Lắng nghe từ thực tiễn để hoàn thiện Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất)

Toàn cảnh Hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đối với khu vực miền Trung - Tây Nguyên.

Gắn đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia

Bộ Tài chính đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) trên cơ sở tổng hợp ý kiến của các bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên quan trước khi trình các cấp có thẩm quyền.

Sau hội thảo lấy ý kiến hồ sơ dự án Luật tại khu vực miền Nam, ngày 10/7, Bộ Tài chính đã tổ chức hội thảo lấy ý kiến đối với khu vực miền Trung - Tây Nguyên với sự tham gia của đại diện Bộ Tư pháp và Sở Tài chính 9 địa phương gồm Khánh Hòa, Quảng Trị, Nghệ An, TP. Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Lâm Đồng, TP. Huế và Đắk Lắk. Các ý kiến tập trung vào việc hoàn thiện dự thảo Luật để bảo đảm tính thống nhất, khả thi và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Việc xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được thực hiện theo Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước, trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

Theo Bộ Tài chính, việc hợp nhất 2 đạo luật không đơn thuần là ghép các quy định hiện hành mà nhằm giải quyết những bất cập đã tồn tại nhiều năm trong quản lý tài chính công.

Hiện nay, đầu tư công và ngân sách nhà nước được điều chỉnh bởi 2 luật với hệ thống quy trình, thủ tục riêng biệt. Một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước đồng thời chịu sự điều chỉnh của cả quy trình quản lý ngân sách và quy trình đầu tư công, dẫn đến sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn cũng như trách nhiệm giữa các khâu lập dự toán, giao kế hoạch vốn, thanh toán, quyết toán, kiểm tra và giám sát.

Trong khi đó, tổ chức bộ máy quản lý tài chính đã được thống nhất về một đầu mối ở Trung ương là Bộ Tài chính và ở địa phương là Sở Tài chính, nhưng khung pháp luật vẫn tồn tại dưới 2 luật độc lập. Điều này khiến việc quản lý nguồn lực ở một số nơi vẫn còn mang tính tách biệt giữa chi đầu tư và chi thường xuyên, chưa đặt đầu tư công trong tổng thể cân đối ngân sách nhà nước.

Ông Dương Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính) phát biểu tại Hội thảo.

Theo ông Dương Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính), việc hợp nhất 2 luật sẽ tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất, gắn kết chặt chẽ giữa đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia, quản lý ngân sách và quản lý rủi ro tài khóa. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương trong đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của việc phân bổ, sử dụng ngân sách, góp phần khắc phục tình trạng chậm phân bổ, “giữ vốn”, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, giữ lại những quy định của 2 luật đã được thực tiễn chứng minh là phù hợp, đồng thời tích hợp các quy định của Luật Đầu tư công vào các chương, điều tương ứng. Các nội dung đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được bố trí thành một chương riêng.

Hoàn thiện cơ chế phân cấp, tăng chủ động trong điều hành

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, Bộ Tài chính tập trung xin ý kiến đối với 5 nhóm vấn đề lớn có tác động trực tiếp đến cơ chế quản lý ngân sách và đầu tư công.

Một trong những nội dung trọng tâm là việc hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm với kế hoạch đầu tư công trung hạn, đồng thời tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào dự toán ngân sách nhằm tạo sự thống nhất trong lập và điều hành nguồn lực.

Dự thảo cũng đặt ra phương án về phân cấp thẩm quyền quyết định phân bổ chi tiết vốn đầu tư công từ ngân sách địa phương. Theo đó, bên cạnh phương án tiếp tục giao Hội đồng nhân dân quyết định như hiện hành, dự thảo nghiên cứu khả năng phân cấp mạnh hơn cho Ủy ban nhân dân nhằm tăng tính chủ động trong điều hành.

Một nội dung đáng chú ý khác là định hướng Luật chỉ quy định những nguyên tắc cơ bản, còn các nội dung mang tính kỹ thuật, thường xuyên thay đổi sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết. Cách tiếp cận này nhằm vừa bảo đảm tính ổn định của luật, vừa tạo dư địa linh hoạt trong tổ chức thực hiện và phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục rà soát nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ cả chi thường xuyên và chi đầu tư, trong đó nghiên cứu xử lý việc hợp nhất các nghị quyết hiện hành của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về định mức phân bổ ngân sách.

Ông Lê Đại Hải, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) chia sẻ tại Hội thảo.

Đáng chú ý, để tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách, dự thảo đề xuất cơ chế cho phép phân bổ và sử dụng ngay phần tăng thu phát sinh trong quá trình chấp hành ngân sách, thay vì phải chờ đến khi kết thúc năm ngân sách. Đồng thời, bổ sung cơ chế sử dụng dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính để xử lý kịp thời các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc và ổn định kinh tế vĩ mô trong những trường hợp thực tiễn phát sinh mà quy định hiện hành chưa bao quát.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung trao đổi, góp ý về những nội dung lớn của dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), từ định hướng xây dựng một khuôn khổ pháp lý thống nhất giữa ngân sách nhà nước và đầu tư công đến các cơ chế phân cấp, phân quyền, nguyên tắc phân bổ nguồn lực và tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách. Nhiều ý kiến cũng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi, đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính công trong bối cảnh mới.

Đóng góp ý kiến tại hội thảo, ông Lê Đại Hải, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế (Bộ Tư pháp) bày tỏ sự đồng tình với chủ trương hợp nhất Luật Đầu tư công và Luật Ngân sách nhà nước. Bộ Tư pháp nhất trí với định hướng Luật chỉ quy định các nguyên tắc và giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung cụ thể, nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong điều hành. Đồng thời, đề nghị Bộ Tài chính tiếp tục rà soát các điều, khoản của dự thảo Luật để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất và khả thi khi triển khai thực hiện.

Những ý kiến đóng góp từ Bộ Tư pháp và các địa phương sẽ được Bộ Tài chính tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự án luật để báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại kỳ họp chuyên đề xây dựng pháp luật vào tháng 8/2026. Theo kế hoạch, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, diễn ra vào tháng 10 và tháng 11/2026.