Bộ Tài chính tiếp tục tham vấn, hoàn thiện dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) từ thực tiễn

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi phát biểu khai mạc Hội thảo. Ảnh: Tuệ Anh

Bước tiến quan trọng trong quản lý tài chính quốc gia

Trong hai ngày 7-8/9/2026, tại Hạ Long (TP. Quảng Ninh), Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo về hoàn thiện dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) với sự hỗ trợ kỹ thuật của Ngân hàng Thế giới và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ (SECO). Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn chủ trì Hội thảo.

Cùng tham dự còn có các Lãnh đạo, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội; các đại biểu Quốc hội; chuyên gia đến từ Ngân hàng Thế giới và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ; đại diện Lãnh đạo và cán bộ chuyên môn của Vụ Ngân sách nhà nước, các Vụ, Cục liên quan thuộc Bộ và Tổ soạn thảo dự án Luật.

Phát biểu khai mạc Hội nghị ngày 7/9/2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cho biết, Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV đã xác định xây dựng hoàn thiện thể chế là một trong 3 đột phá chiến lược, đóng vai trò then chốt để khơi thông và giải phóng mọi nguồn lực xã hội. Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

“Đây vừa là một yêu cầu cấp bách, vừa là nhiệm vụ hết sức nặng nề của ngành Tài chính trước Đảng, Nhà nước và Nhân dân, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong công tác quản lý tài chính quốc gia”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng thông tin, trong tháng 8/2026, Chính phủ đã trình Quốc hội về định hướng chính sách xây dựng Luật (kèm theo dự thảo Luật) tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất để cho ý kiến. Qua thảo luận, cơ bản các đại biểu Quốc hội đều nhất trí về việc hợp nhất toàn diện Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước trên cơ sở kế thừa, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định của 2 luật để xử lý triệt để vướng mắc mà thực tiễn nhiều năm qua. Việc hợp nhất cũng hướng đến phân bổ, sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính - ngân sách nhà nước, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững đất nước trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Hữu Toàn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Tuệ Anh

Dự thảo Luật này đã được Bộ Tài chính gửi xin ý kiến thẩm định lần 1 của Bộ Tư pháp. Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất và góp ý của các Bộ, cơ quan trung ương, địa phương, ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để trình Chính phủ phê duyệt, trình Quốc hội theo đúng thời hạn được giao. Vì vậy, Hội thảo có ý nghĩa rất quan trọng và thiết thực nhằm tiếp tục tiến trình hoàn thiện dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Nguyễn Hữu Toàn, Hội thảo là cơ hội để cơ quan thẩm tra, cơ quan soạn thảo cùng các chuyên gia tư vấn quốc tế, các đại biểu Quốc hội tiếp tục cùng nhau thảo luận. Đây là bước tiếp theo rất quan trọng để Chính phủ tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật để trình Quốc hội xem xét thông qua.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội thông tin, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất vừa qua, trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, cơ quan thẩm tra đã tổng hợp gửi tới Chính phủ các ý kiến phát biểu trên nhiều góc cạnh để nghiên cứu, rà soát, hoàn thiện dự án Luật để trình ra Quốc hội vào kỳ họp tháng 10 tới đây.

Ông Nguyễn Hữu Toàn cho hay, dự thảo Luật đưa ra tại Hội thảo lần này đã rà soát, tiếp thu nhiều ý kiến của các đại biểu Quốc hội để chỉnh lý, đưa ra những vấn đề trọng tâm nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.

Bà Tehmina Khan, Chuyên gia Kinh tế trưởng phụ trách Việt Nam, Lào, Campuchia, Ngân hàng Thế giới. Ảnh: Tuệ Anh

Bà Tehmina Khan, Chuyên gia Kinh tế trưởng phụ trách Việt Nam, Lào, Campuchia của Ngân hàng Thế giới cho biết, nhìn vào mục tiêu phát triển của Việt Nam trong thời gian tới có thể thấy rằng, rất nhiều cải cách hành chính cũng như các dự án phát triển hạ tầng đang diễn ra mạnh mẽ. Để tất cả những cải cách trên trở thành hiện thực thì cần quản trị khu vực công và quản trị tài khóa thật vững chắc.

Trong bối cảnh đó, theo bà Tehmina Khan, việc hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước là cơ hội quan trọng để hiện đại hóa khung quản lý ngân sách nhà nước, nâng cao hiệu quả chi tiêu công, chất lượng các công trình đầu tư công, quản lý tài sản công cũng như hiệu quả của cơ chế quan hệ ngân sách giữa các cấp chính quyền. Cải cách này đặc biệt quan trọng với quy mô, mục tiêu phát triển của Việt Nam để đạt được tăng trưởng bền vững 2 con số, đưa Việt Nam trở thành thu nhập cao vào năm 2045.

Bà Tehmina Khan chia sẻ, Ngân hàng Thế giới và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ trong 20 năm qua đã tích cực hỗ trợ Việt Nam trong lĩnh vực cải cách quản lý tài chính công và cam kết sẽ cùng các đối tác tiếp tục các hỗ trợ trong thời gian tới.

Nhiều điểm mới được rà soát

Tại Hội thảo, ông Dương Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính) đã trình bày về các nội dung hoàn thiện dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Các chuyên gia tư vấn cao cấp của Ngân hàng Thế giới và Cục Kinh tế Liên bang Thụy Sỹ đã chia sẻ ý kiến trên cơ sở kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn tại Việt Nam. Hội thảo đã dành phần lớn thời gian để các đại biểu tham dự đi sâu thảo luận trực tiếp vào từng điều, khoản của dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Một trọng tâm được đặt ra là việc tích hợp toàn diện kế hoạch đầu tư công vào kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán chi ngân sách nhà nước hằng năm. Theo hướng này, danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm sẽ là một bộ phận của kế hoạch tài chính 5 năm; kế hoạch đầu tư công hằng năm được tích hợp vào dự toán chi đầu tư công hằng năm. Cách tiếp cận này hướng tới tăng tính thống nhất giữa quyết định đầu tư, khả năng cân đối nguồn lực và bố trí ngân sách.

Liên quan đến thẩm quyền phân bổ nguồn lực, dự thảo tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Ủy ban Kinh tế và Tài chính, theo đó giữ quy định hiện hành của Luật Đầu tư công về thẩm quyền phân bổ dự phòng chung chi đầu tư công 5 năm thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội; thẩm quyền quyết định phân bổ chi tiết danh mục và mức chi đầu tư công 5 năm và hằng năm thuộc Hội đồng nhân dân.

Ông Dương Tiến Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước, Bộ Tài chính thông tin về các nội dung hoàn thiện Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: Tuệ Anh

Cùng với đó, dự thảo Luật đặt vấn đề hoàn thiện nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước theo hướng tích hợp cả chi đầu tư công và chi thường xuyên. Việc xử lý, hợp nhất 2 nghị quyết hiện hành của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách được xem xét nhằm gắn kết việc phân bổ chi đầu tư và chi thường xuyên trong tổng thể nguồn lực ngân sách trung hạn.

Đối với các nội dung chi tiết của từng lĩnh vực, Chính phủ sẽ xây dựng tiêu chí, định mức và báo cáo Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.

Một vấn đề khác được thảo luận là việc tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý ngân sách. Một số nội dung dự thảo được định hướng giao Chính phủ quy định chi tiết thay vì quy định cứng tại Luật như hiện nay. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm Luật có tính ổn định, đồng thời tạo dư địa linh hoạt cho công tác điều hành, nhưng vẫn phải bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý và không tạo khoảng trống trong thực hiện.

Việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương cũng được các đại biểu tập trung trao đổi. Trong đó có cơ chế phân chia nguồn thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; xử lý khoản tiền nhà đầu tư ứng trước để đền bù, hỗ trợ tái định cư được giảm trừ vào số thu tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp ngân sách nhà nước.

Dự thảo Luật cũng được hoàn thiện định hướng phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa cấp tỉnh và cấp xã do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định theo hướng ổn định, lâu dài; cùng với đó là các quy định liên quan đến việc ngân sách địa phương thực hiện nhiệm vụ viện trợ cho địa phương nước ngoài.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Tuệ Anh

Đối với các nhiệm vụ chi có tính chất đầu tư được bố trí từ cả nguồn chi đầu tư phát triển khác và chi thường xuyên, các đại biểu tập trung trao đổi về tiêu chí phân định giữa “tổng kinh phí lớn” và “tổng kinh phí nhỏ”, nguyên tắc kiểm soát và tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Mục tiêu đặt ra là bảo đảm việc lựa chọn nguồn chi phù hợp với bản chất của từng nhiệm vụ, đồng thời hạn chế tình trạng bố trí các khoản chi có tính chất đầu tư vào nguồn chi thường xuyên không phù hợp.

Dự thảo cũng nghiên cứu các cơ chế nhằm tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách, trong đó có việc cho phép phân bổ, sử dụng số tăng thu ngay trong quá trình chấp hành ngân sách thay vì chỉ thực hiện sau khi kết thúc năm ngân sách. Việc sử dụng dự phòng ngân sách và quỹ dự trữ tài chính để xử lý các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô cũng được đặt ra để tiếp tục hoàn thiện.

Đáng chú ý, các quy định về chuyển nguồn được rà soát theo hướng hạn chế tình trạng chuyển nguồn lớn và kéo dài qua nhiều năm. Dự thảo đề xuất thu hẹp phạm vi chi chuyển nguồn đầu tư công, đồng thời bổ sung thời hạn chi tối đa thêm 12 tháng đối với các khoản được chuyển nguồn, qua đó vừa tăng tính kỷ luật ngân sách, vừa tạo thêm quyền chủ động cho địa phương trong tổ chức thực hiện.

Ngoài các nhóm vấn đề trên, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) còn tiếp tục hoàn thiện nhiều nội dung liên quan đến phạm vi điều chỉnh, áp dụng pháp luật, sử dụng bội chi ngân sách địa phương, ban hành chính sách, chế độ mới, quyết toán ngân sách hằng năm, các điều khoản thi hành và quy định chuyển tiếp.

Các ý kiến tại Hội thảo được Tổ soạn thảo tiếp tục lắng nghe, nghiên cứu, tổng hợp để hoàn thiện dự thảo Luật. Việc rà soát trực tiếp từng điều, khoản cùng sự tham gia của cơ quan thẩm tra, đại biểu Quốc hội và các chuyên gia quốc tế được kỳ vọng góp phần nâng cao chất lượng dự thảo trước khi trình Chính phủ và Quốc hội theo tiến độ đề ra.