Bài 2: Ổn định vĩ mô - Giữ nhịp tăng trưởng trước sức ép lạm phát

Giữ ổn định trong bối cảnh tăng trưởng chịu nhiều sức ép

Nhìn lại chặng đường phát triển kinh tế Việt Nam những năm qua, có thể thấy, kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm các cân đối lớn luôn là những nhiệm vụ xuyên suốt trong công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ. Điều này góp phần tạo lập môi trường kinh tế tương đối ổn định, củng cố niềm tin của doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân, đồng thời tạo điều kiện để nền kinh tế phục hồi, mở rộng sản xuất và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, bước sang năm 2026, bài toán điều hành trở nên phức tạp hơn khi tình hình thế giới biến động phức tạp, khó lường, rất khó dự báo, căng thẳng địa chính trị, xung đột quân sự, xu hướng bảo hộ thương mại và biến động giá năng lượng liên tục tăng cao, tỷ giá tiếp tục gây sức ép lên nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên là một thách thức rất lớn. Do vậy, nền kinh tế vừa cần huy động thêm nguồn lực để thúc đẩy đầu tư, sản xuất và tiêu dùng, vừa phải kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường tiền tệ, ngoại hối và bảo đảm an toàn tài chính quốc gia.

Trong 9 tháng năm 2026, GDP tăng 9,01%, trong khi CPI bình quân tăng 4,52%. Hai con số phản ánh một thực tế: nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh, nhưng sức ép giá cả cũng ngày càng hiện hữu.

Về nguyên lý, khi kinh tế phát triển, doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đầu tư nhiều hơn, người lao động có thêm việc làm và thu nhập, nhu cầu hàng hóa, dịch vụ cũng gia tăng. Nếu nguồn cung không theo kịp hoặc chi phí đầu vào tăng mạnh, giá cả sẽ chịu sức ép tăng theo.

Thực tế, sức ép ấy càng rõ nét trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động mạnh, tác động trực tiếp đến giá xăng dầu trong nước. 9 tháng năm 2026, giá nhiên liệu tăng 10,89% so với cùng kỳ. Riêng tháng 9, giá xăng tăng tới 9,39% so với tháng trước.

Người dân có thể cảm nhận sự thay đổi qua những khoản chi rất đời thường: bát phở buổi sáng, mớ rau ngoài chợ hay tiền xăng hằng tháng.

Một bát phở tăng giá không chỉ bởi thịt, bánh phở đắt hơn, mà còn có thể do chi phí vận chuyển, điện, gas, mặt bằng và nhân công cùng tăng. Tương tự, giá một mớ rau không chỉ phụ thuộc vào sản lượng thu hoạch, mà còn chịu tác động của thời tiết, phân bón, chi phí vận chuyển và nguồn cung trên thị trường.

Trong 9 tháng năm 2026, dù chịu nhiều sức ép, mặt bằng giá trong nước vẫn tương đối ổn định. Ảnh Lê Toàn.

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 9 tháng năm 2026, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,72%, đóng góp 1,69 điểm phần trăm vào mức tăng CPI chung. Đáng chú ý, giá dịch vụ ăn uống ngoài gia đình tăng 7,14%. Trong khi đó, nhóm nhà ở, điện, nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,68%; nhóm giao thông tăng 6,06%.

Điều này cũng lý giải vì sao CPI bình quân tăng 4,52%, nhưng không ít người dân có thể cảm nhận mức tăng chi phí sinh hoạt cao hơn. Bởi CPI phản ánh biến động giá bình quân của một rổ hàng hóa, dịch vụ, còn mức chi tiêu thực tế của từng gia đình phụ thuộc vào nhu cầu và cơ cấu tiêu dùng riêng.

Nếu với người dân, lạm phát làm gia tăng chi phí sinh hoạt, thì với doanh nghiệp, đó còn là sức ép lên giá thành và lợi nhuận. Giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí vận chuyển, giao hàng; biến động tỷ giá có thể khiến nguyên liệu, máy móc nhập khẩu đắt hơn. Nếu không tăng giá bán, doanh nghiệp có thể phải chấp nhận thu hẹp lợi nhuận. Ngược lại, tăng giá quá cao sẽ ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ sản phẩm khi sức mua suy giảm.

Như vậy, lạm phát không chỉ là câu chuyện giá cả ngoài chợ, mà còn tác động trực tiếp đến hiệu quả sản xuất, kinh doanh và khả năng duy trì tăng trưởng của nền kinh tế.

Nếu giá cả tăng nhanh hơn thu nhập, thành quả tăng trưởng mà người dân được hưởng có thể bị bào mòn. Nếu chi phí sản xuất liên tục gia tăng, doanh nghiệp cũng khó duy trì đầu tư, mở rộng hoạt động.

Nhưng có phải muốn tăng trưởng 2 con số thì nhất thiết phải chấp nhận lạm phát cao?

Câu trả lời là không hoàn toàn như vậy. Điều quan trọng nằm ở cách thức tạo ra tăng trưởng.

Thiết kế infographic có sự hỗ trợ của AI.

Nếu tăng trưởng chủ yếu được thúc đẩy bằng cách mở rộng tín dụng, gia tăng chi tiêu và kích thích nhu cầu trong khi năng lực sản xuất chưa kịp cải thiện, nguy cơ lạm phát sẽ lớn hơn. Lượng tiền và nhu cầu mua hàng tăng nhanh, nhưng hàng hóa, dịch vụ không tăng tương ứng có thể đẩy mặt bằng giá lên cao.

Ngược lại, nếu tăng trưởng đến từ năng suất lao động, công nghệ, cải tiến quản trị và mở rộng năng lực sản xuất, nền kinh tế có thể tạo ra nhiều hàng hóa, dịch vụ hơn với chi phí hợp lý hơn. Khi nguồn cung tăng cùng với nhu cầu, sức ép lạm phát có điều kiện được hạn chế.

Đó cũng là lý do tăng trưởng thực chất và ổn định vĩ mô có quan hệ chặt chẽ với nhau.

Với Việt Nam, thách thức còn lớn hơn khi nền kinh tế có độ mở cao (kim ngạch xuất nhập khẩu 9 tháng năm 2026 đạt hơn 888 tỷ USD), nhiều ngành sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu, nhiên liệu và máy móc nhập khẩu. Biến động giá thế giới có thể nhanh chóng truyền vào chi phí sản xuất trong nước, ngay cả khi nhu cầu nội địa không tăng đột biến.

Đáng chú ý, CPI tháng 9/2026 tăng 5,08% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản bình quân 9 tháng tăng 4,26%. Trong khi đó, mục tiêu CPI bình quân cả năm được Quốc hội giao ở mức khoảng 4,5%.

Kết quả CPI bình quân 9 tháng tăng 4,52% cho thấy sức ép lạm phát đã rất sát, nhỉnh hơn mức mục tiêu điều hành cả năm. Một số phân tích được công bố đầu tháng 10 dự báo, nếu những tháng cuối năm không xuất hiện cú sốc lớn từ bên ngoài, CPI bình quân năm 2026 có thể tăng khoảng 4,5-4,7%.

Dự báo ấy cho thấy nhiệm vụ kiểm soát lạm phát vẫn còn nhiều thách thức, nhất là khi nhu cầu sản xuất, tiêu dùng gia tăng vào cuối năm trong khi giá năng lượng và những yếu tố bên ngoài tiếp tục khó lường.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý là dù chịu nhiều sức ép, mặt bằng giá trong nước vẫn tương đối ổn định. Kết quả này đến từ nhiều yếu tố, trong đó có việc duy trì nguồn cung hàng hóa, hoạt động sản xuất và sự chủ động, linh hoạt trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ.

Đó cũng là lý do tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh nguyên tắc kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn, coi đây là điều kiện tiên quyết để nền kinh tế vận hành linh hoạt, an toàn và hiệu quả.

Tăng trưởng cao không thể tách rời ổn định vĩ mô. Nhưng ổn định cũng không phải để kìm hãm tăng trưởng, mà chính là điều kiện để tăng trưởng có thể duy trì lâu dài.

Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long chia sẻ về mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Chủ động điều hành để giảm sức ép lạm phát

Trong bối cảnh tăng trưởng cao đi cùng sức ép giá cả gia tăng, yêu cầu đặt ra với Chính phủ không chỉ là kiểm soát lạm phát, mà còn phải duy trì môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh. Để giải quyết bài toán này, các chính sách tài khóa, tiền tệ và quản lý giá đã được triển khai đồng bộ, vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa hạn chế những tác động bất lợi từ thị trường.

Trước hết, chính sách tài khóa được sử dụng để giảm áp lực chi phí cho doanh nghiệp và người dân.

Một trong những giải pháp đáng chú ý là điều chỉnh chính sách thuế đối với xăng dầu khi giá năng lượng thế giới biến động mạnh. Theo Nghị quyết số 19/2026/QH16, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ etanol), dầu diesel, dầu hỏa, dầu mazut và nhiên liệu bay được đưa về 0 đồng/lít; đồng thời áp dụng cơ chế không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng đối với các mặt hàng thuộc phạm vi quy định. Đến ngày 30/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 43/2026/NQ-CP, kéo dài các chính sách thuế liên quan đến hết năm 2026.

Tại sao chính sách này có ý nghĩa đối với kiểm soát lạm phát? Bởi xăng dầu không chỉ phục vụ đi lại, mà còn là đầu vào quan trọng của sản xuất, vận tải và lưu thông hàng hóa. Giảm gánh nặng thuế đối với nhiên liệu giúp hạn chế một phần chi phí lan truyền vào giá thành sản phẩm và giá tiêu dùng.

Cùng với đó, chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng đối với nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ tiếp tục được thực hiện; các khoản thuế, tiền thuê đất được gia hạn và nhiều khoản phí, lệ phí được giảm nhằm hỗ trợ sản xuất, kinh doanh.

Theo Bộ Tài chính, trong 9 tháng năm 2026, tổng quy mô các chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế, phí và tiền thuê đất đạt khoảng 245,6 nghìn tỷ đồng, gồm 185,6 nghìn tỷ đồng miễn, giảm và 60 nghìn tỷ đồng gia hạn.

Thiết kế infographic có sự hỗ trợ của AI.

Nhìn lại từ năm 2020 đến nay, chính sách tài khóa đã được sử dụng chủ động, linh hoạt để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trước những biến động của nền kinh tế. Những chính sách này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm nghĩa vụ tài chính, cải thiện dòng tiền, duy trì sản xuất, kinh doanh, mà còn góp phần hạn chế sức ép chi phí đối với hàng hóa, dịch vụ. Qua đó cho thấy vai trò của chính sách tài khóa trong việc hỗ trợ tăng trưởng gắn với kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.

Cùng với tài khóa, chính sách tiền tệ được điều hành thận trọng để dòng vốn phục vụ tăng trưởng mà không tạo thêm rủi ro lạm phát.

Đến ngày 30/9/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng, tăng 11,59% so với cuối năm 2025 và tăng 16,69% so với cùng kỳ. Dòng vốn ngân hàng tiếp tục là nguồn lực quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là tín dụng tăng bao nhiêu, mà còn là vốn được đưa vào đâu. Nếu dòng vốn tập trung vào sản xuất, đổi mới công nghệ và những dự án có hiệu quả, nền kinh tế sẽ tạo thêm năng lực cung ứng hàng hóa, dịch vụ. Ngược lại, tín dụng mở rộng thiếu kiểm soát có thể làm gia tăng hoạt động đầu cơ, đẩy giá tài sản lên cao và tiềm ẩn rủi ro tài chính.

Chính vì vậy, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục định hướng tín dụng vào các lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng, đồng thời kiểm soát chặt chẽ những lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro. Đáng chú ý, chương trình tín dụng dành cho các động lực tăng trưởng và doanh nghiệp nhỏ và vừa được triển khai với lãi suất ưu đãi thấp hơn tối thiểu 1 điểm phần trăm so với mức cho vay bình quân cùng kỳ hạn của ngân hàng tham gia.

Bên cạnh đó, điều hành lãi suất và tỷ giá cũng đòi hỏi sự cân bằng. Lãi suất quá cao sẽ làm tăng chi phí vốn, hạn chế đầu tư; nhưng nới lỏng tiền tệ quá mức có thể tạo thêm sức ép giá cả. Tương tự, biến động tỷ giá có thể làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu, máy móc và nhiên liệu, từ đó tác động đến giá thành sản phẩm.

Do vậy, mục tiêu của điều hành tiền tệ không phải là mở rộng tín dụng bằng mọi giá, mà là bảo đảm dòng vốn được cung ứng hợp lý, hỗ trợ tăng trưởng gắn với kiểm soát lạm phát và an toàn hệ thống tài chính.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là bảo đảm nguồn cung hàng hóa, chủ động quản lý và điều hành giá.

Bởi dù chính sách thuế, lãi suất được điều chỉnh phù hợp, giá cả vẫn có thể tăng mạnh nếu hàng hóa khan hiếm, nguồn cung gián đoạn hoặc chi phí lưu thông quá lớn.

Ngày 15/10/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 70/CĐ-TTg yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường quản lý, điều hành giá trong những tháng cuối năm. Trong đó, Bộ Tài chính được giao theo dõi, dự báo sát diễn biến CPI; Ngân hàng Nhà nước điều hành các công cụ tiền tệ phù hợp; các bộ, ngành, địa phương chủ động bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, kiểm soát chi phí lưu thông và xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý.

Đồng thời, việc điều chỉnh giá các hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá phải được tính toán kỹ về thời điểm, mức độ và tác động đến CPI, tránh tạo ra nhiều sức ép tăng giá cùng lúc.

Yêu cầu này càng có ý nghĩa khi trong 9 tháng năm 2026, có 14 tỉnh, thành phố ghi nhận CPI bình quân cao hơn mức chung cả nước. Điều đó cho thấy quản lý giá không thể chỉ dựa vào các biện pháp chung, mà cần bám sát cung cầu, đặc điểm thị trường và những biến động tại từng địa phương.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn chia sẻ tại Hội nghị tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Nhìn vào những giải pháp điều hành thời gian qua có thể thấy, ổn định kinh tế vĩ mô không phải là kết quả tự nhiên của quá trình tăng trưởng, mà đòi hỏi sự chủ động, linh hoạt và phối hợp chặt chẽ giữa các chính sách.

Tuy nhiên, các biện pháp điều hành chỉ có thể giảm bớt sức ép trước mắt. Về lâu dài, muốn kiểm soát lạm phát bền vững, nền kinh tế phải nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất, mở rộng năng lực cung ứng hàng hóa, dịch vụ và tăng khả năng thích ứng trước những biến động từ bên ngoài. Điều đó đòi hỏi nguồn lực được phân bổ hiệu quả, doanh nghiệp đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và những động lực tăng trưởng mới được phát huy mạnh mẽ hơn.

Đây cũng chính là tinh thần xuyên suốt trong quan điểm chỉ đạo của Trung ương về thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.

Phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV ngày 8/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, bên cạnh những kết quả tích cực về tăng trưởng và các cân đối lớn của nền kinh tế, sức ép giá cả vẫn gia tăng, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế. Trên cơ sở đó, Trung ương thống nhất mục tiêu năm 2027 phấn đấu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên, CPI bình quân tăng khoảng 4,5%, đồng thời giữ vững ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn. Yêu cầu đặt ra là phối hợp hiệu quả chính sách tài khóa, tiền tệ để hỗ trợ tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và rủi ro; tăng trưởng cao phải dựa trên năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ và nền tảng ổn định lâu dài.

Trong bối cảnh đặt mục tiêu tăng trưởng cao, những lo ngại về nguy cơ lạm phát, biến động giá cả và khả năng duy trì ổn định vĩ mô là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc. Đặc biệt, khi giá xăng dầu, nguyên vật liệu và các mặt hàng thiết yếu biến động, một số thông tin thiếu kiểm chứng, luận điệu xuyên tạc có thể lợi dụng khó khăn để quy chụp chính sách bình ổn giá, thổi phồng những bất ổn hoặc phủ nhận kết quả điều hành kinh tế, từ đó gây tâm lý hoài nghi trong xã hội. Vì vậy, cùng với việc kiên định mục tiêu tăng trưởng, yêu cầu đặt ra là phải công khai, minh bạch thông tin, giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh và chứng minh hiệu quả chính sách bằng những kết quả thực chất.

Thực tế, những nỗ lực và kết quả đạt được trong thời gian qua cho thấy ý nghĩa của việc kiên trì điều hành tăng trưởng gắn với ổn định vĩ mô. Dù còn nhiều khó khăn, thách thức, nền kinh tế vẫn duy trì đà tăng trưởng, các cân đối lớn cơ bản được bảo đảm, trong khi các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, người dân tiếp tục được triển khai. Những kết quả đó là cơ sở thực tiễn để củng cố niềm tin, đồng thời cho thấy mục tiêu tăng trưởng cao và kiểm soát lạm phát không nhất thiết đối lập, mà có thể bổ trợ cho nhau khi các chính sách được phối hợp đồng bộ, hiệu quả.

Bởi vậy, giá trị của ổn định vĩ mô không chỉ nằm ở những chỉ số được kiểm soát, mà còn ở khả năng bảo vệ thành quả tăng trưởng, củng cố niềm tin và tạo nền tảng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, vì cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn của Nhân dân.

(Còn nữa)