Đổi cơ chế cấp vốn, tạo sức bật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Đổi cách hỗ trợ, mở đường cấp vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển.

Tín dụng tăng, điểm nghẽn tiếp cận vốn vẫn hiện hữu

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tạo việc làm, duy trì sức sống của thị trường và góp phần hình thành mạng lưới sản xuất, kinh doanh rộng khắp. Tuy nhiên, quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, năng lực quản trị chưa đồng đều khiến nhiều doanh nghiệp khó tích lũy để trưởng thành. Trong đó, tiếp cận nguồn vốn phù hợp vẫn là một trong những rào cản lớn.

Bài toán vốn càng đáng chú ý khi khu vực kinh tế tư nhân được xác định là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Yêu cầu đặt ra vì thế đã vượt khỏi mục tiêu tăng lượng vốn cung ứng, hướng tới việc đưa vốn đến đúng doanh nghiệp, đúng thời điểm, với chi phí hợp lý và tạo được năng lực sản xuất mới.

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Cảnh, tín dụng là nguồn lực thiết yếu hỗ trợ doanh nghiệp duy trì, phục hồi và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nói chung, DNNVV nói riêng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.

Đến nay, đã có 19 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia chương trình với quy mô khoảng 407.000 tỷ đồng. Các khoản vay thuộc chương trình được áp dụng mức lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của chính ngân hàng cho vay. Đây là dư địa hỗ trợ đáng kể trong bối cảnh chi phí vốn tác động trực tiếp đến khả năng đầu tư, mở rộng sản xuất và sức cạnh tranh của những doanh nghiệp có quy mô còn hạn chế.

Những con số trên phản ánh nguồn vốn ngân hàng dành cho DNNVV tiếp tục được mở rộng. Tuy vậy, tăng trưởng dư nợ chưa đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều dễ dàng tiếp cận tín dụng. Phó Thống đốc Nguyễn Ngọc Cảnh nhìn nhận khả năng tiếp cận vốn của DNNVV vẫn còn những khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ từ cả cơ chế, chính sách lẫn phía doanh nghiệp.

Điểm nghẽn nằm ở sự chênh lệch giữa yêu cầu cấp tín dụng an toàn của ngân hàng với đặc điểm của DNNVV. Nhiều doanh nghiệp thiếu tài sản bảo đảm, hệ thống sổ sách chưa chuẩn hóa, thông tin tài chính thiếu chiều sâu hoặc dòng tiền chưa ổn định. Ngân hàng vì thế gặp khó khi đánh giá đầy đủ khả năng trả nợ và mức độ khả thi của phương án kinh doanh.

Từ thực tiễn doanh nghiệp, ông Đỗ Văn Vẻ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Hưng Yên cho rằng điều doanh nghiệp cần là nguồn vốn phù hợp, đến đúng thời điểm và có chi phí hợp lý để biến cơ hội kinh doanh thành năng lực sản xuất, tăng trưởng thực sự. Bài toán vốn vì thế cần được giải quyết đồng thời ở khả năng tiếp cận và năng lực hấp thụ.

Theo ông Đỗ Văn Vẻ, phương thức đánh giá tín dụng đối với DNNVV cần từng bước đổi mới, giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm. Công nghệ và dữ liệu có thể giúp ngân hàng đánh giá doanh nghiệp toàn diện hơn thông qua dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng, lịch sử thanh toán, dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử, uy tín doanh nghiệp và hiệu quả phương án kinh doanh.

Cùng với đó, cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp cần phát huy hiệu quả hơn. Các công cụ như Quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV, Quỹ Phát triển DNNVV có thể tạo thêm lớp hỗ trợ cho những doanh nghiệp có phương án khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực tài chính.

Thực tế đó cho thấy, khơi thông vốn cho DNNVV khó có thể chỉ trông vào việc mở rộng quy mô tín dụng. Khi những hạn chế về tài sản bảo đảm, minh bạch tài chính và năng lực hấp thụ vốn vẫn hiện hữu, yêu cầu đặt ra là phải thay đổi cách hỗ trợ doanh nghiệp, đồng thời tạo thêm căn cứ để các tổ chức tài chính đánh giá đúng năng lực và triển vọng kinh doanh.

Đổi cách hỗ trợ, mở đường cấp vốn theo dữ liệu và dòng tiền

Từ yêu cầu này, chính sách phát triển DNNVV đang đứng trước một bước chuyển quan trọng. Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Phó Trưởng phòng Hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, sau gần 10 năm thực hiện, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 đã bộc lộ một số bất cập, trong đó tiếp cận tín dụng là hạn chế đáng chú ý.

Thay vì tiếp tục sửa đổi luật hiện hành, định hướng mới là xây dựng một đạo luật thay thế với tên gọi Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Sự thay đổi tên gọi cũng thể hiện cách tiếp cận mới: chính sách tạo môi trường và điều kiện để doanh nghiệp tự nâng cao năng lực, mở rộng quy mô, từng bước trưởng thành thay vì tập trung vào những hỗ trợ trực tiếp.

Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, mục tiêu đặt ra là tạo điều kiện để doanh nghiệp siêu nhỏ phát triển thành doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp nhỏ vươn lên thành doanh nghiệp vừa, doanh nghiệp vừa có khả năng trở thành doanh nghiệp lớn. Với hộ và cá nhân kinh doanh, chính sách hướng tới thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.

Một trong những định hướng đáng chú ý nhất là đổi căn cứ cấp vốn. Bà Nguyễn Thị Bích Thủy cho rằng cần hướng tới việc các tổ chức cung ứng vốn tài trợ dựa trên phương án sản xuất, kinh doanh, phương án trả nợ, doanh thu, dữ liệu, dòng tiền và các thông tin hợp pháp khác, thay cho việc phụ thuộc chủ yếu vào tài sản bảo đảm.

Cách tiếp cận này có thể mở thêm cánh cửa vốn cho những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi, tạo được doanh thu và dòng tiền, song không sở hữu nhiều bất động sản để thế chấp. Các hình thức bao thanh toán, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng, chuỗi giá trị cũng được định hướng phát triển nhằm phù hợp hơn với đặc điểm của từng nhóm doanh nghiệp.

Để cấp vốn dựa nhiều hơn vào dữ liệu, một điều kiện quan trọng là hình thành cơ sở dữ liệu doanh nghiệp đủ tin cậy. Theo bà Nguyễn Thị Bích Thủy, dữ liệu phải phản ánh thực chất hoạt động doanh nghiệp, giúp tổ chức cung ứng vốn có căn cứ đánh giá. Dự thảo cũng hướng tới phát triển tổ chức xếp hạng tín nhiệm và chấm điểm tín dụng dành cho DNNVV.

Nhìn rộng hơn, tháo gỡ điểm nghẽn vốn cho DNNVV cần một hệ sinh thái tài chính phù hợp với đặc điểm của khu vực này. Khi doanh nghiệp minh bạch hơn, ngân hàng có dữ liệu tốt hơn, công cụ chia sẻ rủi ro hoạt động hiệu quả và nguồn vốn được đa dạng hóa, khả năng tiếp cận tài chính có thể được cải thiện theo hướng thực chất.