Thị trường chứng khoán huy động gần 565.000 tỷ đồng cho doanh nghiệp

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Hoàng Văn Thu.

Vốn qua kênh cổ phiếu tăng gần 69%

Số liệu trên do Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Hoàng Văn Thu đưa ra tại Tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới”. Tọa đàm do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức ngày 21/10.

Trong tổng vốn huy động, kênh cổ phiếu tăng mạnh nhất với 135.940 tỷ đồng, cao hơn 68,82% so với cùng kỳ. Chào bán trái phiếu ra công chúng, trái phiếu quốc tế và trái phiếu chuyển đổi đạt 59.800 tỷ đồng, tăng 26,03%. Trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ vẫn chiếm phần lớn nhất với 368.850 tỷ đồng, nhưng chỉ tăng 1,62%.

Lãnh đạo UBCKNN giải thích, lãi suất phần nào ảnh hưởng đến kế hoạch phát hành trái phiếu của doanh nghiệp. Dù vậy, khung pháp lý mới về trái phiếu doanh nghiệp được thị trường đánh giá cao.

“Nhìn trong trung và dài hạn, đây là sản phẩm pháp lý được rất nhiều doanh nghiệp hưởng ứng”, ông nói.

Theo ông Hoàng Văn Thu, các con số trên cho thấy chứng khoán đã trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng, giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn ngoài vốn vay ngân hàng. Quy mô thị trường cũng phản ánh rõ điều này. Đến ngày 30/9, thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10,3 triệu tỷ đồng, bằng 80,2% GDP ước tính năm 2025. Trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,94 triệu tỷ đồng, bằng 22,9% GDP. Năm 2000, phiên giao dịch đầu tiên chỉ có 2 mã cổ phiếu. Đến nay, thị trường có 1.547 mã cổ phiếu, chứng chỉ quỹ và 482 mã trái phiếu niêm yết.

“Dù là thị trường mới trong khu vực, chứng khoán Việt Nam đã hình thành đầy đủ cấu trúc thị trường, tổ chức trung gian, với quy mô tương đương các thị trường lớn trong khu vực”, ông Thu nói.

Bên cạnh cổ phiếu và trái phiếu còn có thị trường phái sinh. Mạng lưới công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và quỹ đầu tư cũng phát triển theo.

Cơ sở nhà đầu tư mở rộng nhanh hơn kỳ vọng. Số tài khoản tăng từ khoảng 3.000 năm 2000 lên gần 14,1 triệu vào cuối tháng 9, vượt sớm mục tiêu 11 triệu tài khoản đặt ra cho năm 2030. Nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài tham gia tích cực hơn, giúp thanh khoản cải thiện và buộc doanh nghiệp nâng chuẩn công bố thông tin, quản trị công ty.

Sự tăng trưởng này dựa trên hai nền tảng là pháp lý và công nghệ. Pháp luật về chứng khoán liên tục được sửa đổi theo hướng minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế, đi kèm tăng cường thanh tra, xử lý vi phạm và bảo vệ nhà đầu tư. Về hạ tầng, giao dịch thời đầu còn làm thủ công trên giấy tờ, nay gần như mọi khâu đã được điện tử hóa. Hệ thống công nghệ thông tin mới vận hành từ ngày 5/5/2025 giúp nâng năng lực xử lý và mở đường cho sản phẩm mới.

Những cải cách đó đã được quốc tế ghi nhận. Ngày 21/9, FTSE Russell nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam từ cận biên lên mới nổi thứ cấp, mở ra cơ hội đón vốn ngoại và đưa Việt Nam vào nhiều danh mục đầu tư toàn cầu hơn.

“Đây không chỉ là sự ghi nhận thành quả, mà còn là bước khởi đầu cho giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về minh bạch, khả năng tiếp cận và quản trị rủi ro”, Phó Chủ tịch UBCKNN nói.

Hướng tới thế hệ pháp luật chứng khoán mới

Việt Nam đang hướng tới tăng trưởng kinh tế 2 con số. Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán được giao nhiệm vụ trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn, giảm sự phụ thuộc tương đối vào tín dụng ngân hàng. Dựa trên Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, UBCKNN sẽ tập trung vào 6 nhóm việc: pháp lý, khả năng tiếp cận thị trường, hạ tầng, hàng hóa, nhà đầu tư và giám sát.

Pháp lý được đặt lên đầu. Theo ông Thu, sau 30 năm, hệ thống pháp luật chứng khoán đã trọn một thế hệ. “Với định hướng sửa đổi Luật Chứng khoán tại kỳ họp Quốc hội lần này và kế hoạch sửa đổi toàn diện trong những năm tới, chúng tôi xác định sẽ có một thế hệ mới của pháp luật về chứng khoán”, ông nói. Khung pháp lý mới phải cùng lúc đáp ứng yêu cầu quản lý, phát triển thị trường và tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Hướng đi là cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục và khơi thông nguồn vốn, nhất là vốn ngoại và vốn dài hạn.

Để giữ đà sau nâng hạng, thị trường cần mở hơn với nhà đầu tư nước ngoài. Trọng tâm là cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) cho thị trường cơ sở, dự kiến vận hành trong quý I hoặc quý II/2027 trên nền hạ tầng công nghệ mới. UBCKNN cũng sẽ mở rộng tối đa tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong các lĩnh vực và bảo đảm nhà đầu tư ngoại tiếp cận thông tin bình đẳng. Hệ thống giao dịch tiếp tục được nâng cấp để sẵn sàng đón dòng vốn quốc tế quy mô lớn.

Dòng vốn vào nhiều hơn thì thị trường cũng cần thêm hàng hóa. Cơ quan quản lý sẽ thúc đẩy cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước, gắn chào bán cổ phiếu ra công chúng với niêm yết và thu hút doanh nghiệp lớn, quản trị tốt lên sàn. Doanh nghiệp FDI sẽ có chính sách để được IPO và niêm yết tại Việt Nam. Nhiều sản phẩm mới đang được nghiên cứu, gồm trái phiếu phát triển hạ tầng, trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững, hợp đồng quyền chọn, hợp đồng tương lai mới, chứng chỉ lưu ký niêm yết ở nước ngoài và các chỉ số mới làm tài sản cơ sở cho phái sinh.

Với nhà đầu tư, trọng tâm là phát triển nhà đầu tư tổ chức qua đa dạng hóa các loại quỹ. Nhà đầu tư cá nhân được khuyến khích rót vốn qua quỹ chuyên nghiệp để giảm rủi ro. Năng lực giám sát cũng được tăng cường nhằm nâng tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

“Thành tựu 30 năm qua không chỉ của riêng ngành chứng khoán, mà của tất cả các đơn vị, tổ chức đã cùng nhau xây dựng nên thị trường này. Phát triển thị trường ổn định, an toàn là mục tiêu nhất quán của Chính phủ, Bộ Tài chính và ngành chứng khoán. UBCKNN sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến của chuyên gia và thành viên thị trường để hoàn thiện chính sách", Phó Chủ tịch UBCKNN khẳng định.