Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Ưu tiên đầu tư phát triển, gắn phân bổ vốn với hiệu quả
![]() |
| Quốc hội đã thông qua Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: VPQH |
Ưu tiên nguồn lực cho đầu tư phát triển, đánh giá hiệu quả đầu tư công
Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) quy định về lập, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, công khai, giám sát ngân sách nhà nước; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan trong lĩnh vực ngân sách nhà nước. Đồng thời, Luật quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt, quyết định, theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án, nhiệm vụ sử dụng vốn đầu tư công và vốn đầu tư từ nguồn thu hợp pháp của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập dành để đầu tư.
Một trong những nguyên tắc đáng chú ý là bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách cho chi đầu tư phát triển, nhằm thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ về phát triển kinh tế; giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; giảm nghèo bền vững; phát triển nông nghiệp, nông thôn, y tế; chính sách dân tộc, bình đẳng giới và các chính sách quan trọng khác theo kế hoạch tài chính 5 năm.
Luật cũng yêu cầu bố trí ngân sách để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh phí hoạt động của bộ máy nhà nước và nghĩa vụ của Nhà nước trong các cam kết quốc tế, cam kết với nhà đầu tư.
Đáng chú ý, hoạt động đầu tư công và chi ngân sách nhà nước đầu tư các chương trình, dự án, nhiệm vụ phải tuân thủ quy định của Luật và pháp luật có liên quan; đúng quy định đối với từng nguồn vốn; bảo đảm đầu tư đúng đối tượng, tập trung, đồng bộ, chất lượng, tiết kiệm, hiệu quả và khả năng cân đối nguồn lực, không để xảy ra thất thoát, lãng phí.
Đặc biệt, các chương trình, dự án, nhiệm vụ đầu tư công phải được đánh giá hiệu quả đầu tư trong toàn bộ quá trình, từ lập, thẩm định, quyết định, tổ chức thực hiện đến vận hành, khai thác sau đầu tư.
Việc đánh giá phải gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực cơ sở hạ tầng, mức độ cải thiện đời sống và an sinh xã hội mà người dân được thụ hưởng, phù hợp với từng ngành, lĩnh vực. Quy trình đánh giá hiệu quả đầu tư thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Bên cạnh đó, Luật quy định các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp có thẩm quyền giao, trừ một số trường hợp tạm cấp, tạm ứng, ứng trước dự toán ngân sách năm sau theo quy định. Việc chi ngân sách phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức và mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định.
Đối với các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ vốn điều lệ khi phù hợp với khả năng ngân sách và quỹ đáp ứng đủ điều kiện: được thành lập, hoạt động đúng quy định pháp luật; có khả năng tài chính độc lập; có nguồn thu, nhiệm vụ chi không trùng với nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước.
Luật cũng quy định ngân sách nhà nước không hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, trừ trường hợp bố trí kinh phí để các quỹ thực hiện nhiệm vụ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, xây dựng chính sách, pháp luật theo quy định của pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực.
Luật quy định mức bố trí dự phòng từ 2% đến 5% tổng chi ngân sách mỗi cấp. Nguồn dự phòng được sử dụng để phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, cứu đói; ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia, dân tộc, ổn định kinh tế vĩ mô; thực hiện nhiệm vụ quan trọng về quốc phòng, an ninh, chi dự trữ quốc gia và các nhiệm vụ đối ngoại đột xuất, cấp bách của Nhà nước.
Đáng chú ý, nguồn dự phòng còn được sử dụng để chia sẻ phần giảm doanh thu đối với các dự án PPP và thực hiện các nhiệm vụ cần thiết khác thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách cấp mình nhưng chưa được dự toán.
Phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm, tăng cường kỷ luật ngân sách
Một nội dung được nhấn mạnh trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật là tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động trong điều hành, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, đồng thời bảo đảm vai trò quyết định, giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân và nguồn lực cho cấp xã thực hiện các nhiệm vụ được giao.
Trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, bên cạnh yêu cầu bảo đảm tính ổn định của pháp luật, đồng bộ với các luật có liên quan, Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; thể chế hóa yêu cầu hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội theo Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương; đơn giản hóa quy trình, thủ tục đối với dự án nhóm C nhưng vẫn bảo đảm khâu kiểm soát; quy định chặt chẽ, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn, siết chặt kỷ luật, kỷ cương ngân sách nhà nước.
![]() |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật. Ảnh: VPQH |
Đối với thời hạn phân bổ các khoản dự toán chi chưa phân bổ chi tiết, có ý kiến đề nghị quy định cụ thể mốc thời gian phải hoàn thành phân bổ, chậm nhất đến ngày 30/9; việc phân bổ, sử dụng sau thời điểm này phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội, trừ một số khoản theo quy định.
Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trên thực tế, các khoản dự toán chưa phân bổ chủ yếu dành cho những nhiệm vụ, chương trình, dự án đã có chủ trương nhưng chưa hoàn thiện hồ sơ, thủ tục hoặc chưa xác định được nhu cầu kinh phí, đối tượng thụ hưởng tại thời điểm lập dự toán. Một số chính sách dự kiến được ban hành, triển khai trong năm cũng cần chủ động dành nguồn để phân bổ khi đủ điều kiện.
Trên cơ sở rà soát quy định pháp luật và thực tiễn triển khai, Chính phủ tiếp thu trong chỉ đạo, điều hành, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương nâng cao chất lượng lập dự toán, đẩy nhanh tiến độ triển khai nhiệm vụ để phân bổ dự toán chi tiết, tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính, sử dụng hiệu quả ngân sách, khắc phục tình trạng chậm phân bổ, chuyển nguồn lớn.
Dự thảo Luật tiếp tục không quy định cụ thể mốc thời gian phân bổ các khoản dự toán này, kế thừa quy định của Luật hiện hành. Theo Chính phủ, cách tiếp cận này phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo sự chủ động cho Chính phủ và UBND các cấp trong điều hành, cân đối nguồn lực, xử lý nhiệm vụ phát sinh, sử dụng tối đa nguồn dự toán đã được Quốc hội, HĐND quyết định. Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng 2 con số, đòi hỏi điều hành nguồn lực kịp thời.
Về đề nghị rà soát, lược bỏ quy định phân bổ, sử dụng dự toán chi còn lại của cấp ngân sách khi kết thúc năm, Bộ trưởng cho biết, quy định hiện hành cho phép tổng hợp số dự toán chưa sử dụng vào dự toán chi còn lại để tiếp tục phân bổ cùng với số tăng thu và báo cáo các cơ quan có thẩm quyền.
Thực tiễn triển khai cho thấy, quy định này chưa phát sinh vướng mắc, góp phần tạo sự chủ động, linh hoạt trong điều hành ngân sách, nhất là khi cần bảo đảm nguồn lực cho các mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Đối với ngân sách trung ương, những năm qua, dự toán chi còn lại cơ bản được hủy để giảm bội chi, giảm chuyển nguồn. Riêng năm 2025, Chính phủ đã quyết định hủy toàn bộ khoảng 8.400 tỷ đồng.
Trong khi đó, đối với ngân sách địa phương, nếu không được tiếp tục phân bổ, sử dụng nguồn này sẽ ảnh hưởng đến khả năng xử lý các nhiệm vụ phát sinh, nhất là tại những địa phương nhận bổ sung cân đối và các xã còn khó khăn về nguồn lực. Vì vậy, Chính phủ đề nghị Quốc hội giữ quy định như dự thảo Luật đã trình.
Tin tức khác
Chính thức xóa nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp cho người nộp thuế đến hết ngày 30/6/2028
Luật Đấu thầu (sửa đổi): Giới hạn chỉ định thầu, kiểm soát chặt hợp đồng
Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/3/2027
Tài chính doanh nghiệp 24/7: THACO huy động 3.000 tỷ đồng trái phiếu, Đại Dũng mở rộng hợp tác tài chính quốc tế
Hoàn thiện cơ chế, chính sách về đầu tư và sử dụng nguồn lực công
Quốc hội tán thành các giải pháp, cam kết của Bộ trưởng Bộ Tài chính tại phiên chất vấn
Xóa nợ lệ phí môn bài, tiền chậm nộp: Doanh nghiệp có cơ hội khép lại nghĩa vụ cũ, trở lại kinh doanh
PODCAST: Bộ Tài chính thúc đẩy hợp tác huy động vốn quốc tế bên lề APEC 2026
VIDEO: 255 thủ tục thuế, hải quan, kho bạc chính thức xóa bỏ rào cản địa giới hành chính
PODCAST: Chính sách giảm và gia hạn thuế 366,6 nghìn tỷ đồng tạo bệ phóng giúp doanh nghiệp tái đầu tư
PODCAST: Hướng dẫn người nộp thuế tra cứu và chủ động gỡ bỏ lệnh tạm hoãn xuất cảnh
PODCAST: Freelancer và KOL cần nắm rõ quy định mới về thuế thu nhập cá nhân từ tháng 7 năm 2026
Bế mạc Kỳ họp thứ hai: Quốc hội thông qua 38 luật, quyết định nhiều vấn đề quan trọng
Tuyên bố chung giữa Việt Nam và Azerbaijan
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm hội đàm với Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev
Dự án du lịch động lực được hưởng nhiều ưu đãi thuế, miễn giảm tiền thuê đất
Quản lý thuốc, thiết bị y tế theo vòng đời, bảo đảm quyền lợi người tham gia bảo hiểm y tế
Luật sửa đổi, bổ sung Luật An toàn, vệ sinh lao động: Tăng trách nhiệm bảo vệ người lao động
Chính thức bổ sung ngày 27/7 là ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương
Chưa mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, bổ sung cơ chế bảo toàn vốn đầu tư Quỹ
Giữ quy định thanh toán 5% cuối cùng khi người mua nhà hình thành trong tương lai được cấp sổ
TP. Hồ Chí Minh tăng tốc giải pháp, quyết tâm đạt tăng trưởng 2 con số
Ngày hội kết nối và tiêu thụ sản phẩm Hà Tĩnh - Hàng Việt vì người Việt
Dự án du lịch động lực được hưởng nhiều ưu đãi thuế, miễn giảm tiền thuê đất
Quốc hội thông qua Luật Đất đai (sửa đổi): Áp dụng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh từ ngày 1/1/2028
Đánh thức nguồn lực di sản, lan tỏa sắc màu văn hóa dân tộc
Việt Nam - Azerbaijan thúc đẩy hợp tác chiến lược, khai thác tiềm năng kinh tế, thương mại và năng lượng
VIFC-HCMC thúc đẩy phát triển Sở Giao dịch hàng hóa, hướng tới hình thành giá tham chiếu trong nước
Luật Đầu tư sửa đổi: Mở cơ chế ưu đãi đầu tư đặc biệt, thu hút các dự án chiến lược










