 |
| TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương. |
Đây cũng là vấn đề cốt lõi được đặt ra tại Hội thảo “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”, do Tạp chí điện tử Kinh tế Chứng khoán Việt Nam phối hợp với Hệ sinh thái truyền thông tài chính Người Quan Sát tổ chức. Những gợi mở của TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho thấy mục tiêu tăng trưởng cao cần được tiếp cận từ tổng thể hệ thống tài chính và nền kinh tế, thay vì chỉ nhìn vào khả năng gia tăng tín dụng hay quy mô đầu tư.
Áp lực vốn cho tăng trưởng và yêu cầu thay đổi cách tiếp cận
Trong phát biểu tại hội thảo, TS. Nguyễn Đức Hiển đặt ra những câu hỏi trọng tâm: Nguồn lực tài chính cho mục tiêu tăng trưởng cao sẽ đến từ đâu, được khơi thông bằng cách nào và sử dụng ra sao để đạt hiệu quả? Đây không chỉ là câu chuyện về quy mô huy động vốn, mà còn liên quan trực tiếp đến cơ cấu nguồn vốn, khả năng phân bổ và năng lực hấp thụ vốn của nền kinh tế.
Theo số liệu được ông đề cập, tổng nhu cầu huy động vốn cho giai đoạn 2026–2030 dự kiến khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, so với khoảng 17,4 triệu tỷ đồng trong giai đoạn 2021–2025. Quy mô này cho thấy yêu cầu huy động nguồn lực trong 5 năm tới lớn hơn đáng kể, đặt ra áp lực đối với cả hệ thống cung ứng vốn lẫn khả năng tổ chức thực hiện các chương trình, dự án đầu tư.
Tuy nhiên, quy mô vốn cần huy động không thể tách rời câu hỏi nguồn lực sẽ được hình thành từ đâu và phân bổ như thế nào. Vốn ngân sách nhà nước, đầu tư công, nguồn lực của khu vực tư nhân, vốn đầu tư nước ngoài và nguồn vốn thông qua hệ thống tài chính đều có vai trò riêng. Việc phát huy các nguồn lực này đòi hỏi cơ chế phối hợp phù hợp, đồng thời hạn chế tình trạng phụ thuộc quá lớn vào một kênh cung ứng vốn.
Một trong những vấn đề được TS. Hiển nhấn mạnh là quan hệ giữa huy động vốn và cho vay trong hệ thống ngân hàng. Theo số liệu ông nêu tại hội thảo, trong 9 tháng, tăng trưởng tín dụng đạt 9,23% so với cuối năm 2025, trong khi huy động vốn bằng đồng Việt Nam tăng 7,6%. Hai chỉ tiêu phản ánh diễn biến của hoạt động tín dụng và huy động vốn, đồng thời đặt ra yêu cầu theo dõi sát khả năng cân đối nguồn vốn của hệ thống ngân hàng khi nhu cầu vốn cho nền kinh tế gia tăng.
Tăng trưởng tín dụng là một kênh quan trọng để đưa vốn vào sản xuất, kinh doanh, nhưng không thể là lời giải duy nhất cho nhu cầu vốn trung và dài hạn. Việc mở rộng tín dụng cần đi cùng khả năng huy động vốn, năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại và yêu cầu kiểm soát rủi ro. Nếu áp lực cung ứng vốn dồn quá lớn lên hệ thống ngân hàng, bài toán tăng trưởng sẽ đồng thời đặt ra những giới hạn về nguồn vốn, chi phí huy động và an toàn hệ thống.
TS. Hiển cũng gợi mở yêu cầu tăng cường năng lực tài chính cho các ngân hàng thương mại, tạo điều kiện để các ngân hàng huy động thêm nguồn lực, trong đó có nguồn vốn từ nước ngoài, đồng thời kiểm soát nguy cơ cạnh tranh lãi suất thiếu lành mạnh. Những vấn đề này cho thấy mở rộng khả năng cung ứng vốn không thể chỉ dựa vào việc thúc đẩy cho vay, mà phải được đặt trong mối quan hệ với sự ổn định của hệ thống tài chính.
Vì vậy, bài toán không phải là lựa chọn giữa tín dụng ngân hàng và các kênh vốn khác, mà là xây dựng cơ cấu cung ứng vốn cân đối hơn. Ngân hàng tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong tài trợ nền kinh tế, trong khi thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu doanh nghiệp cần phát huy tốt hơn chức năng huy động vốn phù hợp với nhu cầu đầu tư, sản xuất và kinh doanh.
Quan trọng hơn, cần phân biệt giữa khả năng huy động vốn và năng lực hấp thụ vốn. Nguồn vốn chỉ tạo ra giá trị khi doanh nghiệp có cơ hội đầu tư, dự án có khả năng triển khai và các điều kiện pháp lý, thị trường cho phép hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra thông suốt. Nếu những điều kiện này chưa được đáp ứng, gia tăng nguồn cung vốn chưa chắc chuyển hóa tương ứng thành tăng trưởng thực chất.
Thị trường vốn phải trở thành kênh dẫn vốn thực chất
Phát triển thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu doanh nghiệp là một trong những vấn đề TS. Nguyễn Đức Hiển đặt ra khi bàn về nguồn lực cho giai đoạn tăng trưởng mới. Ông gợi mở yêu cầu tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, phát triển hàng hóa, cải thiện điều kiện giao dịch và thu hút các nguồn vốn đầu tư, trong đó có nguồn vốn từ các nhà đầu tư có tổ chức.
Từ góc độ thị trường vốn, điều cần quan tâm không chỉ là quy mô huy động hay giá trị giao dịch, mà còn là khả năng chuyển vốn tiết kiệm thành nguồn tài trợ cho đầu tư dài hạn. Muốn thực hiện tốt chức năng này, thị trường chứng khoán cần có doanh nghiệp đủ chất lượng, hàng hóa hấp dẫn, thông tin minh bạch và cơ chế vận hành tạo điều kiện để nhà đầu tư tham gia trên cơ sở bình đẳng, có khả năng đánh giá rủi ro.
Phát triển thị trường vì thế không thể chỉ dựa vào sự gia tăng của dòng tiền ngắn hạn. Khả năng huy động vốn bền vững phụ thuộc vào chất lượng doanh nghiệp, triển vọng sử dụng vốn và niềm tin của nhà đầu tư. Khi các yếu tố nền tảng được cải thiện, thị trường mới có thể mở rộng vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế, đồng thời tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp bên cạnh tín dụng ngân hàng.
Với thị trường trái phiếu doanh nghiệp, yêu cầu đặt ra là gắn hoạt động huy động vốn với nhu cầu thực chất của doanh nghiệp, đi cùng cơ chế minh bạch và trách nhiệm rõ ràng của các chủ thể tham gia. TS. Hiển lưu ý trách nhiệm của các bên và yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư, đồng thời nhấn mạnh mỗi nhà đầu tư cần có trách nhiệm đối với quyết định của mình.
Một thị trường vốn phát triển không thể chỉ dựa trên việc mở rộng khả năng huy động. Người cung cấp vốn cần có đủ thông tin để đánh giá rủi ro, tổ chức phát hành phải có trách nhiệm với nghĩa vụ của mình, còn cơ chế quản lý cần đủ hiệu lực để xử lý vi phạm. Cân bằng giữa mở rộng huy động vốn và bảo vệ nhà đầu tư là điều kiện để thị trường phát triển ổn định, củng cố niềm tin và hạn chế những hệ lụy do tăng trưởng thiếu bền vững.
Khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng là phép thử đối với hiệu quả của hệ thống dẫn vốn. TS. Hiển đặt vấn đề về những trở ngại trong quan hệ giữa ngân hàng và doanh nghiệp, đặc biệt là yêu cầu tài sản bảo đảm và khả năng sử dụng tài sản trí tuệ để tiếp cận vốn.
Với những doanh nghiệp có tài sản chủ yếu là tri thức, công nghệ hoặc giá trị phi vật chất, việc tiếp cận vốn có thể gặp khó khăn nếu cơ chế định giá và phương thức quản lý tài sản chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tháo gỡ điểm nghẽn do đó không chỉ là tăng nguồn cung tín dụng, mà còn cần xem xét các điều kiện khiến doanh nghiệp khó chuyển hóa năng lực kinh doanh thành khả năng tiếp cận vốn.
Nếu nguồn vốn chủ yếu tập trung ở những khu vực đã có điều kiện thuận lợi, trong khi doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư nhưng khó đáp ứng điều kiện tiếp cận vốn vẫn đứng ngoài, hiệu quả phân bổ nguồn lực của nền kinh tế sẽ chưa được phát huy đầy đủ. Đây cũng là lý do phát triển thị trường vốn cần đi cùng đổi mới cơ chế tiếp cận vốn, đa dạng hóa sản phẩm tài chính và nâng cao khả năng kết nối giữa bên có vốn với bên có nhu cầu đầu tư.
 |
| Toàn cảnh Hội thảo “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”. |
Tháo gỡ điểm nghẽn để nguồn lực chuyển hóa thành tăng trưởng
Nguồn lực của nền kinh tế không chỉ nằm trong hệ thống ngân hàng hay thị trường chứng khoán. Vốn đầu tư công, nguồn lực của khu vực tư nhân, vốn đầu tư nước ngoài và đất đai đều có vai trò trong quá trình phát triển. Vấn đề là các nguồn lực này phải được kết nối với cơ hội đầu tư thực tế và một cơ chế triển khai đủ thông suốt.
TS. Nguyễn Đức Hiển đề cập đến những vướng mắc trong tổ chức thực hiện dự án, yêu cầu phát huy tính chủ động của địa phương và nghiên cứu cơ chế huy động nguồn lực xã hội cho đầu tư hạ tầng. Ông cũng đặt vấn đề về những trở ngại liên quan đến nguồn lực đất đai và sự phối hợp trong quá trình triển khai chính sách.
Những gợi mở này cho thấy điểm nghẽn của tăng trưởng không chỉ nằm ở thiếu vốn. Một dự án có nhu cầu đầu tư và khả năng tạo ra giá trị vẫn có thể đình trệ nếu vướng mắc về thủ tục, cơ chế phối hợp hoặc tổ chức thực hiện chưa được giải quyết. Khi đó, chi phí cơ hội không chỉ thuộc về chủ đầu tư mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.
Đối với đầu tư hạ tầng, huy động thêm nguồn lực tư nhân cần đi cùng cơ chế thực hiện rõ ràng, phân định trách nhiệm và phân bổ rủi ro phù hợp. Với nguồn lực đất đai, cần xử lý các vướng mắc để đưa những nguồn lực có khả năng đóng góp cho phát triển vào sử dụng hiệu quả. Còn đối với đầu tư công, hiệu quả không chỉ được đánh giá qua số vốn giải ngân, mà phải gắn với tiến độ, chất lượng và giá trị kinh tế - xã hội của công trình, dự án.
Huy động vốn, hoàn thiện thị trường tài chính và tháo gỡ vướng mắc trong triển khai đầu tư vì thế không phải những nhiệm vụ tách biệt. Chúng tạo thành một chuỗi liên kết: cơ chế phù hợp giúp huy động nguồn lực; hệ thống tài chính phân bổ vốn đến các chủ thể có nhu cầu; điều kiện thực thi cho phép dự án được triển khai; và hoạt động đầu tư tạo ra năng lực sản xuất, kinh doanh cùng giá trị gia tăng cho nền kinh tế.
Đó cũng là ý nghĩa của chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”. Vấn đề không chỉ là tìm kiếm thêm nguồn vốn, mà còn là nhận diện những điều kiện cần thiết để nguồn lực được vận hành hiệu quả. Việc kết nối góc nhìn của cơ quan hoạch định chính sách, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể góp phần làm rõ những vướng mắc cần xử lý, đồng thời gợi mở giải pháp xuất phát từ thực tiễn.
Với mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026–2030, thước đo quan trọng không chỉ là nền kinh tế huy động được bao nhiêu vốn, mà còn là bao nhiêu nguồn lực được chuyển hóa thành đầu tư hiệu quả, năng lực sản xuất và giá trị mới. Muốn vậy, cần đồng thời phát triển các kênh dẫn vốn, nâng cao chất lượng phân bổ nguồn lực và tháo gỡ điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện. Khi các khâu vận hành đồng bộ, nguồn lực của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội mới có thể đóng góp đầy đủ hơn cho mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững.
