Chứng khoán Việt Nam sau 30 năm hướng tới nâng chất lượng thị trường

Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính Phạm Thu Phong phát biểu khai mạc Tọa đàm. Ảnh: Thanh Hằng

Ba thập kỷ từ chủ trương đến thị trường mới nổi

Ngày 21/10, Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức Tọa đàm “30 năm ngành Chứng khoán Việt Nam: Động lực mới, Vị thế mới, Sức bật mới”. Sau gần 3 giờ tham luận và thảo luận, đại diện cơ quan quản lý, sở giao dịch, quỹ đầu tư, công ty chứng khoán và doanh nghiệp có chung nhận định: Thị trường đã đủ lớn về quy mô, và chặng đường tiếp theo phải là nâng chất lượng.

Mốc 30 năm được tính từ ngày 28/11/1996, khi Chính phủ ban hành Nghị định số 75/CP thành lập Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN). Trước đó 2 năm, Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII của Đảng đã đặt nền móng về chủ trương. Hội nghị xác định hướng phát triển công ty cổ phần và mở rộng phát hành cổ phiếu, trái phiếu.

Cơ quan quản lý ra đời trước, thị trường đến sau. Ngày 28/7/2000, phiên giao dịch đầu tiên diễn ra tại Trung tâm Giao dịch Chứng khoán TP HCM với hai cổ phiếu REE và SAM. Luật Chứng khoán năm 2006 và 2019 lần lượt hoàn thiện hành lang pháp lý. Thị trường phái sinh vận hành từ năm 2017.

“Nếu nhìn lại phiên giao dịch đầu tiên vào năm 2000, khó có thể hình dung được một bước tiến kỳ diệu như ngày hôm nay”, TS Phạm Thu Phong, Tổng Biên tập Tạp chí Kinh tế - Tài chính, nói khi khai mạc Toạ đàm.

Phó Chủ tịch UBCKNN Hoàng Văn Thu phát biểu tại Tọa đàm. Ảnh: Thanh Hằng

Số liệu do ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN, công bố cho thấy rõ bước tiến ấy. Đến cuối tháng 9, thị trường có 1.547 mã cổ phiếu, chứng chỉ quỹ niêm yết và đăng ký giao dịch, cùng 482 mã trái phiếu niêm yết. Vốn hóa cổ phiếu đạt khoảng 10,3 triệu tỷ đồng, bằng 80,2% GDP ước tính năm 2025. Thị trường trái phiếu niêm yết đạt khoảng 2,94 triệu tỷ đồng, bằng 22,9% GDP.

Trong 9 tháng, giá trị giao dịch cổ phiếu bình quân đạt 25,6 nghìn tỷ đồng mỗi phiên. Doanh nghiệp huy động gần 564.600 tỷ đồng qua thị trường chứng khoán, tăng 15% so với cùng kỳ. Riêng kênh cổ phiếu tăng 68,82%. Số tài khoản nhà đầu tư tăng từ khoảng 3.000 lên gần 14,1 triệu, vượt mục tiêu 11 triệu tài khoản đặt cho năm 2030.

Về hạ tầng, hệ thống công nghệ KRX vận hành từ ngày 5/5/2025 là nền tảng để triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Cơ chế này dự kiến hoạt động trong quý I hoặc quý II/2027.

Dấu mốc lớn nhất của năm thứ 30 là việc FTSE Russell nâng hạng Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9. Tổng Biên tập Phạm Thu Phong gọi đây là “quả ngọt” của quá trình cải cách, nhưng ông cũng lưu ý: “Vị thế mới tạo nên động lực mới và sức bật mới, nhưng cũng là điểm xuất phát cho một cuộc cạnh tranh mới - cạnh tranh về chất lượng, về chuẩn mực, và quan trọng nhất là về niềm tin của nhà đầu tư”.

Khơi thông nguồn vốn dài hạn

Phó Chủ tịch UBCKNN Hoàng Văn Thu cũng cho rằng, nâng hạng mới chỉ là bước khởi đầu. Sau 30 năm, hệ thống pháp luật chứng khoán đã trọn một thế hệ. Luật Chứng khoán sửa đổi đang được Quốc hội xem xét sẽ mở đường cho “một thế hệ mới của pháp luật về chứng khoán”. Thời gian tới, UBCKNN tập trung đơn giản hóa thủ tục, tăng độ mở với nhà đầu tư nước ngoài, hiện đại hóa hạ tầng, đa dạng hóa sản phẩm và phát triển nhà đầu tư tổ chức.

Bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý tài sản, Khối trong nước Dragon Capital Việt Nam. Ảnh: Thanh Hằng

Từ góc nhìn thành viên thị trường, bà Lương Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Quản lý tài sản, Khối trong nước Dragon Capital Việt Nam cho biết, nhu cầu vốn đầu tư giai đoạn 2026-2030 ước khoảng 1.460 tỷ USD, gấp đôi 5 năm trước. Hơn một nửa số vốn này cần đến từ thị trường vốn và các kênh dài hạn khác.

Trong khi đó, nền kinh tế vẫn dựa nhiều vào ngân hàng, với tín dụng bằng 146% GDP. Cuối năm 2025, tiền gửi ngân hàng tương đương 128,5% GDP, còn tài sản của 124 quỹ đầu tư mới bằng khoảng 0,8% GDP. Bình quân mỗi người Việt nắm khoảng 39 USD tài sản quỹ, so với khoảng 608 USD ở Ấn Độ và 2.750 USD ở Thái Lan.

Để tài sản quỹ đạt 5% GDP vào năm 2030, quy mô quỹ phải tăng khoảng 10 lần trong 4 năm. Bà Hạnh đề xuất ba giải pháp. Một là, miễn thuế thu nhập cá nhân cho khoản đầu tư vào quỹ mở nắm giữ từ 5 năm. Hai là, cho phép ngân hàng bán lẻ phân phối chứng chỉ quỹ. Ba là đưa giáo dục tài chính cá nhân vào trường phổ thông.

Ông Đinh Ngọc Dũng, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Bảo Tín Capital, nhìn vấn đề từ phía nhà đầu tư. Theo thống kê của Bảo Tín, khoảng 87% tài sản của nhà đầu tư Việt Nam nằm ở bất động sản, vàng và tiền gửi, chỉ khoảng 12% vào chứng khoán. Ở các nước phát triển, tỷ lệ này là 25-35%. Dù vậy, nhà đầu tư đã thôi mua bán theo tin đồn, chuyển sang hỏi kỹ về kế hoạch kinh doanh và báo cáo tài chính. “Nhà đầu tư trưởng thành hơn thì thị trường cũng phải trưởng thành theo”, ông nói.

Muốn giữ niềm tin, thông tin phải an toàn. Đại tá Nguyễn Thị Sơn Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Giải pháp Doanh nghiệp số, Tổng công ty Viễn thông Viettel, cho biết, năm 2025 có khoảng 552.000 cuộc tấn công mạng. Trong đó, 41,18% nhắm vào ngân hàng, tài chính, chứng khoán và bảo hiểm. Đại diện Viettel đề xuất các tổ chức chứng khoán số hóa toàn trình giao dịch, dùng chữ ký số và xác thực qua nhà mạng.

Toàn cảnh Tọa đàm. Ảnh: Thanh Hằng

Tại phiên thảo luận, các diễn giả bàn về hạ tầng và cơ chế giao dịch sau nâng hạng, trong đó có giao dịch xuyên trưa. Họ cũng bàn về áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) để nâng chất lượng thông tin, và phát triển quỹ hưu trí bổ sung để tạo vốn dài hạn. Các ý kiến đều gặp nhau ở một điểm: thị trường cần thêm doanh nghiệp tốt, thông tin minh bạch và nhà đầu tư dài hạn. Đó cũng là điều kiện để “động lực mới, vị thế mới” chuyển thành “sức bật mới”.

Kết thúc Toạ đàm, Phó Chủ tịch UBCKNN cho biết cơ quan quản lý sẽ lắng nghe, tiếp thu các ý kiến với tinh thần cầu thị. Ông coi đây là cơ sở để hoàn thiện chính sách, hướng tới một thị trường chứng khoán minh bạch, hiệu quả và hội nhập.