Tăng trưởng 2 con số: Mở rộng dư địa huy động tài lực

TS. Cấn Văn Lực tại Hội thảo “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”.

Mở rộng vai trò của thị trường vốn

Thị trường vốn cần đảm nhận vai trò lớn hơn trong việc cung ứng nguồn lực cho nền kinh tế, giảm áp lực lên các kênh dẫn vốn truyền thống và mở rộng khả năng huy động vốn trung, dài hạn. Các mục tiêu giai đoạn 2026–2030 cho thấy định hướng tăng quy mô thị trường, đồng thời đa dạng hóa nguồn vốn cho cả khu vực doanh nghiệp và khu vực công.

Theo TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, các chỉ tiêu được tổng hợp từ Đề án 1413/QĐ-TTg về cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam đến năm 2045, giá trị huy động vốn bình quân trên thị trường vốn được đặt mục tiêu đạt 2 triệu tỷ đồng mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, tương đương 26% tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội. Tổng giá trị huy động vốn qua thị trường chứng khoán của doanh nghiệp trong giai đoạn này hướng tới 5,4 triệu tỷ đồng.

Bên cạnh thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu có vai trò đa dạng hóa nguồn vốn, đáp ứng nhu cầu huy động của cả khu vực doanh nghiệp và khu vực công. Thị trường trái phiếu Chính phủ được định hướng đáp ứng 60–65% nhu cầu vay của Chính phủ trong giai đoạn 2026–2030, cao hơn mức 45–50% của giai đoạn 2021–2025. Trái phiếu chính quyền địa phương được định hướng đáp ứng khoảng 20% nhu cầu vay ngân sách địa phương trong cùng giai đoạn.

Về dài hạn, quy mô dư nợ thị trường trái phiếu hướng tới 60% GDP vào năm 2045, trong khi vốn hóa thị trường chứng khoán hướng tới 120% GDP. Đây là các mục tiêu được nêu trong Quyết định số 1726/QĐ-TTg ngày 29/12/2023, cần phân biệt với các chỉ tiêu cho giai đoạn 2026-2030. Theo số liệu tổng hợp, quy mô dư nợ thị trường trái phiếu năm 2025 tương đương 30,7% GDP, còn vốn hóa thị trường chứng khoán đạt 77,6% GDP.

Cùng với mở rộng quy mô thị trường, việc thu hút nguồn vốn quốc tế và phát triển các định chế đầu tư chuyên nghiệp cũng được đặt ra. Giá trị tài sản đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn và thị trường chứng khoán được định hướng đạt khoảng 15% GDP vào năm 2030, từ mức 9,9% GDP năm 2025. Tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán được đặt mục tiêu đạt 5% GDP vào năm 2030, so với mức 0,8% GDP năm 2025.

Khơi thông các nguồn tài lực bổ sung

Bên cạnh thị trường vốn trong nước, các nguồn tài lực tiềm năng còn đến từ tài chính xanh và tài chính bền vững quốc tế, thặng dư thương mại hàng hóa và dịch vụ, FDI, kiều hối, du lịch, trung tâm tài chính quốc tế, thị trường carbon và những nguồn lực đang tồn đọng hoặc chưa được khai thác hiệu quả.

Đối với tài chính xanh và tài chính bền vững quốc tế, việc xây dựng các chương trình, dự án cụ thể, đáp ứng yêu cầu của nhà tài trợ và nhà đầu tư, là cơ sở để tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn phục vụ các mục tiêu phát triển bền vững.

Các nguồn lực từ thương mại, FDI, kiều hối và du lịch cũng cần được phát huy thông qua nâng cao khả năng thu hút đầu tư, thúc đẩy hoạt động kinh doanh và chuyển hóa nguồn thu thành năng lực sản xuất của nền kinh tế.

Một hướng đi khác là phát triển trung tâm tài chính quốc tế tại TP.Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, đồng thời xây dựng thị trường carbon. Để mở rộng khả năng huy động nguồn lực, các cấu phần này cần được hoàn thiện về cơ chế, hạ tầng vận hành và khuôn khổ quản lý, đồng thời tăng cường kết nối với hệ thống tài chính trong nước.

Đáng chú ý, nguồn lực đang bị ách tắc tại các dự án kéo dài, tài sản công dôi dư, hàng tồn kho và những nguồn vốn chưa được sử dụng hiệu quả cũng là dư địa cần khai thông. Tháo gỡ vướng mắc tại các dự án tồn đọng, xử lý tài sản công dôi dư và đưa nguồn lực trở lại hoạt động kinh tế có thể góp phần hạn chế lãng phí, cải thiện hiệu quả sử dụng vốn. Cùng với đó là yêu cầu tiết kiệm, chống tham nhũng, lãng phí, xử lý các khoản hoàn thuế và nâng cao vòng quay tiền trong nền kinh tế.

Hoàn thiện thể chế để nâng cao hiệu quả phân bổ vốn

Để các nguồn lực được huy động và phân bổ hiệu quả, cần hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản lý, giám sát và phát triển đồng bộ các thị trường tài chính.

TS. Cấn Văn Lực đề xuất hoàn thiện thể chế thị trường tài chính theo hướng đồng bộ, thống nhất, ổn định và trung lập hơn; rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật liên quan đến ngân hàng, chứng khoán, kinh doanh bảo hiểm, doanh nghiệp, đầu tư, phá sản, tài sản bảo đảm và xử lý nợ. Đồng thời, cần xây dựng khuôn khổ pháp lý cho các mô hình và vấn đề mới, với nguyên tắc quản lý dựa trên rủi ro thay vì chỉ dựa vào tên gọi.

Việc triển khai hiệu quả các chiến lược, đề án đã ban hành cũng là yêu cầu quan trọng nhằm phát triển thị trường tài chính cân bằng và bền vững. Các lĩnh vực cần được chú trọng gồm thị trường vốn, thị trường phái sinh tài chính và hàng hóa, tài chính xanh và tài chính số, tín dụng chính sách, thị trường carbon, trung tâm tài chính quốc tế và thị trường tài sản mã hóa. Đối với thị trường chứng khoán, cần khắc phục các bất cập, rủi ro và thực hiện lộ trình nâng hạng theo kế hoạch.

Cùng với hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, năng lực quản lý và giám sát hệ thống tài chính cần được nâng cao, chú trọng đến rủi ro hệ thống, rủi ro chéo giữa các khu vực, an toàn vốn, an ninh mạng, dữ liệu và gian lận.

Về phân bổ nguồn lực, cần đẩy nhanh tháo gỡ các dự án tồn đọng kéo dài và xử lý tài sản công dôi dư. Đồng thời, cơ cấu lại đầu tư công và ngân sách nhà nước theo hướng tăng đầu tư cho khoa học - công nghệ, hạ tầng số, giáo dục, y tế, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, năng lượng và lao động.

Mở rộng dư địa huy động tài lực cần đi cùng tái cấu trúc các kênh dẫn vốn, khơi thông nguồn lực tồn đọng và hoàn thiện thể chế. Đây là những điều kiện để nguồn vốn được huy động đa dạng hơn, phân bổ hiệu quả hơn, góp phần đáp ứng yêu cầu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030.