 |
| Thông tư số 145/2026/TT-BTC mở đường triển khai CCP trên thị trường chứng khoán Việt Nam. |
Một số tổ chức được áp dụng mức ký quỹ do thành viên bù trừ quyết định
Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 145/2026/TT-BTC ngày 30/9/2026 quy định hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán. Có hiệu lực từ ngày 16/11/2026, Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC, đồng thời bãi bỏ một số quy định tại các thông tư sửa đổi, bổ sung.
Thông tư hoàn thiện quy định về cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), áp dụng cho giao dịch cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng quyền có bảo đảm trên hệ thống giao dịch chứng khoán. Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam, công ty con của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), thực hiện bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán của các thành viên.
Một nội dung liên quan trực tiếp đến nhà đầu tư là mức tiền ký quỹ ban đầu trước khi mua chứng khoán. Theo Điều 35, thành viên bù trừ được tự đánh giá và quyết định mức ký quỹ đối với giao dịch mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ của nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức và một số tổ chức được cấp phép hoạt động tại Việt Nam.
Nhóm này gồm ngân hàng, tổ chức kinh doanh bảo hiểm, quỹ đầu tư chứng khoán, các quỹ hưu trí được quy định tại Thông tư; công ty chứng khoán đối với giao dịch tự doanh và công ty quản lý quỹ đối với giao dịch của chính công ty.
Như vậy, mức ký quỹ của các tổ chức thuộc diện này sẽ do thành viên bù trừ quyết định trên cơ sở đánh giá từng nhà đầu tư. Quy định không đồng nghĩa tất cả tổ chức trong nước được miễn ký quỹ.
Đối với nhà đầu tư ngoài nhóm trên, mức ký quỹ ban đầu là 100% giá trị giao dịch mua cổ phiếu, chứng chỉ quỹ dự kiến thực hiện, trừ giao dịch ký quỹ theo quy định được dẫn chiếu tại Thông tư. Với giao dịch mua chứng quyền có bảo đảm, Thông tư cũng quy định mức ký quỹ ban đầu 100%.
Trong thời gian giao dịch chưa hoàn tất thanh toán, nhà đầu tư phải duy trì mức ký quỹ theo yêu cầu. Nếu thiếu, nhà đầu tư phải bổ sung; thành viên bù trừ có thể yêu cầu bổ sung ngay trong phiên tùy điều kiện thị trường.
Bù trừ tiền mua bán, xác định rõ trách nhiệm thanh toán
Khi triển khai CCP, nghĩa vụ thanh toán tiền của nhà đầu tư được xác định bằng cách bù trừ số tiền được nhận và số tiền phải trả từ các giao dịch có cùng ngày thanh toán. Quy định này áp dụng cho cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và chứng quyền có bảo đảm. Việc bù trừ chung góp phần giảm nghĩa vụ thanh toán và áp lực về vốn đối với công ty chứng khoán là thành viên bù trừ.
Thông tư còn bổ sung cơ chế phối hợp giữa ngân hàng lưu ký thanh toán và thành viên bù trừ. Theo tài liệu giới thiệu, nhà đầu tư nước ngoài có thể tiếp tục giữ tiền, chứng khoán tại ngân hàng lưu ký trước ngày thanh toán. Đến ngày thanh toán, tiền và chứng khoán được chuyển giao đồng thời.
Trách nhiệm thanh toán sau cùng vẫn thuộc về thành viên bù trừ. Nếu ngân hàng lưu ký thanh toán không thực hiện đầy đủ, đúng hạn, thành viên bù trừ phải thực hiện nghĩa vụ này. Tương tự, thành viên giao dịch không bù trừ phải ủy thác cho một thành viên bù trừ chung, bên chịu trách nhiệm thanh toán đối với các giao dịch được ủy thác.
Để bảo đảm thanh toán, Thông tư quy định mức đóng góp tối thiểu ban đầu vào quỹ bù trừ là 20 tỷ đồng đối với thành viên bù trừ trực tiếp và 30 tỷ đồng đối với thành viên bù trừ chung. Nghĩa vụ đóng góp được đánh giá lại hằng tháng; thành viên phải bổ sung nếu số dư thấp hơn mức yêu cầu.
Khi một thành viên mất khả năng thanh toán tiền, nguồn xử lý được sử dụng theo thứ tự: tiền ký quỹ của thành viên đó, khoản đóng góp quỹ bù trừ của chính thành viên, khoản đóng góp của các thành viên khác, sau đó mới đến nguồn vốn hợp pháp của Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam. Thành viên mất khả năng thanh toán phải hoàn trả số tiền đã sử dụng và các chi phí liên quan.
Với trường hợp thiếu chứng khoán, Thông tư quy định các biện pháp như vay chứng khoán, mua bắt buộc hoặc lùi thời hạn thanh toán tối đa 3 ngày giao dịch. Nếu hết thời hạn vẫn không đủ chứng khoán, giao dịch được chuyển sang thanh toán bằng tiền theo quy định.
Thông tư số 145/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 16/11/2026. Tìm hiểu Thông tư tại đây.
