nhỏ và vừa kinh doanh bền vững và doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi khu vực kinh tế tư nhân phải mở rộng cả về quy mô và chất lượng, các nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa được lựa chọn ưu tiên hỗ trợ là những doanh nghiệp có khả năng tạo ra sự chuyển đổi rõ nét, có năng suất cao hơn và liên kết tốt hơn. Đây sẽ là nền tảng để doanh nghiệp có điều kiện, động lực đổi mới, trưởng thành và phát triển lên các quy mô lớn hơn.

Một trong những điểm nổi bật của nhóm chính sách trọng tâm là các chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Ngoài việc tiếp tục kế thừa các chính sách về tư vấn, đào tạo, hướng dẫn thủ tục khi chuyển đổi, dự thảo Luật bổ sung nhiều cơ chế hỗ trợ thiết thực hơn trong giai đoạn đầu sau chuyển đổi.

Trong đó, để giảm chi phí gia nhập thị trường, dự thảo Luật đề xuất rút ngắn thời gian cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp xuống còn một ngày làm việc và miễn một số phí, lệ phí ban đầu.

Để giảm chi phí và nghĩa vụ tuân thủ sau chuyển đổi, doanh nghiệp được áp dụng cơ chế thuế, kế toán, biểu mẫu và báo cáo tối giản trong 36 tháng; được hỗ trợ nền tảng số, phần mềm, dịch vụ kế toán; có cơ chế hướng dẫn, cảnh báo tuân thủ và một số hỗ trợ về bảo hiểm trong giai đoạn đầu.

Đặc biệt, dự thảo Luật đề xuất quy định về mô hình quản trị tối giản đối với “doanh nghiệp một người”.

Theo đó, hộ kinh doanh chuyển đổi thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do một cá nhân làm chủ và đáp ứng quy mô doanh nghiệp siêu nhỏ sẽ không bắt buộc phải có Chủ tịch công ty, kế toán trưởng; được tổ chức công tác kế toán phù hợp và áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản.

Có thể thấy, nếu Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đặt nền móng cho hệ thống hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, thì dự án Luật lần này hướng tới xây dựng một hệ thống chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đầy đủ, hoàn chỉnh hơn. Mục tiêu cuối cùng là chính sách phải đến đúng đối tượng có nhu cầu, đúng thời điểm doanh nghiệp cần và doanh nghiệp tiếp cận chính sách thuận lợi, dễ dàng hơn; qua đó nắm bắt cơ hội phát triển kinh doanh tốt hơn, hiệu quả hơn.