Không hỗ trợ doanh nghiệp dàn trải, chuyển sang kiến tạo môi trường phát triển

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ nhiều nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ảnh: VPQH

Tiêu chí doanh nghiệp được tính toán từ thực tiễn, phù hợp thông lệ quốc tế

Làm rõ nhiều nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa chiều ngày 29/10, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa nhận được sự quan tâm lớn của các đại biểu Quốc hội. Tại phiên thảo luận ở tổ đã có 98 lượt đại biểu phát biểu; tại phiên thảo luận hội trường chiều 29/10 có 30 đại biểu phát biểu và 1 đại biểu tranh luận.

Thay mặt cơ quan soạn thảo, Bộ trưởng trân trọng cảm ơn những ý kiến đóng góp xác đáng, khoa học, sát thực tiễn của đại biểu Quốc hội; đồng thời khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để tiếp thu tối đa, giải trình thấu đáo các ý kiến, hoàn thiện dự án luật.

Theo Bộ trưởng, mục tiêu đặt ra là để Luật sau khi được ban hành sớm đi vào cuộc sống, thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển theo đúng tinh thần các nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội.

Đáng chú ý, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh định hướng thay đổi cách thức hỗ trợ doanh nghiệp. Theo đó, tinh thần của các nghị quyết là không tiếp tục tập trung hỗ trợ doanh nghiệp theo hướng tràn lan, mà chuyển sang tạo lập môi trường kiến thiết, dẫn dắt doanh nghiệp vừa và nhỏ phát triển, đáp ứng yêu cầu phát triển của Đất nước trong giai đoạn mới.

Một trong những nội dung được đại biểu Quốc hội quan tâm là tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo Luật quy định tiêu chí về lao động bình quân là 300 người, đồng thời sử dụng tiêu chí về tổng nguồn vốn hoặc doanh thu để xác định quy mô doanh nghiệp.

Cụ thể, mức tối đa được nêu trong dự thảo là 300 lao động bình quân, tổng nguồn vốn 150 tỷ đồng hoặc doanh thu 400 tỷ đồng. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, việc xây dựng các ngưỡng này dựa trên thực tiễn áp dụng tại Việt Nam, sự thay đổi về quy mô nền kinh tế và kinh nghiệm quốc tế.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn thông tin, theo quy định của Luật cũ, mức bình quân lao động là 200 người, tổng nguồn vốn là 100 tỷ đồng và tổng doanh thu là 300 tỷ đồng. Trong quá trình triển khai từ khi ban hành nghị định về hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cách đây 25 năm, tiêu chí doanh thu bình quân của năm liền kề vẫn được áp dụng và kế thừa.

Với mức đề xuất lần này, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, các ngưỡng về nguồn vốn và doanh thu được tính toán trên cơ sở tốc độ tăng trưởng GDP và chỉ số lạm phát từ năm 2017 đến nay. Theo đánh giá của cơ quan soạn thảo, quy mô tiêu chí mới cơ bản phù hợp với thực tiễn phát triển của doanh nghiệp.

Tiêu chí này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế. Trong quá trình xây dựng dự thảo, cơ quan soạn thảo cũng phối hợp với các tổ chức liên quan, tham khảo kinh nghiệm quốc tế do Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) thuộc Nhóm Ngân hàng Thế giới cung cấp, đồng thời trao đổi với đại diện Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và một số quốc gia như Thái Lan, Nhật Bản, Trung Quốc.

Về đề xuất phân chia tiêu chí theo ngành nghề, Bộ trưởng cho biết, các ngưỡng trong Luật là mức tối đa; dự thảo đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể để phù hợp với từng lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, thương mại và dịch vụ...

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh quy mô doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với tốc độ và chất lượng tăng trưởng. Ảnh: VPQH

Đối với chính sách hỗ trợ, dự thảo được thiết kế với 11 chính sách hỗ trợ chung và 4 chính sách hỗ trợ có trọng tâm. Liên quan đến chính sách hỗ trợ thuế trong 3 năm được nhiều đại biểu quan tâm, Bộ trưởng thông tin, dự thảo thiết kế thời gian hỗ trợ tính từ khi doanh nghiệp có giấy phép hoạt động, kế thừa quy định tại Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội ban hành năm 2025.

Theo Bộ trưởng, giai đoạn khởi đầu thường đặt doanh nghiệp trước nhiều khó khăn, vì vậy cần có thời gian để doanh nghiệp thích ứng, tồn tại và phát triển. “Đây là động lực và cũng là chính sách quan trọng nhất”, Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng dẫn số liệu cho biết Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Theo Nghị quyết số 68-NQ/TW, đến năm 2030, cả nước phấn đấu có 2 triệu doanh nghiệp và đến năm 2045 có 3 triệu doanh nghiệp. Do đó, cần khuyến khích các hộ kinh doanh phát triển lên doanh nghiệp cũng như thành lập các doanh nghiệp mới.

Bên cạnh số lượng, Bộ trưởng nhấn mạnh quy mô doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng đối với tốc độ và chất lượng tăng trưởng. Bộ trưởng dẫn kinh nghiệm của Nhật Bản trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ nhất.

Theo đó, từ năm 1955 đến năm 1972, Nhật Bản tăng trưởng trên 10%; trong đó, đóng góp của nhân tố tổng hợp đến 58%. Trong số này, chuyển dịch lao động chỉ 8%, công nghệ chiếm khoảng hơn 30%, còn lại là quy mô doanh nghiệp chiếm khoảng 20%. “Quy mô doanh nghiệp vô cùng quan trọng, thúc đẩy sự phát triển”, Bộ trưởng khẳng định.

Mở rộng mặt bằng sản xuất, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp

Về tiếp cận mặt bằng sản xuất, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo Luật tiếp tục kế thừa và mở rộng chính sách đã triển khai theo Nghị quyết số 198/2025/QH15. Theo đó, ngoài các cơ chế hỗ trợ trước đây đối với đất tại khu công nghiệp, cụm công nghiệp, dự thảo cho phép UBND cấp tỉnh báo cáo HĐND cùng cấp để đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo Bộ trưởng, đây là bước tiếp nối hiệu quả của chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 198/2025/QH15, đồng thời tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận mặt bằng có hạ tầng phù hợp.

Bộ trưởng thông tin thêm, theo thống kê từ khi Nghị quyết số 198/2025/QH15 có hiệu lực, đã có 110 khu công nghiệp dành đất có đầu tư hạ tầng để thu hút doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với mua sắm công, dự thảo tiếp tục kế thừa cơ chế dành tối thiểu 20% kinh phí mua sắm công cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời ưu tiên các gói thầu mua sắm có quy mô dưới 20 tỷ đồng.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn đánh giá đây là chính sách rất thành công, góp phần tạo thị trường và đầu ra cho doanh nghiệp. Trong gần 1 năm triển khai, có gần 226.000 gói thầu dưới 20 tỷ đồng, với hơn 12.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia, tổng giá trị khoảng 126.000 tỷ đồng.

Một nội dung khác được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn làm rõ là giảm thời gian và chi phí tuân thủ pháp luật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thời gian qua, với sự vào cuộc quyết liệt, việc cắt giảm thủ tục hành chính đã giúp giảm 53% thời gian tuân thủ và 54% chi phí tuân thủ. Trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, cơ quan soạn thảo tiếp tục quan tâm đến việc giảm gánh nặng thủ tục, đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ thông tin, Dữ liệu lớn và Trí tuệ nhân tạo.

Mục tiêu là giúp doanh nghiệp tiếp cận quy trình, thủ tục thuận lợi hơn, giảm chi phí hoạt động và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Nhiều đại biểu cũng quan tâm đến việc “doanh nghiệp gia nhập thị trường đã khó, nhưng rút lui khỏi thị trường còn khó hơn”. Theo số liệu được Bộ trưởng nêu, hiện còn khoảng 2,8 triệu người nộp thuế chưa đóng mã số thuế thuộc các trạng thái 03 và 06 (ngừng hoạt động và không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký).

Theo Bộ trưởng, thời gian tới, để làm sạch được 2,8 triệu mã số thuế này, cần có chính sách đặc thù báo cáo Quốc hội.

Bộ trưởng cho biết, trong quá trình xử lý tình trạng này, một khó khăn là các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhiều năm nhưng vẫn phát sinh nghĩa vụ thuế, tiền phạt chậm nộp. Bộ trưởng dẫn ví dụ 1 doanh nghiệp đã ngừng hoạt động khoảng 10 năm, khi làm thủ tục đóng mã số thuế có thể phải nộp khoảng 62 triệu đồng, chủ yếu phát sinh từ thuế môn bài và tiền phạt chậm nộp.

Từ thực tế đó, Bộ trưởng thông tin, cơ quan quản lý đang nghiên cứu và sẽ báo cáo Chính phủ, Quốc hội về cơ chế đặc thù để xử lý các trường hợp tồn đọng. Trong đó, những nội dung thuộc thẩm quyền Quốc hội như xóa tiền thuế môn bài, miễn tiền phạt chậm nộp.

Trên cơ sở đề xuất của Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa sau cuộc gặp giữa Lãnh đạo Đảng, Nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp ngày 12/10, cơ quan đăng ký doanh nghiệp đã được chỉ đạo ngay việc tạo thuận lợi hơn cho thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động doanh nghiệp.

Theo đó, đối với doanh nghiệp đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính, thủ tục giải thể hoặc đóng cửa doanh nghiệp được triển khai chỉ trong vòng 12 giờ đồng hồ, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, việc triển khai đang được thực hiện tích cực.