Đưa công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới, hoàn thiện cơ chế ưu đãi đầu tư

Quốc hội nghe dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Ảnh: VPQH

Phát triển công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị

Sáng ngày 24/10, trình bày trước Quốc hội về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, đây là dự án Luật mới, được xây dựng nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và các kết luận, chỉ đạo có liên quan của lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Việc xây dựng Luật cũng xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, nhằm giải phóng sức sáng tạo, khơi thông nguồn lực, tạo đòn bẩy đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng mới của Đất nước.

Dự thảo Luật được xây dựng trên 3 quan điểm chính. Trước hết là tiếp cận công nghiệp văn hóa theo chuỗi giá trị, phát triển lĩnh vực này trở thành ngành kinh tế chiến lược của quốc gia.

Dự thảo Luật không quy định lại các chính sách đã có trong luật chuyên ngành mà tập trung bổ sung quy định đối với những khoảng trống pháp lý, làm rõ các điểm còn chưa rõ trong tổ chức thực thi và tháo gỡ những điểm nghẽn đã được nhận diện trong pháp luật hiện hành. Đồng thời, tập trung quy định các nguyên tắc, cơ chế, chính sách then chốt thuộc thẩm quyền của Quốc hội, tạo khung pháp lý thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, đồng thời hạn chế phát sinh thủ tục hành chính mới, tăng cường phân cấp và hậu kiểm.

Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa gồm 8 chương, 39 điều, tập trung vào 6 nhóm chính sách. Nhóm thứ nhất là hỗ trợ hạ tầng phục vụ sáng tạo và quyền sở hữu trí tuệ. Dự thảo lần đầu tiên quy định phần mềm phục vụ sáng tạo và nền tảng số hỗ trợ về quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa là hạ tầng có chức năng hỗ trợ sáng tạo, đồng thời lưu vết quá trình sáng tạo để có thể chứng minh, bảo hộ và khai thác thương mại. Dự thảo Luật cũng hướng tới tạo căn cứ pháp lý rõ ràng hơn cho việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ và nâng cao năng lực xác định giá trị loại tài sản này.

Dự thảo Luật còn có các nhóm chính sách thu hút, phát triển nhân lực công nghiệp văn hóa. Các nội dung trọng tâm gồm quy định khung năng lực nhân lực theo vị trí việc làm; cơ chế, chính sách đặc thù thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân, chuyên gia; học bổng, miễn học phí, hỗ trợ sinh hoạt phí, tín dụng và đầu tư cơ sở vật chất phục vụ đào tạo.

Nhóm chính sách khác là phát triển hạ tầng công nghiệp văn hóa, thiết lập các mô hình tổ hợp sáng tạo văn hóa, cụm và khu công nghiệp sáng tạo văn hóa. Dự thảo quy định về công trình, thiết chế phục vụ công nghiệp văn hóa; cơ chế tổ chức hoạt động, sự kiện; đánh giá hiệu quả hạ tầng, sử dụng không gian công cộng và phát triển công nghiệp văn hóa trong các dự án đầu tư công trình xây dựng, hạ tầng văn hóa số.

Bên cạnh đó là chính sách phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát và phát triển sản phẩm công nghiệp văn hóa có giá trị gắn với bản sắc văn hóa Việt Nam.

Cùng với đó là các chính sách về hình thành sàn giao dịch công nghiệp văn hóa, tạo thiết chế trung gian kết nối chủ thể sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ, sản phẩm, nhà đầu tư và người sử dụng. Đồng thời, dự thảo Luật đề cập các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã công nghiệp văn hóa; phát triển thương hiệu quốc gia, mở rộng thị trường và thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Nhóm thứ sáu là các chính sách tài chính, hỗ trợ và ưu đãi đầu tư nhằm khắc phục khoảng trống của pháp luật hiện hành, tạo động lực huy động nguồn lực xã hội, hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh của lĩnh vực này.

Về nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết nguồn lực dự kiến gồm ngân sách trung ương, ngân sách địa phương và các nguồn kinh phí khác theo quy định của pháp luật; cơ bản không phát sinh bộ máy ở trung ương cũng như địa phương.

Kiểm soát chặt ưu đãi, bảo vệ chủ quyền văn hóa trên không gian mạng

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết ban hành Luật. Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, bảo đảm trình tự, thủ tục theo quy định; dự thảo phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và cơ bản bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan.

Ủy ban ghi nhận, đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã chủ động xây dựng báo cáo đánh giá tác động chính sách. Tuy nhiên, do đây là dự án luật mới, xác lập nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, trong đó có các quy định ưu đãi, hỗ trợ tài chính và đầu tư tác động trực tiếp đến ngân sách nhà nước, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trên nhiều lĩnh vực, việc hoàn thiện dự thảo cần được thực hiện thận trọng.

Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội, không quy định lại các chính sách đã được luật chuyên ngành và các luật khác điều chỉnh.

Đồng thời, cần đánh giá cụ thể hơn tác động, tính khả thi của các quy định và chính sách mới, nhất là chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước. Những nội dung liên quan đến phạm vi cả nước, có yếu tố quốc tế cần giao Chính phủ, các bộ quy định; việc phân quyền, phân cấp cho địa phương phải phù hợp và khả thi. Ủy ban cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định về bình đẳng giới, chính sách dân tộc, trong đó có các nội dung bảo vệ lao động nữ và trẻ em.

Về nội dung dự thảo, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản nhất trí với bố cục và 6 nhóm chính sách, song đề nghị quy định đầy đủ hơn các khâu trong chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa, từ sáng tạo, sản xuất, phân phối, tiêu dùng đến tái đầu tư. Các chính sách ưu tiên đầu tư cần tập trung vào những ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam có thế mạnh, lấy chủ thể sáng tạo và doanh nghiệp làm trung tâm.

Đối với cơ chế phát triển hệ sinh thái và thử nghiệm có kiểm soát, Ủy ban đề nghị thống nhất quy định về chủ thể sáng tạo, bảo đảm tính mở, bao quát cộng đồng dân cư và gia đình làng nghề. Dự thảo Luật không nên quy định ưu tiên đối với mô hình du lịch kết hợp chữa bệnh do không thuộc các ngành công nghiệp văn hóa; đồng thời chỉ quy định những nội dung đặc thù về thử nghiệm có kiểm soát để tránh trùng lặp với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo.

Thẩm quyền, trình tự, thủ tục, hồ sơ, phương thức giám sát và chế độ báo cáo đối với hoạt động thử nghiệm có kiểm soát cũng cần được cân nhắc kỹ, bảo đảm tính khả thi khi triển khai.

Các đại biểu tại phiên họp. Ảnh: VPQH

Về hỗ trợ sáng tạo và xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ, Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành việc dẫn chiếu pháp luật về doanh nghiệp, tín dụng, giao dịch bảo đảm đối với hoạt động góp vốn, sử dụng quyền sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm.

Tuy nhiên, cần rà soát quy định về tiếp tục khai thác quyền sở hữu trí tuệ thông qua chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng hoặc hình thức khai thác hợp pháp khác để thống nhất với Luật Phục hồi, phá sản. Đặc biệt, Ủy ban đề nghị xem xét kỹ quy định miễn trách nhiệm của thẩm định viên về giá. Nếu giữ quy định như dự thảo, cần bổ sung cơ chế kiểm tra, hậu kiểm nhằm phòng ngừa thông đồng, trục lợi.

Về hạ tầng công nghiệp văn hóa, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị rà soát quy định thành lập, điều chỉnh khu, cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa để thống nhất với dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) và Luật Quy hoạch.

Các quy định về chấp thuận nhà đầu tư không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu đối với dự án có vai trò hình thành, dẫn dắt hệ sinh thái công nghiệp văn hóa cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Cùng với đó là các quy định về sử dụng tài sản công dôi dư, hình thức đối tác công tư, sử dụng không gian công cộng và phạm vi điều chỉnh đối với bảy nhóm công trình thực hiện hoạt động phát triển công nghiệp văn hóa.

Đối với thị trường công nghiệp văn hóa, Ủy ban đề nghị sử dụng thống nhất các khái niệm “tác phẩm”, “sản phẩm lõi”, “sản phẩm trọng điểm”, “sản phẩm có bản sắc văn hóa Việt Nam” và “tiêu chí của sản phẩm công nghiệp văn hóa có bản sắc văn hóa Việt Nam”. Nội hàm, điều kiện cụ thể về giao dịch tài sản, quyền tài sản và áp dụng biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ cũng cần được làm rõ.

Về tài chính, hỗ trợ và ưu đãi đầu tư, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị làm rõ phạm vi, điều kiện bảo lãnh của Quỹ bảo lãnh tín dụng. Đồng thời, cần bổ sung điều kiện bảo đảm quốc phòng, an ninh, cơ chế hậu kiểm và thu hồi ưu đãi khi nhà đầu tư nước ngoài không thực hiện cam kết.

Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát quy định ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân và hoàn thuế giá trị gia tăng; xác định nguyên tắc hoặc khung, trần mức hoàn thuế, bảo đảm đồng bộ với các luật thuế đang được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2.