 |
| Việt Nam không thiếu tiềm năng để phát triển thị trường carcon, từ diện tích rừng tự nhiên, rừng trồng đến các chương trình chuyển đổi nông nghiệp theo hướng phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long. |
Nguồn cung đa dạng, mở rộng đơn vị tham gia
Rừng, nông nghiệp, năng lượng tái tạo và xử lý chất thải là những lĩnh vực có tiềm năng tạo tín chỉ carbon tại Việt Nam. Theo ông Nguyễn Võ Trường An, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Sàn giao dịch Tín chỉ carbon ASEAN, nếu được phát triển đúng hướng, các lĩnh vực này có thể bổ sung nguồn cung cho thị trường trong nước và quốc tế, mở thêm cơ hội huy động vốn cho các dự án giảm phát thải.
“Việt Nam không hề thiếu tiềm năng để phát triển thị trường carbon”, ông An nhận định. Dư địa đến từ diện tích rừng tự nhiên, rừng trồng và các chương trình chuyển đổi nông nghiệp theo hướng phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Bên cạnh đó là các dự án thu hồi, sử dụng khí sinh học và giảm phát thải trong sản xuất công nghiệp.
Tuy nhiên, tiềm năng nguồn cung cần thời gian để chuyển thành tín chỉ đáp ứng yêu cầu giao dịch. Thị trường trong nước vẫn ở giai đoạn sơ khai, chưa hình thành đầy đủ các yếu tố về bên mua, bên bán, cung – cầu và thanh khoản. Giai đoạn thí điểm là bước thử nghiệm công cụ, công nghệ giao dịch, đồng thời tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế vận hành.
Cùng với quá trình này, nhiều công ty chứng khoán đã được chấp thuận tham gia hệ thống lưu ký và thanh toán giao dịch các-bon. Theo các thông báo trên website Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), tính đến ngày 2/10/2026, có 13 công ty được chấp thuận, gồm VNDirect, PSI, DNSE, VietinBank Securities, VPS, MBS, OCBS, HSC, Agriseco, BSC, Maybank, Navibank, Vietcap...
Về diễn biến giao dịch, ông An cho rằng, cần phân biệt thị trường carbon bắt buộc với thị trường carbon tự nguyện. Hai thị trường có mục tiêu và cách thức vận hành khác nhau. Hệ thống giao dịch phát thải bắt buộc, thường được gọi là ETS, trước hết là công cụ thực hiện các quy định về giảm phát thải khí nhà kính trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Trong khi đó, thị trường tự nguyện có thể mở rộng kết nối giữa chủ dự án, bên mua tín chỉ và dòng vốn quốc tế. Muốn phát triển giao dịch và tăng thanh khoản, Việt Nam cần thúc đẩy thị trường này, trong đó có mô hình được định hướng tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP. Hồ Chí Minh.
“Đây có thể là một kênh huy động vốn cho các dự án xanh, dự án giảm phát thải. Kết quả từ giai đoạn thí điểm cũng sẽ cung cấp cơ sở thực tế để điều chỉnh cơ chế, khắc phục hạn chế và từng bước kết nối nhu cầu của các bên tham gia”, ông An nói.
Điều kiện để thu hút dòng vốn quốc tế
Hoạt động tạo lập và giao dịch tín chỉ carbon tại Việt Nam đã xuất hiện trước khi hình thành sàn giao dịch trong nước. Theo ông Nguyễn Võ Trường An, các dự án theo Cơ chế phát triển sạch (CDM) được triển khai từ những năm đầu 2000. Đến khoảng năm 2016–2017, Việt Nam bắt đầu có những dự án tín chỉ carbon đăng ký theo tiêu chuẩn quốc tế và thực hiện giao dịch.
Các giao dịch chủ yếu được thực hiện qua những kênh quốc tế tại Singapore, Dubai và một số trung tâm khác, hoặc theo hình thức OTC, tức hợp đồng song phương giữa chủ dự án sở hữu tín chỉ và bên có nhu cầu mua.
Ông Nguyễn Võ Trường An cho biết, từ năm 2016–2017, Công ty cổ phần Sàn giao dịch Tín chỉ carbon ASEAN đã tham gia tư vấn, hỗ trợ xây dựng dự án tại Việt Nam thông qua hợp tác với một số quỹ đầu tư quốc tế. Đến nay, đã có dự án hình thành tín chỉ và giao dịch qua hợp đồng song phương hoặc các kênh quốc tế. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, khung pháp lý điều chỉnh và quản lý hoạt động này chưa đầy đủ.
Ở phía cầu, nhu cầu mua tín chỉ carbon của doanh nghiệp trong nước hiện chưa lớn. Nhu cầu tập trung vào hai nhóm: doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng của các thương hiệu quốc tế.
Với nhóm doanh nghiệp FDI, yêu cầu từ tập đoàn mẹ về báo cáo môi trường, xã hội và quản trị (ESG), cùng các tiêu chuẩn môi trường, đang thúc đẩy sự quan tâm đến giảm phát thải. Đối với doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng quốc tế, yêu cầu phát triển bền vững từ đối tác cũng tạo áp lực đáp ứng các tiêu chuẩn liên quan.
Trong khi nhu cầu trong nước còn hạn chế, Việt Nam đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn từ các doanh nghiệp và quỹ đầu tư quốc tế trong lĩnh vực tài chính xanh. Các nhà đầu tư theo dõi quá trình hoàn thiện cơ chế hoạt động của Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Việt Nam, trong đó có định hướng phát triển thị trường tín chỉ carbon tự nguyện.
Sự quan tâm này còn gắn với tiến độ ban hành các quy định, tiêu chuẩn đối với tín chỉ carbon rừng, năng lượng và những lĩnh vực giảm phát thải khác. Theo ông Nguyễn Võ Trường An, để chuyển thành dòng vốn thực tế, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện hướng dẫn, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế bảo đảm chất lượng tín chỉ.
“Điều các nhà đầu tư chờ đợi là một hành lang pháp lý rõ ràng, tiêu chuẩn minh bạch và cơ chế đủ tin cậy”, ông An nhấn mạnh. Đây là những yếu tố quyết định mức độ tin cậy, khả năng giao dịch và kết nối với thị trường quốc tế.
Trong khoảng 1-3 năm tới, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Sàn giao dịch Tín chỉ carbon ASEAN kỳ vọng thị trường có thể phát triển mạnh hơn khi hành lang pháp lý tiếp tục hoàn thiện, cùng các cơ chế theo Điều 6 Thỏa thuận Paris và tiêu chuẩn carbon độc lập. Trong đó, Lâm nghiệp được ông đánh giá có khả năng bổ sung nguồn cung đáng kể. Khi các dự án được phát triển bài bản, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, Việt Nam sẽ có thêm cơ hội thu hút vốn đầu tư xanh vào hoạt động giảm phát thải.
