Tây Nguyên khơi thông nguồn lực, nâng tầm nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu

Tây Nguyên có lợi thế về đất đai, khí hậu để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu giá trị lớn.

Chuyển đổi sản xuất, gia tăng giá trị nông nghiệp

Ngày 23/10, tại Gia Lai, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai cùng Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Dược liệu Quốc gia tổ chức Diễn đàn “Thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu khu vực Tây Nguyên”. Diễn đàn tập trung tìm giải pháp phát huy lợi thế vùng, ứng dụng khoa học, công nghệ và nâng cao giá trị nông sản.

Thông tin tại Diễn đàn cho thấy, với khoảng 2,67 triệu ha đất trồng trọt, Tây Nguyên là vùng sản xuất nhiều nông sản chủ lực như cà phê, hồ tiêu, bơ, chanh leo và sầu riêng. Bên cạnh cây trồng có giá trị kinh tế cao, dược liệu cũng mở ra dư địa phát triển mới nhờ điều kiện sinh thái đặc trưng. Tuy nhiên, lợi thế tự nhiên chỉ có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế khi phương thức sản xuất được đổi mới và các khâu trong chuỗi cung ứng được tổ chức đồng bộ.

Thực tiễn tại Gia Lai cho thấy hiệu quả của hướng đi này. Theo ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, địa phương đã thu hút gần 70 dự án trồng trọt ứng dụng công nghệ cao và cấp chứng nhận đầu tư cho khoảng 204 dự án chăn nuôi công nghệ cao.

Trong khi doanh thu bình quân từ sản xuất nông nghiệp thông thường đạt khoảng 120-150 triệu đồng/ha, nhiều mô hình ứng dụng công nghệ cao đạt 500-700 triệu đồng/ha, thậm chí hàng tỷ đồng/ha. Việc áp dụng quy trình sản xuất đạt chuẩn còn góp phần nâng cao chất lượng, tính đồng đều của sản phẩm và khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu.

Các kết quả này cho thấy tăng trưởng nông nghiệp không chỉ phụ thuộc vào diện tích mà còn nằm ở năng suất, chất lượng và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đầu tư công nghệ cần được triển khai xuyên suốt từ chọn giống, canh tác đến bảo quản, chế biến và tiêu thụ. Đây cũng là hướng đi giúp nông sản Tây Nguyên giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô, nâng cao giá trị gia tăng và khả năng thích ứng trước biến động thị trường.

Tuy nhiên, theo ông Đoàn Hương Sơn, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, để phát triển sản xuất nông nghiệp trong khu vực yêu cầu đặt ra là chuyển từ tư duy mở rộng diện tích sang nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, gắn với bảo vệ tài nguyên và giảm phát thải. Cơ giới hóa, ứng dụng công nghệ số, truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa quy trình cần được đẩy mạnh; đồng thời, tổ chức lại sản xuất theo hướng hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Nếu thiếu đầu ra ổn định và cơ chế hợp tác minh bạch, người dân khó mạnh dạn đầu tư công nghệ, còn doanh nghiệp cũng khó bảo đảm nguồn cung đạt chuẩn. Do đó, phát triển nông nghiệp công nghệ cao phải gắn với quy hoạch vùng sản xuất, nhu cầu thị trường và năng lực chế biến, qua đó tạo nền tảng cho chuỗi giá trị bền vững.

Khơi thông nguồn lực, phát triển chuỗi giá trị dược liệu

Toàn cảnh Diễn đàn “Thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu khu vực Tây Nguyên”.

Cùng với nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu là lĩnh vực có nhiều triển vọng tại Tây Nguyên. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, diện tích cây dược liệu tại ba tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai và Lâm Đồng hiện đạt khoảng 6.168 ha. Tuy nhiên, sản xuất còn phân tán; nguồn giống chưa được chuẩn hóa, chất lượng không đồng đều, trong khi vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO và năng lực chế biến sâu còn hạn chế.

Tại Gia Lai, địa phương định hướng phát triển các loại cây có giá trị như mật nhân, hà thủ ô đỏ, cát cánh, cà gai leo và sâm đương quy. Theo kế hoạch, đến năm 2030, tỉnh hướng tới phát triển khoảng 10.000 ha cây dược liệu, đồng thời định hướng phát triển khoảng 31.000 ha dược liệu dưới tán rừng. Định hướng này tạo cơ hội đa dạng hóa sinh kế, nhưng đòi hỏi quy hoạch phù hợp và cơ chế quản lý chặt chẽ.

Bà Nguyễn Thị Anh Nguyên, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Gia Lai, nhấn mạnh việc trồng dược liệu phải căn cứ vào đặc điểm, chức năng của từng loại rừng để xác định phạm vi và phương thức triển khai. Hoạt động sản xuất phải tuân thủ quy định về quản lý, bảo vệ rừng, không làm thay đổi mục tiêu quản lý hoặc ảnh hưởng đến hệ sinh thái, đa dạng sinh học. Đây là điều kiện để kết hợp khai thác giá trị kinh tế với bảo tồn tài nguyên và duy trì sinh kế lâu dài.

Về chính sách đầu tư, ông Hoàng Mạnh Ngọc, Phó Chủ tịch Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Dược liệu Quốc gia VCCI (VCAC), đề xuất xây dựng chiến lược phát triển dược liệu theo vùng sinh thái, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng dài hạn, nghiên cứu giống và chuyển giao công nghệ. Việc phát triển vùng nguyên liệu cần tính đến chu kỳ sinh trưởng của từng loài, quy mô thị trường và khả năng chế biến để hạn chế rủi ro đầu tư.

Theo ông, cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân. Nhà nước hoàn thiện cơ chế; nhà khoa học nghiên cứu giống, công nghệ và tiêu chuẩn; doanh nghiệp tổ chức sản xuất, chế biến, xây dựng thương hiệu và thị trường; người dân tham gia vùng nguyên liệu, được chia sẻ lợi ích công bằng. Trong đó, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu là những khâu quyết định khả năng cạnh tranh.

Đối với Tây Nguyên, việc rà soát chức năng rừng, xác định vùng phát triển phù hợp và xây dựng cơ sở dữ liệu gắn với chủ rừng, loài cây, hạ tầng và nhu cầu tiêu thụ sẽ giúp nâng cao hiệu quả quy hoạch. Đồng thời, cần thúc đẩy hợp tác với các vùng Đông Bắc, Tây Bắc trong bảo tồn nguồn gen, phát triển giống, chuyển giao công nghệ, chế biến và tiêu thụ.

Với lợi thế tài nguyên và điều kiện sinh thái, Tây Nguyên có cơ hội nâng tầm nông nghiệp công nghệ cao, phát triển dược liệu và gia tăng giá trị nông sản. Tuy nhiên, để khơi thông nguồn lực, khu vực cần đồng bộ giải pháp từ quy hoạch, vốn đầu tư, công nghệ đến chế biến sâu và mở rộng thị trường. Khi các mắt xích trong chuỗi giá trị được kết nối hiệu quả, nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu sẽ trở thành động lực nâng cao sức cạnh tranh, tạo sinh kế bền vững và thúc đẩy kinh tế Tây Nguyên phát triển.