 |
| Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Ảnh: VPQH |
Cắt giảm mạnh thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp
Sáng ngày 24/10, Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Theo Tờ trình, dự thảo Luật gồm 3 điều, sửa đổi, bổ sung 78/171 điều của Luật hiện hành, trong đó bổ sung mới 2 điều là Điều 72a và Điều 139a.
Trọng tâm của dự thảo Luật là cải cách các quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá sơ bộ tác động môi trường, đánh giá tác động môi trường (ĐTM), giấy phép môi trường (GPMT) và đăng ký môi trường theo hướng đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, tăng cường phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả quản lý.
Cụ thể, dự thảo Luật giảm số nhóm tiêu chí môi trường từ 3 xuống 2, đơn giản hóa việc phân loại dự án từ 4 nhóm xuống 3 nhóm; cắt giảm mạnh đối tượng phải thực hiện ĐTM, bổ sung nhiều đối tượng được miễn ĐTM và chuyển một số đối tượng sang đăng ký môi trường.
Nội dung báo cáo và trình tự thẩm định ĐTM cũng được đơn giản hóa, thẩm quyền thẩm định được phân định rõ hơn. Việc đánh giá sơ bộ tác động môi trường được cụ thể hóa, tập trung vào lựa chọn địa điểm, tính khả thi và hiệu quả của dự án.
Đối với GPMT, dự thảo Luật đề xuất cắt giảm mạnh đối tượng phải có giấy phép theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, chuyển từ “tiền kiểm” sang tăng cường “hậu kiểm”. Nội dung, hồ sơ cấp phép được đơn giản hóa, thời hạn giấy phép được kéo dài đối với một số đối tượng và thẩm quyền cấp phép được phân cấp cho địa phương.
Dự thảo Luật cũng chuyển nhiều đối tượng từ diện phải thực hiện ĐTM hoặc phải có GPMT sang đăng ký môi trường, vốn không phải là thủ tục hành chính. Trách nhiệm của chủ dự án, cơ sở sau đăng ký được làm rõ, cùng với việc giao Chính phủ quy định thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan tiếp nhận.
Theo đánh giá tại báo cáo thẩm tra, dự thảo tạo bước cải cách đáng kể khi cắt giảm 90% đối tượng phải thực hiện ĐTM, phải có GPMT. Đây là định hướng nhằm khắc phục tình trạng quản lý còn nặng về tiền kiểm, đồng thời nâng cao hiệu quả hậu kiểm.
Về thủ tục hành chính, dự thảo Luật kế thừa các nội dung cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục theo các nghị quyết của Chính phủ. Theo đó, đã bãi bỏ 9 thủ tục hành chính, đơn giản hóa hồ sơ, giảm 52,5% thời gian và 52,3% chi phí tuân thủ.
Riêng đối với thủ tục ĐTM và GPMT, dự thảo Luật cắt giảm 5 thủ tục hành chính, sửa đổi, bổ sung 3 thủ tục; 2 thủ tục thuộc thẩm quyền Chính phủ quy định chi tiết sẽ tiếp tục được cắt giảm tại nghị định.
Ngoài cải cách thủ tục, dự thảo Luật cũng bổ sung quy định về chuyển đổi số trong quản lý chất thải, yêu cầu cập nhật dữ liệu về phát sinh, thu gom, vận chuyển, tái chế và xử lý chất thải, bao gồm chứng từ, biên bản giao nhận điện tử. Cơ chế phân nhóm chất thải được hoàn thiện nhằm thúc đẩy sử dụng vật liệu sau xử lý, tái chế làm nguyên liệu, nhiên liệu và vật liệu thay thế.
Dự thảo cũng bổ sung quy định về quản lý vật liệu tái chế, thu hồi từ chất thải; giao Chính phủ quy định lộ trình tỷ lệ tái chế trong sản phẩm, hàng hóa. Việc lựa chọn nhà đầu tư, cơ sở thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải được sửa đổi theo hướng phù hợp với pháp luật về đầu tư, đối tác công tư (PPP) và đấu thầu.
Đối với trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu, dự thảo đề xuất không yêu cầu trách nhiệm xử lý đối với sản phẩm, bao bì thuộc đối tượng chịu thuế bảo vệ môi trường; đồng thời bỏ hình thức đóng góp tài chính vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, giao Chính phủ quy định hình thức khác nhằm bảo đảm trách nhiệm thu gom, tái chế thực chất.
Một nội dung đáng chú ý khác là hoàn thiện khung pháp lý về thị trường các-bon. Dự thảo Luật bổ sung quy định về phân bổ hạn ngạch phát thải, giao dịch tín chỉ các-bon, sàn giao dịch các-bon và trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải, tín chỉ các-bon. Đồng thời, các quy định về quản lý phát thải khí nhà kính được hoàn thiện theo hướng bao quát hoạt động kiểm kê, giảm phát thải và vận hành thị trường các-bon.
Những nội dung này góp phần tạo cơ sở pháp lý cho phát triển kinh tế tuần hoàn, công nghiệp môi trường và các hoạt động kinh tế xanh, song hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào cơ chế triển khai, năng lực giám sát và mức độ minh bạch của dữ liệu môi trường.
Dành tối thiểu 2% tổng chi ngân sách cho bảo vệ môi trường
Tại báo cáo thẩm tra, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường nhằm thể chế hóa chủ trương phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Tuy nhiên, để hoàn thiện dự thảo, cơ quan thẩm tra đề nghị thể chế hóa một số nhiệm vụ trọng tâm tại Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, trong đó có việc xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ, dịch vụ và mô hình kinh doanh xanh, tuần hoàn mới.
Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị thể chế hóa yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường, nhằm bảo đảm nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong bối cảnh mới.
 |
| Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: VPQH |
Cùng với yêu cầu về nguồn lực, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị định lượng hóa các tiêu chí nhạy cảm trong đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường, phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính và chứng nhận nhãn sinh thái, qua đó hạn chế không gian tùy tiện trong áp dụng pháp luật. Việc xây dựng pháp luật cần thực hiện nghiêm Quy định số 178-QĐ/TW của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật.
Về việc cắt giảm đối tượng phải thực hiện ĐTM và phải có GPMT, cơ quan thẩm tra đánh giá đây là cải cách quan trọng nhưng đề nghị bổ sung cơ chế giám sát từ Trung ương, biện pháp quản lý thay thế để tránh buông lỏng quản lý. Đồng thời, cần quy định rõ cơ chế cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu địa phương nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường.
Đối với các dự án có phạm vi, quy mô tác động liên tỉnh, xuyên biên giới hoặc ảnh hưởng đến vùng biển ngoài phạm vi quản lý hành chính của một địa phương, Ủy ban đề nghị nghiên cứu bổ sung căn cứ xác định thẩm quyền của Trung ương, tránh tình trạng địa phương hóa tiêu chuẩn môi trường.
Về GPMT, Ủy ban đề nghị chuyển từ tư duy “giấy phép xả thải” sang “giấy phép vận hành môi trường”, trong đó quy định rõ nghĩa vụ, điều kiện phát thải, vận hành công trình bảo vệ môi trường, quan trắc tự động và quản lý rủi ro.
Thủ tục cấp phép cần được thực hiện trên môi trường điện tử, không yêu cầu doanh nghiệp nộp lại thông tin, tài liệu mà cơ quan nhà nước đã có trên hệ thống dữ liệu. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị nghiên cứu miễn thủ tục điều chỉnh GPMT đối với trường hợp cải tiến công nghệ xanh nhưng không làm gia tăng phát thải.
Đối với đăng ký môi trường, cần nghiên cứu thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử, bổ sung điều khoản chuyển tiếp và hướng dẫn phân định thẩm quyền tại các địa phương sáp nhập, tránh ách tắc hồ sơ và quá tải cho cán bộ cấp xã.
Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng đề nghị tăng cường kiểm soát dữ liệu quan trắc môi trường, công khai năng lực các đơn vị quan trắc trên cơ sở dữ liệu quốc gia, xử lý nghiêm các hành vi can thiệp phần mềm trạm quan trắc tự động để gian lận số liệu. Dữ liệu quan trắc cần bảo đảm tính khách quan, trung thực, toàn vẹn, truy xuất được trách nhiệm và có giá trị pháp lý phục vụ quản lý nhà nước, xử phạt vi phạm hành chính, điều tra, xử lý hình sự khi cần thiết.
Đối với thị trường các-bon, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường tán thành việc bổ sung quy định về trao đổi quốc tế tín chỉ các-bon theo Điều 6 Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, cần bảo đảm quyền lợi của cộng đồng, đồng bào dân tộc thiểu số tham gia bảo vệ rừng; xác định rõ cơ quan đầu mối vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia và nguyên tắc xác định tỷ lệ tín chỉ các-bon phải giữ lại để đóng góp cho mục tiêu quốc gia trước khi giao dịch quốc tế.
| Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đề nghị thể chế hóa yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường, nhằm bảo đảm nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong bối cảnh mới. |
