 |
| Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) nhấn mạnh yêu cầu gắn các ưu đãi về hạ tầng, đất đai và tài chính với sản phẩm đầu ra. |
Rà soát chính sách thuế, ưu đãi tài chính bảo đảm khả thi
Thảo luận về dự án Luật Phát triển văn hóa tại Tổ 3 (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, Hà Tĩnh, Lạng Sơn) chiều 24/10, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh) đề nghị rà soát các quy định về hỗ trợ nâng cao năng lực phát triển doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã công nghiệp văn hóa nhằm bảo đảm tiêu chí tham gia chính sách rõ ràng, tránh chồng lấn.
Theo đại biểu, dự thảo Luật quy định doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thực hiện hoạt động phát triển công nghiệp văn hóa trọng điểm hoặc sản phẩm công nghiệp văn hóa có bản sắc văn hóa Việt Nam được tham gia các hoạt động hỗ trợ. Quy định này phù hợp với định hướng ưu tiên nguồn lực cho sản phẩm có giá trị.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần nghiên cứu lại mối quan hệ giữa 2 tiêu chí. Bởi theo dự thảo Luật, sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm đã là sản phẩm công nghiệp văn hóa có bản sắc văn hóa Việt Nam. Vì vậy, việc quy định hai tiêu chí theo hướng đáp ứng 1 trong 2 có thể dẫn đến chồng lấn, khiến tiêu chí về sản phẩm trọng điểm không còn ý nghĩa phân biệt rõ ràng, đồng thời gây khó khăn trong cách hiểu và áp dụng.
Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ đề xuất 2 phương án. Thứ nhất, gộp 2 tiêu chí thành 1, quy định đối tượng tham gia hỗ trợ là doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã thực hiện hoạt động phát triển công nghiệp văn hóa có bản sắc văn hóa Việt Nam. Thứ hai, giữ nguyên 2 tiêu chí nhưng bổ sung nguyên tắc ưu tiên hỗ trợ đối với doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm so với đối tượng chỉ thuộc trường hợp còn lại.
Đối với các cơ chế tài chính, hỗ trợ và ưu đãi đầu tư, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát tổng thể các quy định từ Điều 27 đến Điều 37, làm rõ đối tượng, điều kiện, mức độ ưu tiên và nguồn lực thực hiện; bảo đảm không trùng lặp với chính sách hiện hành, không tạo cơ chế xin - cho hoặc phát sinh thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh không cần thiết.
Đáng chú ý, dự thảo Luật đề xuất Nhà nước hỗ trợ không hoàn lại một phần chi phí thực tế phát sinh tại Việt Nam đối với một số dự án công nghiệp văn hóa có yếu tố nước ngoài, với mức tối đa 30% chi phí hợp lý, hợp lệ phát sinh tại Việt Nam.
Đại biểu đánh giá đây là chính sách có thể tạo hiệu quả thu hút đầu tư, tương tự cách một số quốc gia sử dụng để thu hút lĩnh vực điện ảnh và các ngành sáng tạo. Tuy nhiên, cần làm rõ khung quy định thống nhất trên toàn quốc về đối tượng, tỷ lệ hỗ trợ tối đa, chi phí hợp lý, hợp lệ và nguyên tắc chống hỗ trợ trùng lặp. Các địa phương chỉ quyết định mức hỗ trợ cụ thể trong khuôn khổ chung đó.
 |
| Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh). |
Đối với đề xuất miễn thuế thu nhập cá nhân trong thời hạn 5 năm đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của nhân lực công nghiệp số, công nghiệp văn hóa chất lượng cao, đại biểu đề nghị xác định rõ thời điểm bắt đầu tính thời hạn miễn thuế.
Theo đại biểu, nếu không quy định rõ thời điểm tính 5 năm, việc áp dụng có thể thiếu thống nhất, nhất là khi các cá nhân kê khai thu nhập tại những thời điểm khác nhau. Do đó, cần xác định thời hạn miễn thuế tính từ thời điểm cá nhân bắt đầu có thu nhập thuộc diện được hưởng chính sách, qua đó bảo đảm rõ ràng trong thực hiện nghĩa vụ thuế.
Về thuế thu nhập doanh nghiệp, dự thảo Luật bổ sung quy định tại Điều 9 về khoản chi được trừ, trong đó có khoản tài trợ bằng tiền hoặc tài sản cho cơ sở công nghiệp văn hóa theo quy định của pháp luật về phát triển công nghiệp văn hóa.
Đại biểu cho rằng quy định này chưa làm rõ những khoản chi cụ thể được tính vào chi phí được trừ. Trong khi đó, các khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế cần được quy định rõ ràng để cơ quan thuế có căn cứ áp dụng. Vì vậy, đại biểu đề nghị khoanh vùng cụ thể các khoản chi được trừ trong lĩnh vực phát triển công nghiệp văn hóa, tránh quy định quá rộng, gây khó khăn cho công tác xác định và quản lý thuế.
Hỗ trợ đúng những hoạt động tạo lợi ích công, hiệu ứng lan tỏa
Cùng góp ý về dự án Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) nhấn mạnh yêu cầu gắn các ưu đãi về hạ tầng, đất đai và tài chính với sản phẩm đầu ra, “tránh biến chính sách phát triển văn hóa thành cơ chế ưu đãi bất động sản”.
Đại biểu cho biết, dự thảo Luật dự kiến cho phép các dự án đầu tư tại cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa được áp dụng ưu đãi như địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, đây là mức ưu đãi đáng kể, trong khi một số cụm, khu có thể nằm tại những vị trí thương mại thuận lợi. Báo cáo thẩm tra cũng đã yêu cầu làm rõ cơ chế thành lập cụm, khu, chuyển mục đích sử dụng đất, điều kiện hưởng ưu đãi và biện pháp ngăn chặn việc trục lợi chính sách.
Để bảo đảm ưu đãi đi đúng mục tiêu, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị luật quy định ngay các điều kiện cốt lõi, gồm tỷ lệ diện tích và doanh thu dành cho hoạt động văn hóa sáng tạo thực chất; cam kết về hoạt động, việc làm, giá trị gia tăng và khả năng tiếp cận của cộng đồng; thời hạn kiểm tra và chế tài thu hồi ưu đãi, dự án, đất đai khi không đáp ứng cam kết.
Đối với cơ chế chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư tại, đại biểu đề nghị làm rõ giới hạn áp dụng, bảo đảm tính công khai, cạnh tranh và thống nhất với pháp luật về đầu tư, đất đai, đấu thầu.
“Không thể chỉ dựa vào tên gọi “khu công nghiệp sáng tạo văn hóa” để mặc nhiên hưởng ưu đãi đặc biệt”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.
Bên cạnh điều kiện hưởng ưu đãi, đại biểu cũng đề nghị chuyển trọng tâm chính sách từ hỗ trợ dàn trải sang xây dựng thị trường và nâng cao hiệu quả chi ngân sách.
Theo đại biểu, dự thảo dành Chương VI và Chương VII cho thị trường, chính sách tài chính, hỗ trợ và ưu đãi đầu tư. Trong đó, cần quan tâm đến quy định về nguồn tài chính, hỗ trợ chi phí sản xuất đối với dự án có giá trị kinh tế cao và các chính sách thuế được sửa đổi.
Vấn đề không chỉ là tăng nguồn lực mà còn phải bảo đảm Nhà nước hỗ trợ đúng những hoạt động tạo lợi ích công và hiệu ứng lan tỏa, như phát triển hạ tầng dữ liệu dùng chung, hỗ trợ tác giả và nhà sáng tạo, mở rộng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế, đào tạo kỹ năng, bảo vệ quyền và xúc tiến xuất khẩu.
Đối với hỗ trợ không hoàn lại một phần chi phí phát sinh tại Việt Nam, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí xác định giá trị gia tăng tại Việt Nam, cơ chế thẩm định chi phí, biện pháp chống hỗ trợ trùng lặp và phương thức đo lường hiệu quả sau hỗ trợ. Những tiêu chí quyết định đối tượng, mức và thời hạn ưu đãi quan trọng cần được quy định ở cấp luật hoặc xác lập bằng các nguyên tắc đủ rõ, tránh giao quá rộng cho văn bản dưới luật.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề xuất thiết lập cơ chế đánh giá độc lập định kỳ, công khai danh mục dự án được hỗ trợ và hiệu quả thực hiện. Đối với dữ liệu văn hóa số, cần bảo đảm khả năng dùng chung, kết nối với hệ thống dữ liệu hiện có, phân định dữ liệu mở và dữ liệu có quyền, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tránh đầu tư phân tán.
Theo đại biểu, hiệu quả của chính sách cần được đo bằng số lượng sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh, doanh thu bản quyền, năng lực xuất khẩu và thu nhập của người sáng tạo, thay vì chỉ dựa vào số lượng công trình, khu, cụm được thành lập.
Đại biểu khẳng định ủng hộ định hướng ban hành Luật Phát triển văn hóa, đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo chuyển trọng tâm từ ưu đãi theo danh nghĩa ngành, dự án và công trình sang hỗ trợ theo năng lực sáng tạo, giá trị quyền sở hữu trí tuệ và kết quả thị trường có thể kiểm chứng.
“Một đạo luật tốt không chỉ mở ra cơ hội đầu tư mà còn phải kiểm soát được rủi ro, sử dụng hiệu quả ngân sách và bảo đảm phát triển văn hóa bền vững”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.
