Cách nào thúc đẩy doanh nghiệp thực hành, báo cáo ESG?

Báo cáo và thực hành ESG là một trong những tiêu chí quan trọng trong hoạt động của các doanh nghiệp.

Nhận diện những rào cản

ESG (Environment, Social, Governance) là bộ tiêu chí xem xét các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị trong hoạt động doanh nghiệp hoặc quyết định đầu tư. Khác với việc chỉ đánh giá doanh nghiệp qua lợi nhuận và doanh thu, ESG cung cấp góc nhìn rộng hơn về cách doanh nghiệp quản lý rủi ro và tạo ra giá trị dài hạn.

Hội thảo “Chính sách thúc đẩy doanh nghiệp thực hành ESG hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 tại Việt Nam”, được Học viện Chính sách và Phát triển tổ chức (ngày 22/10) đã cho thấy bức tranh tổng quan về các quy định pháp lý và thực tiễn triển khai ESG tại Việt Nam.

Theo nghiên cứu của TS. Hồ Công Hòa, hiện đã có các chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững, tài liệu hướng dẫn, hoạt động đào tạo và sự tham gia của các tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận và hấp thụ hỗ trợ của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn hạn chế.

Khoảng 71% doanh nghiệp được khảo sát được báo cáo là thiếu hụt đáng kể kiến thức, kỹ năng về dữ liệu ESG, kiểm kê khí nhà kính và lập báo cáo. 39% doanh nghiệp nhỏ và vừa được báo cáo chưa từng nghe về ESG, trong khi có tới 62% doanh nghiệp nhỏ và vừa được báo cáo chưa rõ về chính sách hỗ trợ.

Theo phân tích của báo cáo, vấn đề không chỉ nằm ở việc thiếu chính sách mà còn ở khoảng cách giữa chính sách hiện có với khả năng tiếp cận, hiểu biết và thực hiện của doanh nghiệp.

Nghiên cứu của TS. Hồ Công Hòa, Học viện Chính sách và Phát triển, cũng đã đưa ra bức tranh thực trạng thực hành ESG tại doanh nghiệp Việt Nam. Các số liệu cho thấy nhận thức và cam kết ESG tăng lên, tỷ lệ chuyển hóa chiến lược thành hành động cũng cải thiện. Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp gặp rào cản về kiến thức và năng lực tăng, trong khi tỷ lệ hội đồng quản trị hoàn toàn không tham gia giám sát ESG không thay đổi.

Báo cáo cho thấy, có tới 56% doanh nghiệp vẫn ở mức thấp về sáng kiến ESG, chủ yếu dừng ở tuân thủ cơ bản hoặc thử nghiệm nhỏ lẻ. Doanh nghiệp hiện mới chỉ tập trung nhiều hơn vào trụ cột Quản trị (34%), trong khi trụ cột Môi trường đạt 23% và Xã hội đạt 21%. Nhiều cam kết Net Zero chưa đi kèm lộ trình định lượng và kiểm kê phát thải toàn diện.

Doanh nghiệp hiện còn thiếu kiến thức, công cụ đo lường, hạ tầng dữ liệu và nhân sự có chuyên môn để lập báo cáo theo các chuẩn mực quốc tế. Đáng chú ý, 32% hội đồng quản trị hoàn toàn không tham gia giám sát hoặc định hướng ESG; nhiệm vụ thường được giao cho các phòng ban hành chính thiếu chuyên môn. Các chỉ tiêu ESG cũng chưa được gắn chặt với KPI hoặc thù lao điều hành.

Báo cáo cũng cho thấy, doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp nhiều hạn chế về quy mô và nguồn lực thực hiện; gặp khó khăn về dòng tiền, nhân sự và khả năng thực hiện yêu cầu ESG.

Cần những giải pháp cụ thể

Cũng tại Hội thảo, các nghiên cứu, tham luận đã tập trung phân tích sâu hơn các khía cạnh của thực hành ESG. Tiêu biểu là phân tích về chính sách về thúc đẩy thực hành và báo cáo trách nhiệm môi trường của doanh nghiệp. ThS. Tạ Đức Bình, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phân tích chi tiết nội dung này theo các quy định mới nhất tại Quyết định số 46/2026/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ về hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (có hiệu lực từ ngày 1/11/2026).

ThS. Tạ Đức Bình cũng lưu ý rằng, trụ cột E (Môi trường) không chỉ thuần túy là kiểm kê khí nhà kính, giảm phát thải carbon; quan trọng hơn là phải tích hợp cả ba cụm tiêu chí về khí hậu - năng lực, tài nguyên - tuần hoàn, ô nhiễm - hệ sinh thái vào chiến lược, quản trị và vận hành. Ngoài việc công bố một cách minh bạch, các báo cáo đánh giá nhóm tiêu chí đánh giá phải có bằng chứng và bên thứ ba đảm bảo.

Theo nghiên cứu của TS. Hồ Công Hòa, khung chính sách tuân thủ ESG cần được triển khai theo hướng phân tầng, có lộ trình rõ ràng và phù hợp với năng lực thực tế của doanh nghiệp qua các nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, cần nâng cấp tiêu chuẩn công bố thông tin theo lộ trình phân tầng; Hoàn thiện pháp luật nền tảng và trách nhiệm quản trị; Thiết lập chế tài chống “tẩy xanh” (rà soát các quy định hiện hành về công bố thông tin, bảo vệ người tiêu dùng và chứng khoán; làm rõ tiêu chí chứng minh tuyên bố ESG và cơ chế phối hợp xử lý sai phạm) và hoàn thiện trụ cột Xã hội (S)…

Về nguồn lực, cần chú trọng phát triển tín dụng xanh, ưu đãi thuế, bảo lãnh tín dụng và mua sắm công xanh, gắn ưu đãi với kết quả chuyển đổi có thể đo lường, kiểm chứng. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần hỗ trợ chi phí tư vấn, lập báo cáo, đào tạo nhân lực, cung cấp công cụ kiểm kê khí nhà kính và bộ chỉ tiêu ESG rút gọn.

Bên cạnh đó, cũng cần xây dựng cơ sở dữ liệu ESG quốc gia, đẩy mạnh số hóa, truyền thông và tôn vinh doanh nghiệp thực hành tốt. Đồng thời, tăng cường phối hợp liên ngành, phân định rõ trách nhiệm và triển khai lộ trình từ thí điểm, hoàn thiện hạ tầng đến mở rộng nghĩa vụ báo cáo, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.