 |
| Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) đánh giá phương án Chính phủ trình đã được nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng thận trọng. |
Chiều ngày 21/10, Quốc hội thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Tại Tổ 3, gồm Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng, Hà Tĩnh và Lạng Sơn, các đại biểu tập trung góp ý về mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, cơ chế đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội và thực hiện chính sách đối với người lao động.
Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh) cơ bản nhất trí với định hướng mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định.
Theo đại biểu, việc căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ để Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc cơ bản phù hợp với định hướng mở rộng diện bao phủ và cơ chế được quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024. Quy định này cũng góp phần đáp ứng yêu cầu quản lý các hình thức việc làm mới, từng bước bảo đảm quyền lợi an sinh xã hội cho người lao động.
Đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm, phạm vi đối tượng làm việc không có quan hệ lao động; xác định tiêu chí đánh giá tính ổn định của thu nhập; đồng thời đánh giá tác động chính sách và lấy ý kiến các nhóm chịu ảnh hưởng trước khi triển khai.
Việc mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có thể làm gia tăng nghĩa vụ tài chính, ảnh hưởng đến thu nhập thực nhận của người lao động, nhất là nhóm có thu nhập thấp hoặc không ổn định. Do đó, đại biểu đề nghị làm rõ mức thu nhập và căn cứ đóng, chủ thể chịu trách nhiệm đóng, phương thức đóng và lộ trình thực hiện. Đặc biệt là xác định cơ chế phân chia trách nhiệm đóng giữa người lao động và tổ chức, doanh nghiệp vận hành nền tảng số.
Đại biểu nhấn mạnh, việc mở rộng đối tượng cần gắn với lộ trình phù hợp theo từng nhóm và từng giai đoạn, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu mở rộng diện bao phủ, khả năng đóng góp và quyền lợi được hưởng.
Về danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, đại biểu Bùi Thị Anh Thơ cơ bản nhất trí với phương án mở rộng nhóm ngân hàng được nhận tiền gửi từ quỹ, bao gồm ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, cùng ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ.
Theo đại biểu, việc mở rộng danh mục đầu tư có thể tạo điều kiện nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ, nhưng cần đi kèm yêu cầu về an toàn tài chính, quản trị rủi ro và căn cứ đánh giá trước khi quyết định đầu tư. Đại biểu đề nghị quy định rõ tỷ lệ vốn đầu tư tại các ngân hàng thương mại, tránh tập trung vốn vào một số tổ chức tín dụng, qua đó hạn chế nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn quỹ và quyền lợi của người tham gia bảo hiểm xã hội.
Cũng góp ý về nội dung này, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) đánh giá phương án Chính phủ trình đã được nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng thận trọng.
Đại biểu cho biết, trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, Chính phủ đã cập nhật việc tổng kết, đánh giá kết quả đầu tư quỹ và tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Phương án trình lần này quy định nguyên tắc mở rộng đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thuộc nhóm được đề xuất, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.
 |
| Đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hà Tĩnh) cơ bản nhất trí với định hướng mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội bắt buộc. |
Bày tỏ đồng tình với phương án Chính phủ trình, theo đại biểu Vũ Văn Tiến, cách tiếp cận này vừa tạo cơ sở mở rộng danh mục đầu tư so với quy định hiện hành, vừa đặt hoạt động đầu tư trong khuôn khổ pháp luật và các nguyên tắc quản lý quỹ.
Đại biểu cho rằng, yêu cầu đối với Quỹ bảo hiểm xã hội không chỉ dừng ở việc bảo toàn vốn và lãi trên sổ sách, mà còn hướng tới bảo toàn giá trị thực, duy trì khả năng thanh toán dài hạn và tạo mức tăng trưởng bền vững. Trong bối cảnh Việt Nam đã bước vào quá trình già hóa dân số từ năm 2011 và dự kiến chuyển sang xã hội dân số già vào khoảng năm 2036, việc quản trị và đầu tư quỹ được tính toán trên cơ sở dài hạn.
“Việc mở rộng quỹ an toàn không chỉ bảo đảm toàn vốn mà phải hướng tới bảo toàn giá trị thực, duy trì khả năng thanh toán dài hạn và tạo mức tăng trưởng bền vững cho quỹ. Trong phương án tại sửa đổi lần này đã đảm bảo được việc này”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu cũng nhấn mạnh đồng tình với Chính phủ sẽ mở rộng cạnh tranh trong lựa chọn ngân hàng nhận tiền gửi trên cơ sở các tiêu chí rõ ràng, minh bạch; đồng thời phát huy vai trò của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính trong quản lý, giám sát hoạt động đầu tư quỹ.
Bên cạnh vấn đề đầu tư quỹ, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lạng Sơn) đề cập đến tình trạng chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội. Đại biểu cho rằng, cần phân biệt rõ hành vi cố tình trốn đóng, chiếm dụng tiền bảo hiểm xã hội với trường hợp doanh nghiệp thực sự mất khả năng thanh toán.
Đại biểu phản ánh, một số doanh nghiệp gặp khó khăn kéo dài, ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục giải thể, phá sản hoặc còn vướng mắc trong thanh quyết toán công nợ, công trình, dự án. Điều này khiến người lao động dù đã có thời gian làm việc và đóng bảo hiểm xã hội nhưng chưa được xác nhận đầy đủ thời gian đóng, ảnh hưởng đến việc giải quyết chế độ khi nghỉ việc, nghỉ hưu.
Theo đại biểu, đối với hành vi cố tình trốn đóng cần xử lý nghiêm; với doanh nghiệp thực sự mất khả năng thanh toán, cần có cơ chế pháp lý phù hợp để bảo vệ quyền lợi người lao động. Cơ quan soạn thảo có thể nghiên cứu cơ chế xử lý nợ bảo hiểm xã hội, làm rõ thứ tự ưu tiên thanh toán, trách nhiệm của các bên và phương án xác nhận thời gian đã thực đóng để giải quyết chế độ tương ứng, tránh để người lao động phải gánh chịu toàn bộ hậu quả từ khó khăn tài chính hoặc vi phạm của người sử dụng lao động.
 |
| Quang cảnh phiên thảo luận Tổ. |
Về thủ tục giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội, đại biểu tán thành việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng trách nhiệm của người sử dụng lao động, cơ quan bảo hiểm xã hội. Đại biểu đề nghị giữ trong luật những nguyên tắc cơ bản về trách nhiệm giải quyết đúng hạn, quyền được thông báo lý do chậm giải quyết và quyền yêu cầu bồi thường khi có thiệt hại.
Đồng thời, cần quy định rõ cách xác định thiệt hại, trách nhiệm chứng minh và xử lý trường hợp chậm trễ do lỗi của người sử dụng lao động, cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc hệ thống dữ liệu liên thông.
Đối với chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản, đại biểu thống nhất với việc điều chỉnh thẩm quyền quyết định thời gian nghỉ tại đơn vị không có tổ chức công đoàn cơ sở để phù hợp với mô hình tổ chức hiện nay. Đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ căn cứ xác định thời gian nghỉ, trách nhiệm tham khảo ý kiến người lao động và cơ chế bảo vệ quyền lợi khi có bất đồng với người sử dụng lao động, bảo đảm tính khách quan và thống nhất giữa các đơn vị.
Cuối cùng, từ thực tiễn giải quyết chế độ bảo hiểm xã hội tự nguyện, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép người tham gia được đóng bù có điều kiện đối với khoảng thời gian đã đăng ký tham gia nhưng chưa đóng đúng hạn.
Theo đại biểu, có trường hợp người dân gặp khó khăn kinh tế hoặc quên kỳ đóng, dẫn đến gián đoạn quá trình tham gia. Khi có khả năng tài chính và muốn nộp bù, họ lại chưa có cơ chế thực hiện. Do đó, cần nghiên cứu cho phép đóng bù trong một khoảng thời gian nhất định, với điều kiện và phương thức rõ ràng, tránh bị lợi dụng để đóng hồi tố tùy ý và không ảnh hưởng đến an toàn của quỹ bảo hiểm xã hội.
