 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình Quốc hội dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: VPQH |
Thống nhất quy trình quản lý ngân sách và đầu tư công
Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công là cần thiết nhằm hoàn thiện thể chế, gắn phân cấp với nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Thực tế hiện nay, một số khoản đầu tư công chịu sự điều chỉnh của cả 2 luật, khiến quy trình lập kế hoạch, phân bổ, giao vốn, thanh toán và quyết toán còn giao thoa, chưa thống nhất về thẩm quyền, hồ sơ và trách nhiệm.
Bên cạnh đó, kế hoạch tài chính 5 năm chưa gắn kết với kế hoạch đầu tư công trung hạn. Một số quy định liên quan đến tình huống khẩn cấp, các khoản vay, chuyển nguồn và kéo dài kế hoạch vốn cũng cần được hoàn thiện.
Việc hợp nhất 2 luật sẽ tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ, làm rõ trách nhiệm, tăng cường kỷ luật tài khóa và gắn việc phân bổ vốn với hiệu quả kinh tế - xã hội. Qua đó, góp phần khơi thông nguồn lực, tăng cường phân cấp, phân quyền, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời rút ngắn, thống nhất thời gian trong quy trình quản lý ngân sách, giảm chi phí tuân thủ và chi phí tổ chức thực hiện đối với các cơ quan quản lý, cơ quan chấp hành.
Về kết cấu, Bộ trưởng cho biết dự thảo Luật gồm 10 chương, 113 điều, giảm 79 điều so với 2 luật hiện hành. Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành, đồng thời lồng ghép các nội dung của Luật Đầu tư công vào những chương, điều, khoản tương ứng. Các nội dung đặc thù về đầu tư công được quy định tại chương riêng.
Dự thảo tập trung vào việc kế thừa những quy định của 2 luật hiện hành còn phù hợp, phát huy hiệu quả và có tác động tích cực; đồng thời điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu thực tiễn và việc hợp nhất 2 luật.
Một nội dung trọng tâm là hợp nhất khuôn khổ quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, cắt giảm các nội dung trùng lắp, chưa đồng bộ, gắn với quản trị rủi ro và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý ngân sách nhà nước.
Theo đó, kế hoạch đầu tư công được thống nhất gắn kết với kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm. Dự thảo cũng hướng tới thống nhất, đồng bộ các quy định về thẩm quyền của các cấp về ngân sách nhà nước; thống nhất phạm vi ngân sách nhà nước và vốn đầu tư công; sửa đổi, bổ sung các khái niệm, quy định, nghị quyết của Quốc hội trong lĩnh vực tài chính, ngân sách và các văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời bổ sung quy định về chuyển đổi số và cơ sở dữ liệu quốc gia về ngân sách nhà nước.
Đẩy mạnh phân cấp, siết kỷ luật ngân sách
Một định hướng quan trọng khác của dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) lần này là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực.
Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung hiện hành của Luật Đầu tư công, như tiêu chí phân loại dự án nhóm A, nhóm B, nhóm C; trình tự, thủ tục, hồ sơ quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư; trình tự lập, thẩm định và quyết định đầu tư...
Việc phân cấp đi cùng yêu cầu đơn giản hóa trình tự, thủ tục phù hợp với quy mô dự án. Trong đó, dự thảo tích hợp các nội dung ở bước phê duyệt chủ trương đầu tư và quy trình xem xét, quyết định đầu tư đối với dự án nhóm C.
Dự thảo cũng đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định việc chuyển nguồn vốn đầu tư công từ ngân sách trung ương từ Hội đồng nhân dân cấp tỉnh sang Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã theo Kết luận số 76-KL/TW của Trung ương.
Về phân bổ nguồn lực, dự thảo hướng đến phân bổ nguồn lực gắn với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Theo đó, sửa đổi, bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định đến vận hành, khai thác; xác định sơ bộ tổng mức đầu tư trong quá trình đề xuất dự án. Đồng thời, bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách cho chi đầu tư phát triển và phát triển đột phá các ngành, lĩnh vực nhằm thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ.
Để xử lý những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách nhà nước, dự thảo đề xuất cho phép sử dụng ngay số tăng thu ngân sách nhà nước trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, dự trữ tài chính, dự toán chi còn lại để ứng phó với tình trạng khẩn cấp, ổn định kinh tế vĩ mô.
Dự thảo cũng quy định cụ thể đối tượng chi đầu tư phát triển; cắt giảm các nhiệm vụ chi được bố trí từ 2 nguồn để phù hợp với tính chất khoản chi; bổ sung trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ đối với dự toán khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bảo đảm đồng bộ với quy định hiện hành.
Về thẩm quyền ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức và mức chi, dự thảo hướng tới thống nhất thẩm quyền của Chính phủ; đồng thời quy định thẩm quyền của các bộ, cơ quan trung ương trong việc ban hành tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật thuộc ngành, lĩnh vực phụ trách.
Một nội dung đáng chú ý khác là thu hẹp phạm vi chuyển nguồn và thời hạn chi đối với các khoản được chuyển nguồn. Dự thảo cũng đề xuất sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 70 của Luật Xây dựng theo hướng mở rộng quy định về công trình xây dựng khẩn cấp, bao gồm công trình xây dựng mới hoặc sửa chữa, cải tạo được xây dựng ngay sau khi người có thẩm quyền ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp nhằm thực hiện nhiệm vụ đối ngoại, nhiệm vụ chính trị theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.
Bảo đảm đủ điều kiện triển khai ngay khi luật có hiệu lực
Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Theo cơ quan thẩm tra, việc ban hành luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng, tiếp tục hoàn thiện pháp luật về tài chính công, đổi mới và nâng cao hiệu quả quản lý, phân bổ, sử dụng nguồn lực nhà nước; đồng thời khắc phục những hạn chế, vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.
Ủy ban đánh giá hồ sơ dự án luật được chuẩn bị công phu, nghiêm túc, cơ bản bảo đảm các thành phần theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ hoàn thiện dự thảo nghị định quy định chi tiết thi hành luật, bảo đảm đủ điều kiện triển khai ngay khi luật có hiệu lực. Đây được xác định là yêu cầu quyết định đến tính khả thi của luật.
Đối với phạm vi, đối tượng chi đầu tư phát triển và các khái niệm liên quan, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát để bảo đảm bao quát đầy đủ các trường hợp, quy định rõ ràng, thống nhất, phù hợp với yêu cầu quản lý và tổ chức thực hiện.
Về phân cấp, phân quyền và nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, Ủy ban cơ bản ghi nhận định hướng đẩy mạnh phân cấp, phân định thẩm quyền trong quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công. Đồng thời đề nghị rà soát các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhà nước, tránh trùng lặp với Hiến pháp và các luật có liên quan, bảo đảm không bỏ sót nhiệm vụ và tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện.
Về kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước hằng năm, Ủy ban cơ bản nhất trí với đề xuất của Chính phủ về tích hợp các kế hoạch, nghị quyết liên quan đến ngân sách nhà nước và đầu tư công trước đây được quy định riêng. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm quy định đồng bộ, không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc và yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực.
Liên quan đến việc phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách, đa số ý kiến trong Ủy ban cơ bản thống nhất với chủ trương giao Chính phủ, UBND các cấp được phân bổ, sử dụng số tăng thu nhằm nâng cao tính chủ động trong điều hành và kịp thời sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi đã được xác định chắc chắn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định chặt chẽ hơn về điều kiện áp dụng. Việc phân bổ, sử dụng chỉ thực hiện khi xác định chắc chắn nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, đồng thời phải bảo đảm ưu tiên thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chi theo quy định của luật. Các nguyên tắc, tiêu chí, điều kiện và trình tự sử dụng, phân bổ nguồn này cũng cần được quy định rõ để tránh tạo cơ chế làm giảm chất lượng lập dự toán, bảo đảm cân bằng thu - chi ngân sách nhà nước.
Đối với việc phân loại dự án đầu tư công, đa số ý kiến cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với định hướng quy định trong luật các tiêu chí, trình tự, thủ tục thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội đối với chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia; giao Chính phủ quy định chi tiết đối với dự án nhóm A, B, C. Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát toàn diện các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, không giao quy định những vấn đề thuộc chính sách cơ bản, nguyên tắc quản lý hoặc làm phát sinh, thay đổi thẩm quyền đã được quy định trong luật.
Về đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, dự thảo đã bổ sung quy định đánh giá hiệu quả đối với chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công. Theo Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đây là nội dung mới, quan trọng nhằm thể chế hóa chủ trương, định hướng tại Kết luận số 18-KL/TW. Do phạm vi áp dụng rộng, các nhiệm vụ, dự án có tính chất khác nhau và gắn với định hướng phát triển từng thời kỳ, việc phân cấp, giao Chính phủ quy định chi tiết được đánh giá là phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.
