Hạ tầng thị trường - nền tảng cho bước phát triển mới của chứng khoán Việt Nam

TS. Nguyễn Sơn, Chủ tịch HĐTV Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) phát biểu tại Hội nghị thành viên năm 2026.

CCP tăng tốc chuẩn bị cho lộ trình năm 2027

Sau khi thị trường chứng khoán Việt Nam được nâng hạng, yêu cầu hoàn thiện hạ tầng và cơ chế vận hành tiếp tục được đặt ra, không chỉ để duy trì các tiêu chí nâng hạng mà còn đáp ứng quy mô và mức độ tham gia ngày càng cao của nhà đầu tư trong và ngoài nước. Trong tiến trình này, triển khai mô hình CCP trên thị trường chứng khoán cơ sở là một trong những nhiệm vụ đáng chú ý.

Tại Hội nghị thành viên năm 2026 do Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) tổ chức ngày 6/11/2026 tại Quy Nhơn, lộ trình triển khai CCP cùng những điều kiện cần chuẩn bị đã được đặt ra trong các phiên thảo luận và tọa đàm.

Theo TS. Nguyễn Sơn, Chủ tịch Hội đồng thành viên VSDC, nhiệm vụ trọng tâm của Tổng Công ty trong năm 2027 là hoàn thiện các điều kiện triển khai mô hình CCP trên thị trường chứng khoán cơ sở. VSDC phấn đấu đến đầu tháng 3/2027, nền tảng công nghệ đáp ứng yêu cầu triển khai các cơ chế mới.

Để chuẩn bị cho lộ trình này, VSDC đang tập trung kiện toàn tổ chức, nhân sự, cơ sở vật chất và hệ thống công nghệ cho công ty con do Tổng công ty sở hữu 100% vốn. Đồng thời, Tổng Công ty tiếp tục hoàn thiện quy chế nghiệp vụ, nâng cấp hệ thống ký quỹ và phối hợp kiểm thử các nghiệp vụ đặc thù.

Như vậy, lộ trình triển khai CCP không chỉ phụ thuộc vào tiến độ hoàn thiện nền tảng công nghệ, mà còn gắn với quá trình chuẩn bị đồng bộ về tổ chức, nhân sự, quy chế nghiệp vụ và cơ chế kiểm soát rủi ro. Đây cũng là những nội dung đòi hỏi sự phối hợp giữa VSDC, các Sở Giao dịch chứng khoán, ngân hàng thanh toán và các thành viên thị trường.

Nâng năng lực vận hành trong vị thế mới

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Nguyễn Hoàng Dương đánh giá, việc FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp là sự ghi nhận nỗ lực cải cách của Chính phủ, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các đơn vị vận hành và thành viên thị trường.

Ông Nguyễn Hoàng Dương ghi nhận những đóng góp của VSDC và các thành viên trong quá trình hoàn thiện, triển khai các cơ chế và quy trình nghiệp vụ phục vụ mục tiêu nâng hạng. Trong đó, VSDC đã hoàn thành thủ tục thành lập công ty con, tạo tiền đề triển khai CCP trên thị trường chứng khoán cơ sở; triển khai hệ thống chuyển mạch điện nghiệp vụ STP kết nối các công ty chứng khoán với ngân hàng lưu ký; phối hợp triển khai Thông tư số 08/2026/TT-BTC, tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài khi không phải mở tài khoản giao dịch trực tiếp tại từng công ty chứng khoán nơi đặt lệnh.

Cùng với đó, VSDC phối hợp với các đơn vị liên quan bảo đảm hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán an toàn, thông suốt, góp phần vào quá trình nâng hạng thị trường.

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, vị thế thị trường mới nổi thứ cấp mở ra cơ hội phát triển mới, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quy mô, chất lượng, tính minh bạch và khả năng tiếp cận thị trường. Vì vậy, thị trường cần tiếp tục duy trì các tiêu chí nâng hạng, hoàn thiện hạ tầng, cơ chế vận hành và nâng cao năng lực của các chủ thể tham gia, hướng tới phát triển an toàn, bền vững và hội nhập quốc tế.

Toàn cảnh Hội nghị thành viên năm 2026.

Trong thời gian tới, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, thúc đẩy minh bạch thông tin, hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, hệ thống giao dịch và thanh toán. Cùng với đó là các giải pháp mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, đa dạng hóa hàng hóa, phát triển sản phẩm và dịch vụ tài chính, tăng cường năng lực quản lý, giám sát và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Đối với VSDC và các thành viên thị trường, yêu cầu đặt ra là tăng cường phối hợp trong quá trình hoàn thiện hệ thống, quy trình nghiệp vụ; tổ chức kiểm thử và chuẩn bị đầy đủ điều kiện để triển khai CCP theo lộ trình. Công tác giám sát, nhận diện và kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn, an ninh hệ thống cũng cần được chú trọng.

Kiểm thử hệ thống, hoàn thiện cơ chế quản trị rủi ro

Để CCP có thể vận hành, yêu cầu đặt ra với VSDC không chỉ là hoàn thiện hệ thống công nghệ mà còn phải xây dựng được các cơ chế nghiệp vụ đủ khả năng kiểm soát rủi ro trong quá trình thanh toán. Trong đó, quy chế vận hành, cơ chế ký quỹ và khả năng phối hợp giữa các thành viên là những nội dung cần được chuẩn bị đồng bộ.

Theo kế hoạch năm 2027, VSDC ưu tiên hoàn thiện quy chế nghiệp vụ, cơ chế vận hành và tổ chức kiểm thử tổng thể hệ thống CCP với sự tham gia của các thành viên thị trường. Đây là giai đoạn quan trọng để rà soát khả năng đáp ứng của hệ thống cũng như sự phối hợp giữa các chủ thể trước khi xem xét đưa mô hình vào vận hành.

Riêng với cơ chế ký quỹ, nội dung tài liệu hội nghị nêu rõ: cơ chế này sẽ được thử nghiệm trên cơ sở dữ liệu lịch sử thực tế nhằm xác định các tham số phù hợp, đáp ứng yêu cầu quản trị rủi ro, đồng thời hạn chế tạo thêm gánh nặng không cần thiết cho thành viên. Cách tiếp cận này cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm an toàn cho hệ thống mà còn phải tính đến khả năng đáp ứng của các thành viên khi tham gia cơ chế mới.

Song song với chuẩn bị CCP, VSDC tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cấp Cổng giao tiếp điện tử, mở rộng đối tượng sử dụng tới các thành viên VSDC và công ty quản lý quỹ; phối hợp với các Sở Giao dịch chứng khoán thử nghiệm các sản phẩm mới theo lộ trình phát triển thị trường.

Quá trình chuẩn bị cũng đòi hỏi sự tham gia chủ động của các thành viên. Việc rà soát quy trình nội bộ, hệ thống công nghệ thông tin và cơ chế phối hợp với VSDC, các Sở Giao dịch chứng khoán sẽ giúp các đơn vị sẵn sàng hơn khi tham gia kiểm thử và triển khai các nghiệp vụ mới. Cùng với đó, các thành viên cần cập nhật những quy định liên quan tại Luật Chứng khoán, Nghị định số 155/2020/NĐ-CP, Thông tư số 145/2026/TT-BTC và các văn bản hướng dẫn để bảo đảm sự thống nhất trong quá trình thực hiện.

Với mục tiêu hoàn thiện các điều kiện trong năm 2027, công việc của VSDC trong giai đoạn này tập trung vào ba yêu cầu gắn bó chặt chẽ với nhau: hoàn thiện cơ chế nghiệp vụ, kiểm chứng khả năng vận hành của hệ thống và bảo đảm các thành viên có thể tham gia một cách đồng bộ. Đây cũng là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với tiến độ chuẩn bị CCP trước khi mô hình được xem xét đưa vào vận hành chính thức.