Khơi thông nguồn lực, tạo sức bật cho khu công nghiệp, cụm công nghiệp

Việc thu hút những dự án công nghệ cao, có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sẽ góp phần nâng cao giá trị sản xuất, phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Hoàn thiện thể chế, tháo gỡ rào cản đầu tư

Trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục phục hồi và mở rộng sản xuất, nhu cầu phát triển kết cấu hạ tầng công nghiệp, thu hút đầu tư và gia tăng năng lực sản xuất ngày càng lớn.

Trong 10 tháng năm 2026, hoạt động sản xuất công nghiệp và thu hút đầu tư tiếp tục ghi nhận kết quả tích cực. Công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 13% so với cùng kỳ. Vốn đầu tư thực hiện từ nguồn ngân sách nhà nước đạt 783,9 nghìn tỷ đồng, bằng 69% kế hoạch năm và tăng 19,8%. Đặc biệt, tổng vốn FDI đăng ký đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74%; vốn FDI thực hiện đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm trước.

Những kết quả này cho thấy dòng vốn đầu tư tiếp tục là nguồn lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, để chuyển hóa nguồn vốn thành năng lực sản xuất, yêu cầu đặt ra là phải tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ và tháo gỡ kịp thời những vướng mắc trong triển khai dự án.

Đối với khu công nghiệp (KCN), cụm công nghiệp (CCN), đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi quá trình hình thành và đưa dự án vào hoạt động liên quan đến nhiều thủ tục về đầu tư, quy hoạch, đất đai, xây dựng, môi trường và phòng cháy chữa cháy.

Từ yêu cầu đó, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã tập trung chỉ đạo cải cách thủ tục hành chính, khắc phục những quy định chồng chéo, tháo gỡ các điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động đầu tư.

Tại Công văn số 3905/VPCP-CĐS ngày 2/5/2026 và Công văn số 4408/VPCP-CĐS ngày 15/5/2026, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành tiếp tục rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến thành lập, hoạt động KCN, CCN, phòng cháy chữa cháy, đánh giá tác động môi trường và cấp phép xây dựng.

Cùng với đó, Chính phủ ban hành Nghị định số 303/2026/NĐ-CP ngày 1/8/2026 sửa đổi, bổ sung một số quy định về quản lý, phát triển CCN.

Đáng chú ý, nghị định điều chỉnh điều kiện thành lập, mở rộng CCN theo hướng phù hợp hơn với nhu cầu sử dụng đất và điều kiện thực tế của địa phương, đồng thời cắt giảm thành phần hồ sơ, thời gian giải quyết thủ tục, chuyển từ chú trọng tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm.

Không chỉ đơn giản hóa thủ tục, Chính phủ còn điều chỉnh cơ chế phân công quản lý nhà nước nhằm bảo đảm thống nhất và rõ trách nhiệm thực thi.

Bên cạnh cải cách thủ tục, tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất và huy động vốn là những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển của các KCN, CCN.

Đặc biệt, đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí thuê đất, xây dựng nhà xưởng và đầu tư hạ tầng ban đầu có thể trở thành rào cản lớn trong quá trình mở rộng sản xuất.

Để giải quyết vấn đề này, Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội quy định nhiều cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất, trong đó có chính sách dành quỹ đất trong KCN, CCN cho doanh nghiệp công nghệ cao thuộc khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Đáng chú ý, các doanh nghiệp thuộc đối tượng chính sách được hỗ trợ giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong 5 năm đầu kể từ ngày ký hợp đồng với chủ đầu tư kinh doanh hạ tầng.

Theo cơ chế này, Nhà nước hoàn trả khoản hỗ trợ cho chủ đầu tư hạ tầng, góp phần giảm chi phí tiếp cận mặt bằng sản xuất của doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm quyền lợi của đơn vị đầu tư kinh doanh hạ tầng.

Để tổ chức triển khai, tại Nghị quyết số 139/NQ-CP ngày 17/5/2025, Chính phủ giao Bộ Tài chính thực hiện các nhiệm vụ về hoàn thiện cơ chế tiếp cận đất đai và xây dựng văn bản hướng dẫn chính sách hỗ trợ tiền thuê lại đất tại KCN, CCN.

Tiếp đó, Nghị định số 20/2026/NĐ-CP ngày 15/1/2026 đã cụ thể hóa một số cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân, trong đó có việc thực hiện chính sách giảm tiền thuê lại đất.

Thông qua cơ chế này, chính sách hỗ trợ không chỉ dừng lại ở việc khuyến khích đầu tư, mà hướng trực tiếp đến giảm chi phí sản xuất, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tiếp cận hạ tầng công nghiệp đã được đầu tư.

Cùng với chính sách đất đai, nhiệm vụ của Bộ Tài chính trong nâng cao chất lượng thu hút đầu tư tiếp tục được xác định rõ tại Nghị quyết số 280/NQ-CP ngày 22/9/2026 của Chính phủ về Kế hoạch hành động phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Theo đó, Bộ Tài chính được giao nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xây dựng cơ chế ưu đãi, hỗ trợ vượt trội và quy trình thủ tục đầu tư đặc biệt, linh hoạt đối với các dự án cốt lõi ưu tiên thu hút đầu tư nước ngoài.

Đáng chú ý, chính sách ưu đãi phải gắn với kết quả thực hiện những cam kết về chuyển giao công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo lao động, gia tăng giá trị trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số.

Đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy thu hút đầu tư, từ chú trọng quy mô vốn sang coi trọng chất lượng, hiệu quả và mức độ đóng góp thực chất của dự án.

Đối với các KCN, việc thu hút những dự án công nghệ cao, có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước và thúc đẩy chuyển giao công nghệ sẽ góp phần nâng cao giá trị sản xuất, phát triển công nghiệp hỗ trợ và cải thiện vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng.

Nghị quyết số 280/NQ-CP cũng giao Bộ Tài chính xây dựng cơ chế hậu kiểm, đánh giá định kỳ việc thực hiện cam kết đầu tư; có biện pháp thu hồi ưu đãi, hỗ trợ đối với trường hợp không thực hiện đúng cam kết.

Cùng với đó, Bộ Tài chính được giao nghiên cứu cơ chế cho phép các địa phương sử dụng ngân sách hỗ trợ chi phí đào tạo lao động cho doanh nghiệp đầu tư nước ngoài tại cơ sở đào tạo trong và ngoài nước.

Những nhiệm vụ này cho thấy vai trò của chính sách tài chính, đầu tư không chỉ nằm ở việc tạo ưu đãi ban đầu, mà còn phải gắn hỗ trợ với trách nhiệm thực hiện cam kết, hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng hình thành năng lực sản xuất dài hạn.

Đảm bảo hiệu quả đầu tư thực chất

Các chính sách mới đang tạo thêm cơ sở để khơi thông nguồn lực đầu tư phát triển KCN, CCN, song hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào khả năng tổ chức thực hiện.

Đối với ngân sách nhà nước, yêu cầu quan trọng là phân bổ nguồn lực có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những hạng mục hạ tầng thiết yếu, có khả năng tạo sức lan tỏa và thu hút thêm vốn đầu tư từ khu vực tư nhân.

Nghị quyết số 198/2025/QH15 cho phép địa phương sử dụng ngân sách để hỗ trợ một phần đầu tư hạ tầng KCN, CCN theo quy định, trong đó có các hạng mục về bồi thường, tái định cư, giao thông, cấp điện, cấp nước, thoát nước và xử lý nước thải.

Cơ chế này tạo điều kiện kết hợp nguồn lực nhà nước với nguồn vốn của doanh nghiệp, qua đó hỗ trợ hình thành mặt bằng sản xuất và hạ tầng kỹ thuật phục vụ phát triển công nghiệp.

Tuy nhiên, việc sử dụng ngân sách cần gắn với khả năng cân đối nguồn lực, hiệu quả dự án và cơ chế giám sát minh bạch, tránh đầu tư dàn trải hoặc hình thành hạ tầng nhưng chậm đưa vào khai thác.

Tương tự, chính sách hỗ trợ tiền thuê lại đất chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được triển khai đúng đối tượng, thủ tục thuận lợi và doanh nghiệp có thể tiếp cận trên thực tế.

Đối với thu hút FDI, ưu đãi đầu tư phải gắn với chất lượng dự án, khả năng chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và liên kết với doanh nghiệp trong nước; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để bảo đảm các cam kết được thực hiện đầy đủ.

Đây cũng là yêu cầu nhằm chuyển từ thu hút đầu tư bằng ưu đãi sang tạo dựng môi trường đầu tư có sức cạnh tranh thực chất và bền vững.

Mặc dù vậy, nhiều chính sách mới được ban hành trong năm 2026 cần thêm thời gian để đánh giá tác động. Hiệu quả thực hiện phải được thể hiện bằng những kết quả cụ thể như thời gian xử lý thủ tục được rút ngắn, chi phí đầu tư giảm, khả năng tiếp cận đất đai và nguồn vốn được cải thiện, chất lượng dự án và hiệu quả sử dụng hạ tầng được nâng lên.

Đối với Bộ Tài chính, trọng tâm không chỉ là hoàn thiện chính sách hỗ trợ, mà còn phải góp phần bảo đảm các nguồn lực tài chính, đầu tư được huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả, tạo điều kiện để khu vực doanh nghiệp phát triển sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh.