Mở rộng diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, cho phép tự tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung

Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày Tờ trình về dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Ảnh: VPQH

Mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội, đa dạng danh mục đầu tư quỹ

Tại phiên họp sáng ngày 21/10, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội. Dự thảo tập trung hoàn thiện quy định về đối tượng tham gia, chế độ bảo hiểm xã hội, đầu tư quỹ và cắt giảm thủ tục hành chính, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; đồng thời khắc phục một số khoảng trống pháp lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quá trình thực hiện.

Dự thảo Luật gồm 3 điều, quy định các nội dung sửa đổi, bổ sung; các điều khoản thay thế, bãi bỏ và điều khoản thi hành.

Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, dự thảo sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng căn cứ điều kiện phát triển kinh tế - xã hội từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác ngoài nhóm đã được quy định, có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên.

Theo Bộ trưởng, việc sửa đổi nhằm bảo đảm lộ trình mở rộng độ bao phủ bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi. Nội dung cụ thể sẽ được các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Đối với bảo hiểm hưu trí bổ sung, dự thảo đề xuất sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng cho phép người lao động trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện, không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định về ủy quyền thực hiện bảo hiểm xã hội, hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản của người thụ hưởng; giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung như hình thức chi trả, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Một nội dung đáng chú ý khác là sửa đổi quy định về đầu tư Quỹ bảo hiểm xã hội. Theo Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải, việc sửa đổi nhằm mở rộng danh mục đầu tư, phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2026-2030, gắn với mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số.

Dự thảo sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 4 Điều 122 theo hướng quy định nguyên tắc về việc bổ sung đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Về thủ tục hành chính, dự thảo đề xuất bãi bỏ các quy định về hồ sơ, thủ tục tại Luật Bảo hiểm xã hội và giao Chính phủ quy định, qua đó tạo sự linh hoạt, phù hợp với thực tiễn và đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục.

Dự thảo Luật được đề xuất có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Cân nhắc kỹ đối tượng tham gia bắt buộc, bảo toàn Quỹ

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được nêu tại Tờ trình số 801/TTr-CP của Chính phủ.

Theo cơ quan thẩm tra, hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục; các quy định cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp, các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên và thống nhất với hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát để bảo đảm tính tương thích với các điều ước quốc tế, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, không để phát sinh khoảng trống pháp lý, vướng mắc trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, cần quan tâm xây dựng quy định về thủ tục hành chính theo hướng giảm thời gian, thành phần hồ sơ, thủ tục và chi phí tuân thủ.

Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành về nguyên tắc với đề xuất của Chính phủ nhằm từng bước mở rộng diện tham gia, bảo đảm quyền lao động, quyền an sinh xã hội và thực hiện mục tiêu của Nghị quyết số 28-NQ/TW về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội.

Quang cảnh phiên họp. Ảnh: VPQH

Dù vậy, cơ quan thẩm tra cho rằng việc quy định nhóm “người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số” thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có phạm vi rất rộng, chưa bảo đảm tính khả thi và cần được đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều.

Do đó, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục xem xét, thực hiện đầy đủ Kết luận số 276/KL-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghiên cứu bổ sung vào dự thảo quy định rõ đối tượng và thời điểm triển khai thực hiện.

Trường hợp chưa thể quy định rõ đối tượng, thời điểm triển khai hoặc chưa đạt được sự đồng thuận của nhóm dự kiến phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ sửa đổi nội dung này khi sửa đổi toàn diện Luật Bảo hiểm xã hội, do quy định hiện hành đã bao phủ các trường hợp Chính phủ đề xuất.

Đối với danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội, Ủy ban đánh giá Chính phủ cơ bản đã tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Việc sửa đổi, bổ sung quy định chung về các ngân hàng được nhận tiền gửi từ Quỹ bảo hiểm xã hội và giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro là phù hợp.

Cơ quan thẩm tra cho rằng, dự thảo cần bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong hoạt động đầu tư quỹ, đặc biệt là vai trò của Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội và cơ quan bảo hiểm xã hội trong quyết định, chịu trách nhiệm về danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư cụ thể, bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững và hiệu quả của quỹ.

Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục rà soát, tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về nguyên tắc đầu tư quỹ, trong đó an toàn là điều kiện tiên quyết, bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua, hiệu quả là yêu cầu bắt buộc, minh bạch và trách nhiệm là cơ chế bảo đảm thực hiện. Việc sửa đổi cần thống nhất với định hướng cải cách chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội, trước mắt chỉ luật hóa những nội dung đã chín, đã rõ, đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị Chính phủ giữ nguyên quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành.

Đối với Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội, cơ quan thẩm tra đánh giá cao việc Chính phủ tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan chủ trì thẩm tra. Ủy ban thống nhất với việc dự thảo được chỉnh lý theo hướng quy định cụ thể thành phần Hội đồng quản lý bảo hiểm xã hội, xác định rõ các bộ, ngành liên quan trực tiếp như quy định hiện hành; đồng thời giữ quy định về quyền kiểm tra của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm của Bảo hiểm xã hội Việt Nam trong tham gia, phối hợp thực hiện quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội.