 |
| Đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) nhấn mạnh yêu cầu đầu tư đồng bộ các tuyến đường kết nối để phát huy hiệu quả khai thác cao tốc. Ảnh: Lâm Hiển |
Đánh giá thực chất hiệu quả đầu tư, tính đủ chi phí vận hành, bảo trì
Sáng ngày 7/11, thảo luận tại Tổ về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc gồm: Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết và hình thức đầu tư công đối với các dự án.
Các ý kiến cho rằng, đây là những công trình có ý nghĩa quan trọng đối với kết nối vùng, phát triển sản xuất, cải thiện đời sống người dân và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Tuy nhiên, với quy mô vốn đầu tư lớn, việc đánh giá hiệu quả kinh tế, kiểm soát chi phí và tính toán nguồn lực cho giai đoạn khai thác cần được đặt ra ngay từ khâu chuẩn bị dự án.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) nhất trí với sự cần thiết đầu tư và hình thức đầu tư công đối với cả ba dự án. Theo đại biểu, 3 tuyến cao tốc có tổng chiều dài khoảng 430 km, sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 162.400 tỷ đồng, gần như toàn bộ từ ngân sách Trung ương, đi qua những địa bàn còn nhiều khó khăn.
Đại biểu cho rằng, với quy mô nguồn lực lớn như vậy, cần làm rõ hơn tính khả thi và hiệu quả của các dự án, nhất là hiệu quả kinh tế và khả năng lan tỏa tăng trưởng.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đồng tình với yêu cầu bổ sung các kịch bản bất lợi kép, kịch bản chậm tiến độ và làm rõ cơ sở quyết định đầu tư trong trường hợp hiệu quả kinh tế không đạt ngưỡng, nhưng dự án vẫn cần thiết vì mục tiêu kết nối vùng, giảm nghèo, quốc phòng, an ninh.
Đại biểu đặc biệt lưu ý là lợi ích kinh tế chỉ thực sự phát sinh khi các tuyến cao tốc được kết nối đồng bộ. Theo tính toán, thời gian di chuyển Hà Nội - Sơn La dự kiến giảm từ 6 - 7 giờ xuống còn khoảng 3 - 3,5 giờ; tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum giảm từ 4,5 giờ xuống khoảng 1,5 giờ.
Tuy nhiên, đại biểu chỉ ra, tuyến Bảo Hà - Lai Châu mới dừng ở Tân Phong, chưa tới cửa khẩu Ma Lù Thàng; tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum dừng ở đường Hồ Chí Minh, chưa nối với cao tốc Bắc - Nam phía Tây.
Vì vậy, khi tính toán lợi ích kinh tế từ cửa khẩu, logistics, cần tách bạch phần lợi ích chỉ phát sinh khi toàn tuyến được kết nối thông suốt, tránh tính trước lợi ích của những đoạn chưa có chủ trương đầu tư.
Đáng chú ý, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh yêu cầu tính toán đầy đủ chi phí sau đầu tư. Theo đại biểu, lựa chọn đầu tư công là phù hợp, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu làm rõ trách nhiệm bảo đảm nguồn lực cho vận hành và bảo trì công trình.
Đại biểu cho biết, cả 3 tờ trình đều xác định chi phí vận hành, bảo trì được bố trí từ các nguồn vốn hợp pháp, không tính vào tổng mức đầu tư, nhưng chưa lượng hóa cụ thể chi phí hằng năm. Trong khi đó, 3 tuyến có khoảng 229 cầu và 8 hầm. Đặc biệt, các hầm đòi hỏi chi phí đáng kể cho hệ thống thông gió, chiếu sáng, phòng cháy và cứu nạn.
Đại biểu đề nghị bổ sung ước tính chi phí vận hành, bảo trì hằng năm và dự báo doanh thu thu phí của từng tuyến, qua đó làm rõ nguồn thu phí có đủ bù đắp chi phí bảo trì hay không.
Đối với tuyến Bảo Hà - Lai Châu, lưu lượng dự báo năm 2030 chỉ khoảng 3.665 - 4.161 xe con quy đổi/ngày đêm. Đây cũng là cơ sở cần được xem xét thận trọng khi đánh giá khả năng tạo nguồn thu và bảo đảm kinh phí duy tu, bảo dưỡng công trình trong dài hạn.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu cơ chế khai thác giá trị tăng thêm của đất đai quanh các nút giao cao tốc. Theo đó, các tỉnh cần lập quy hoạch, xác định quỹ đất trước khi khởi công, tổ chức đấu giá công khai để tạo nguồn lực tái đầu tư hạ tầng; đồng thời kiểm soát tình trạng mua gom đất và xây dựng tự phát.
Bảo đảm tính bền vững công trình, phát huy hiệu quả kết nối vùng
Cùng quan tâm đến hiệu quả đầu tư, đại biểu Bế Thanh Tịnh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng) cho rằng, 3 dự án có tính chất vừa cấp bách, vừa chiến lược, lâu dài, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại những địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn.
Đại biểu đồng tình với phương thức đầu tư công đối với các dự án, đồng thời lưu ý cần nghiên cứu kỹ hướng tuyến và giải pháp thi công do cả 3 tuyến đều đi qua địa hình miền núi phức tạp.
Theo đại biểu, việc xây dựng nhiều cầu, hầm có thể làm tăng suất đầu tư ban đầu, nhưng sẽ góp phần nâng cao tính bền vững của công trình, hạn chế nguy cơ sạt trượt và giảm chi phí duy tu, bảo dưỡng về sau.
Đại biểu nhấn mạnh cần cân nhắc tổng thể giữa chi phí đầu tư và hiệu quả khai thác lâu dài, lựa chọn hướng tuyến và giải pháp thi công phù hợp với điều kiện tự nhiên.
Về bảo vệ môi trường, đại biểu đề nghị nghiên cứu kỹ báo cáo đánh giá tác động môi trường, chú trọng giải pháp bảo vệ rừng, hạn chế ảnh hưởng đến rừng nguyên sinh, rừng tự nhiên và rừng đặc dụng. Đồng thời, cần tính toán phương án thoát nước, dòng chảy, phòng ngừa ngập lụt cục bộ khi mở tuyến, tránh ảnh hưởng đến nhà ở và đất sản xuất của người dân.
 |
| Đại biểu Bế Thanh Tịnh (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng) cho rằng, 3 dự án có tính chất vừa cấp bách, vừa chiến lược, lâu dài. Ảnh: VPQH |
Đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cũng nhấn mạnh yêu cầu đầu tư đồng bộ các tuyến đường kết nối để phát huy hiệu quả khai thác cao tốc.
Theo đại biểu, cần cụ thể hóa những tuyến kết nối thiết yếu phải hoàn thành cùng với cao tốc, xác định rõ cơ quan thực hiện, nguồn vốn và thứ tự ưu tiên. Trước hết là các tuyến đường từ nút giao đến mạng lưới giao thông hiện có, vùng sản xuất, cơ sở chế biến và đầu mối vận tải.
Đại biểu phân tích, đối với địa bàn miền núi, chi phí vận chuyển còn phụ thuộc nhiều vào quãng đường từ thôn, bản, vùng nguyên liệu đến nút giao. Nếu những đoạn đường này vẫn khó đi hoặc chưa đáp ứng nhu cầu vận tải thì lợi ích của cao tốc sẽ bị hạn chế.
Vì vậy, khi đánh giá hiệu quả dự án, cần tính cả hành trình vận chuyển chủ yếu của hàng hóa địa phương, làm rõ chi phí thực tế có thể giảm và những điều kiện cần thiết để đạt được mức giảm đó.
Đối với các đoạn tuyến dự kiến đưa vào khai thác trước, cần kiểm tra đầy đủ điều kiện kết nối, tổ chức giao thông và khả năng khai thác; đồng thời dự kiến kinh phí quản lý, bảo trì cả tuyến chính và các đường kết nối thiết yếu.
Một nội dung quan trọng khác được các đại biểu quan tâm là bảo đảm sinh kế cho người dân trong quá trình triển khai dự án. Đại biểu Bế Thanh Thịnh đề nghị công tác tái định cư phải đi trước một bước, đồng thời tính toán kỹ vị trí bố trí dân cư, điều kiện sản xuất, yếu tố văn hóa và tập quán canh tác của đồng bào dân tộc thiểu số.
Đại biểu Hoàng Văn Tuyên cho biết, theo báo cáo thẩm tra, dự án qua Sơn La dự kiến có khoảng 920 hộ phải bố trí tái định cư tập trung. Do đó, phương án tái định cư cần làm rõ điều kiện sinh sống, nguồn thu nhập của người dân sau di dời, cùng với việc chuẩn bị nhà ở và hạ tầng thiết yếu.
Đại biểu cũng đề nghị rà soát quỹ đất sản xuất, khả năng tiếp cận trường học, cơ sở y tế, nước sinh hoạt và phương án đi lại tại nơi ở mới. Việc hỗ trợ chuyển đổi nghề cần gắn với khả năng tìm việc hoặc tổ chức sản xuất thực tế.
Ngoài ra, cần quan tâm cả những hộ không phải di chuyển nhà ở nhưng bị thu hồi phần lớn đất sản xuất hoặc gặp khó khăn trong tiếp cận ruộng, nương sau khi tuyến đường hình thành.
Về kiểm soát chi phí, đại biểu Hoàng Văn Tuyên lưu ý các tuyến có địa hình phức tạp, nhiều cầu, hầm và khối lượng đào đắp lớn. Vì vậy, cần khảo sát kỹ địa chất tại các vị trí có nguy cơ sạt lở, công trình ngầm và khu vực gần dân cư; tính đủ chi phí xử lý nền, mái dốc, bãi thải, bảo vệ môi trường và dự phòng phù hợp.
Đối với lựa chọn nhà thầu, đại biểu đề nghị xác định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng chỉ định thầu; những gói thầu đủ điều kiện cạnh tranh cần thực hiện đấu thầu. Việc theo dõi khối lượng, đơn giá và điều chỉnh hợp đồng cũng cần được thực hiện chặt chẽ nhằm hạn chế phát sinh chi phí.
