Vốn ngoại vượt 50 tỷ USD, VIFC-HCMC cần điều hướng vào ngành giá trị cao

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh phát biểu ở sự kiện.

Chiều 26/10, phát biểu tại chương trình CEO 500 thuộc Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC) cho rằng, trung tâm cần trở thành “bộ điều phối phát triển”, kết nối và dẫn dắt vốn quốc tế vào các ngành có giá trị gia tăng cao. Chương trình năm nay có chủ đề “Sự hội tụ của FDI, Công nghệ và Dòng chảy Tài chính toàn cầu”.

“Dòng vốn cần giúp Việt Nam làm chủ công nghệ, nâng năng suất và phát triển doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh toàn cầu. Vì vậy, hiệu quả thu hút vốn không chỉ đo bằng quy mô đầu tư, mà còn ở khả năng tạo ra năng lực sản xuất, công nghệ và giá trị gia tăng trong nước”, ông Huân chia sẻ.

Quy mô vốn ngoại vào Việt Nam vẫn lớn. 9 tháng đầu năm, vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, vốn thực hiện 21,07 tỷ USD. Tuy nhiên, các con số này cần được đặt cạnh cơ cấu xuất khẩu và năng lực công nghệ trong nước mới thấy rõ bức tranh.

Cùng kỳ, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 434,3 tỷ USD. Khu vực FDI, kể cả dầu thô, đóng góp 350,41 tỷ USD, tương đương 80,7%. Khu vực trong nước chỉ chiếm 19,3%.

Tỷ trọng này cho thấy xuất khẩu vẫn phụ thuộc lớn vào doanh nghiệp ngoại. Khi các tập đoàn quốc tế điều chỉnh đơn hàng, thị trường hay địa điểm sản xuất, nền kinh tế dễ bị ảnh hưởng. Trong khi đó, khả năng tham gia thị trường quốc tế của doanh nghiệp nội còn hạn chế.

Kim ngạch xuất khẩu cũng chưa phản ánh đúng giá trị tạo ra trong nước. Theo OECD, năm 2020, giá trị gia tăng có nguồn gốc nước ngoài chiếm khoảng 48% tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam, cao hơn Indonesia, Malaysia và Thái Lan. Yêu cầu đặt ra là tiến lên các khâu cao hơn như nghiên cứu, thiết kế, sản xuất linh kiện cốt lõi và xây dựng thương hiệu.

“Nếu chủ yếu nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện để gia công, lắp ráp, giá trị giữ lại trong nước và khả năng làm chủ công nghệ sẽ khó tăng tương xứng với quy mô xuất khẩu”, vị Phó chủ tịch VIFC-HCMC phân tích.

Năng lực nghiên cứu và nhân lực là điểm nghẽn khác. Báo cáo OECD năm 2026 cho biết, trong các dự án FDI mới công bố giai đoạn 2020-2024, nghiên cứu và phát triển (R&D) chỉ chiếm khoảng 1,9% tổng vốn. Báo cáo Việt Nam 2045 của Ngân hàng Thế giới cũng chỉ ra chỉ khoảng 5% lao động ngành chế biến, chế tạo thuộc nhóm kỹ năng cao.

Từ thực trạng này, VIFC-HCMC được kỳ vọng làm nhiều hơn vai trò một kênh dẫn vốn. Trung tâm không chỉ kết nối nhà đầu tư với cơ hội kinh doanh, mà còn phải góp phần chuyển các ưu tiên phát triển thành danh mục dự án có khả năng thu hút vốn.

Việc điều phối bắt đầu từ xác định ngành có khả năng tạo giá trị cao, nhận diện khoảng trống công nghệ và chọn đối tác phù hợp. VIFC-HCMC được đề xuất phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để làm việc này.

Mỗi loại vốn cũng cần đi kèm điều kiện bổ trợ riêng. Nguồn vốn cho nghiên cứu cần gắn với chuyên gia, phòng thí nghiệm. Vốn thương mại hóa cần đi cùng khách hàng và thị trường. Vốn đầu tư sản xuất cần hỗ trợ hình thành chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Khi kết nối đồng bộ, tác động của dòng vốn sẽ vượt khỏi một dự án riêng lẻ, tạo năng lực cho cả nhóm ngành.

Các lĩnh vực được định hướng ưu tiên gồm trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số, bán dẫn, robot và tự động hóa, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, vật liệu tiên tiến và tài chính số. Công nghệ lượng tử được đặt trong tầm nhìn dài hạn.

Với từng ngành, việc thu hút vốn cần gắn với khâu Việt Nam có thể xây dựng năng lực riêng, như thiết kế chip, phát triển giải pháp AI, chế tạo linh kiện hay sở hữu công nghệ. Doanh nghiệp trong nước cần được tạo điều kiện tiếp nhận, cải tiến rồi làm chủ và sáng tạo công nghệ. Thước đo hiệu quả nên là năng lực thiết kế, tài sản trí tuệ, sản phẩm thương mại hóa và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, thay vì chỉ nhìn vào vốn đăng ký.

Kết nối tài chính cũng phải đi cùng phát triển nhân lực, với sự phối hợp giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

“Các dự án công nghệ không chỉ cần vốn và đối tác quốc tế, mà còn cần đội ngũ chuyên gia, kỹ sư tại chỗ đủ năng lực tiếp tục cải tiến và làm chủ công nghệ sau khi dự án đi vào hoạt động”, ông Huân nhấn mạnh.

Định hướng này phù hợp tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cũng như chủ trương nâng chất lượng FDI, tăng liên kết giữa doanh nghiệp ngoại và nội. Đây được xem là hướng đi tạo động lực tăng trưởng dài hạn, giúp Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.