Tổ chức, cá nhân kinh doanh phải chủ động hoàn tiền thu thừa do đo lường sai

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn đại biểu Quốc hội Thanh Hóa). Ảnh: VPQH

Người tiêu dùng cần được hoàn trả khoản thu vượt do đo lường sai

Sáng ngày 26/10, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Góp ý vào dự thảo, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú (Đoàn đại biểu Quốc hội Nghệ An) và đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn đại biểu Quốc hội Thanh Hóa) tập trung vào quyền tiếp cận dữ liệu đo lường, trách nhiệm hoàn trả khoản tiền thu vượt cho người tiêu dùng, cơ chế kiểm tra, giám sát và việc giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đánh giá, dự thảo Luật đã tiếp thu nhiều nội dung quan trọng, trong đó có việc làm rõ tính tự nguyện của chương trình bảo đảm đo lường, bổ sung quản lý theo rủi ro, hoàn thiện quy định về tổ chức kiểm định, tăng quyền tiếp cận dữ liệu của người tiêu dùng và xác định Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối quốc gia về đo lường.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng một số quy định cần tiếp tục được hoàn thiện, nhất là quyền tiếp cận dữ liệu đo lường và cơ chế công khai vi phạm, hoàn trả khoản tiền thu vượt cho người tiêu dùng.

Về quyền tiếp cận dữ liệu, dự thảo Luật hiện quy định người tiêu dùng có quyền yêu cầu tổ chức cung cấp dịch vụ thiết yếu cung cấp, trích xuất dữ liệu đo liên quan trực tiếp đến giao dịch để khiếu nại, giải quyết tranh chấp, bồi thường.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú, phạm vi quy định này còn hẹp, bởi trên thực tế có những giao dịch không nhất thiết được xếp vào nhóm dịch vụ thiết yếu nhưng số tiền thanh toán được xác định trực tiếp từ kết quả đo, như sạc xe điện, logistics tính theo khối lượng, một số dịch vụ chia sẻ phương tiện, nhiên liệu hoặc năng lượng.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định theo bản chất giao dịch, theo hướng người tiêu dùng có quyền yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp hàng hóa, dịch vụ mà giá hoặc số tiền thanh toán được xác định trực tiếp từ kết quả đo cung cấp, trích xuất dữ liệu đo lường liên quan trực tiếp đến giao dịch của mình.

Đối với Điều 52 về công khai vi phạm và hoàn trả khoản thu vượt cho người tiêu dùng, đại biểu cho rằng cần tránh phát sinh cơ chế công khai mới có thể dẫn đến tình trạng cùng một hành vi vi phạm nhưng tồn tại 2 căn cứ và 2 cách công khai.

Đại biểu dẫn quy định tại Điều 72 Luật Xử lý vi phạm hành chính về việc công khai đối với vi phạm trong lĩnh vực đo lường khi gây hậu quả lớn hoặc gây ảnh hưởng xấu về dư luận xã hội, đồng thời đề nghị việc công khai quyết định xử phạt vi phạm hành chính về đo lường được thực hiện theo pháp luật về xử lý vi phạm hành chính. Thông tin đã được công khai hợp pháp cần được kết nối, đồng bộ trên nền tảng số về hoạt động đo lường để cảnh báo, bảo vệ người tiêu dùng.

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú (Đoàn đại biểu Quốc hội Nghệ An). Ảnh: VPQH

Về hoàn trả khoản thu vượt, đại biểu cho rằng lĩnh vực đo lường có đặc thù là sai số có thể rất nhỏ trong từng giao dịch nhưng khi lặp lại với hàng nghìn, hàng triệu người tiêu dùng, tổng số tiền có thể rất lớn.

“Nếu mỗi người dân chỉ bị thu vượt vài nghìn đồng mà tự khởi kiện trên thực tế rất khó bảo vệ quyền lợi”, đại biểu nêu vấn đề.

Từ thực tế này, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị Điều 52 quy định rõ nguyên tắc: Khi xác định được số tiền người tiêu dùng đã thanh toán vượt do vi phạm pháp luật về đo lường, tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm hoàn trả khoản thu vượt.

Làm rõ trách nhiệm khắc phục, giảm thủ tục, chi phí cho doanh nghiệp

Cùng quan tâm đến quyền lợi người tiêu dùng, đại biểu Bùi Văn Dũng (Đoàn đại biểu Quốc hội Thanh Hóa) nhấn mạnh, Luật Đo lường gắn trực tiếp với những giao dịch thường ngày như đổ xăng, cân hàng, thanh toán hóa đơn điện, nước. Trong các giao dịch này, người dân thường phải tin vào thiết bị và kết quả đo do bên bán cung cấp.

Theo đại biểu, khi hóa đơn tiền nước tăng bất thường, người dân cần biết chỉ số đầu kỳ, cuối kỳ, thời điểm ghi nhận và tình trạng kiểm định của đồng hồ. Một con số tổng hợp trên hóa đơn chưa đủ để đối chiếu.

Vì vậy, đại biểu đề nghị dự thảo Luật quy định rõ quyền tiếp cận, trích xuất dữ liệu đo liên quan đến giao dịch của người tiêu dùng, trách nhiệm giải thích và thời hạn trả lời của đơn vị cung cấp dịch vụ. Người không sử dụng điện thoại thông minh vẫn phải được hỗ trợ tra cứu; dữ liệu bị điều chỉnh cần được lưu vết để phục vụ kiểm tra.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị khi xác định việc đo sai dẫn đến thu tiền vượt, đơn vị cung cấp dịch vụ phải chủ động rà soát khách hàng bị ảnh hưởng, thông báo cách tính và hoàn trả trong thời hạn rõ ràng.

“Không nên buộc từng người theo đuổi một thủ tục tốn kém hơn khoản tiền nhận được”, đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh.

Đại biểu cũng đề nghị xác định đầu mối tiếp nhận, theo dõi việc khắc phục đến khi hoàn thành; đồng thời thông báo kết quả giải quyết cho người dân, tránh tình trạng đã phát hiện sai nhưng người dân vẫn phải đi nhiều nơi để đòi quyền lợi.

Dẫn điểm c khoản 1 Điều 48 Luật Điện lực về việc bên bán điện sinh hoạt thu thừa phải hoàn trả cả tiền lãi hoặc thỏa thuận bù trừ vào các lần thanh toán sau, đại biểu đề nghị hoàn thiện Điều 52 Luật Đo lường theo hướng kết nối với các quy định chuyên ngành, làm rõ trách nhiệm chủ động khắc phục và cơ quan giám sát việc hoàn trả.

Bên cạnh bảo vệ người tiêu dùng, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng việc sửa luật cần bảo đảm giảm thủ tục gắn với trách nhiệm đối với từng kết quả kiểm định và hiệu quả hậu kiểm.

Đại biểu đồng tình với cơ chế công bố năng lực tại Điều 25 dự kiến sửa đổi, nhưng lưu ý nếu một tổ chức không đủ năng lực đã kiểm định nhiều thiết bị, hậu quả có thể ảnh hưởng đến nhiều khách hàng. Do đó, việc xử lý cần bao gồm rà soát các kết quả có khả năng bị ảnh hưởng, thông báo và kiểm tra khi cần thiết.

Đối với chương trình bảo đảm đo lường, đại biểu đề nghị chỉnh sửa khoản 6 Điều 43a theo hướng bỏ quy định miễn kiểm tra, chỉ giảm tần suất và phạm vi kiểm tra theo kế hoạch khi có kết quả được kiểm chứng.

Căn cứ đánh giá cần dựa trên quá trình vận hành, khả năng phát hiện và khắc phục sai lệch, lịch sử tuân thủ. Khi có dấu hiệu vi phạm, cơ quan chức năng vẫn phải kiểm tra kịp thời. Đồng thời, doanh nghiệp không tham gia chương trình không mặc nhiên bị xếp vào nhóm rủi ro cao.

Đối với các cơ sở nhỏ, đại biểu đề nghị có hướng dẫn đơn giản, tránh để chính sách khuyến khích trở thành chi phí tư vấn hoặc yêu cầu sử dụng phần mềm bắt buộc trên thực tế.

Một nội dung khác được đại biểu đề cập là giảm các lần đánh giá trùng lặp để doanh nghiệp thực sự tiết kiệm chi phí. Chẳng hạn, một hệ thống quan trắc nước thải vừa phải bảo đảm độ chính xác của thiết bị, vừa phải đáp ứng yêu cầu chuyên ngành. Vì vậy, cần phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan đo lường và cơ quan chuyên ngành, đồng thời kế thừa các kết quả đánh giá hợp lệ đối với những nội dung tương đương.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung nguyên tắc thừa nhận kết quả thử nghiệm mẫu phương tiện đo của nước ngoài tại Điều 20. Theo đó, nếu tổ chức thực hiện có năng lực thừa nhận và kết quả xác minh đáp ứng yêu cầu kỹ thuật tương đương thì cần được xem xét sử dụng; chỉ đánh giá bổ sung đối với phần chưa tương đương. Quy định cũng cần xác định thời hạn giải quyết và trách nhiệm nêu rõ lý do khi từ chối.

Việc thừa nhận kết quả thử nghiệm, theo đại biểu, phải đúng phạm vi và không thay thế nghĩa vụ kiểm soát thiết bị trong quá trình sử dụng.

Kết thúc phần phát biểu, đại biểu Bùi Văn Dũng bày tỏ mong muốn việc sửa đổi Luật Đo lường sẽ mang lại những kết quả thiết thực: người dân có cách kiểm tra khi nghi ngờ kết quả đo sai và được hoàn trả phần tiền thu vượt; doanh nghiệp được giảm những thủ tục, chi phí không cần thiết.