Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương: Đặt bảo vệ môi trường ở vị trí trung tâm của phát triển kinh tế

Bảo vệ môi trường trở thành nội dung trọng tâm trong chính sách phát triển kinh tế. Ảnh: AI

Bảo vệ môi trường trở thành nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững

Kết luận số 75-KL/TW đánh giá, sau hơn 13 năm thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW, công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, khá toàn diện.

Chính sách, pháp luật tiếp tục được hoàn thiện; tổ chức bộ máy được sắp xếp, kiện toàn tinh gọn hơn. Ứng phó với biến đổi khí hậu dần chuyển từ bị động sang chủ động. Công tác quy hoạch, quản lý, khai thác tài nguyên từng bước hiệu quả, bền vững hơn. Bảo vệ môi trường dần trở thành nội dung trọng tâm trong chính sách phát triển.

Đáng chú ý, nhiều mô hình chuyển đổi theo hướng xanh, tuần hoàn được triển khai; thị trường tín chỉ các-bon đã được hình thành; hợp tác và hội nhập quốc tế có nhiều điểm sáng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Ban Chấp hành Trung ương cũng chỉ rõ nhiều hạn chế cần khắc phục. Do đó, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, tác động sâu rộng, đồng thời trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước, Ban Chấp hành Trung ương thống nhất khẳng định những quan điểm, mục tiêu cơ bản của Nghị quyết số 24-NQ/TW còn nguyên giá trị; đồng thời điều chỉnh, bổ sung một số quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp nhằm bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.

Theo đó, Kết luận số 75-KL/TW xác định bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu phải được đặt trong tổng thể tư duy, tầm nhìn mới, ở vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển, là điều kiện, nền tảng cho chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất, sức cạnh tranh, là một trong những động lực phát triển kinh tế nhanh, bền vững. Đồng thời, bảo đảm nguồn lực tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ, tốc độ tăng trưởng và quy mô nền kinh tế.

Ban Chấp hành Trung ương cũng yêu cầu phát huy vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng, vai trò kiến tạo của Nhà nước; đề cao trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và mỗi người dân đối với bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu.

Đặt con người và chất lượng cuộc sống của Nhân dân ở trung tâm của mọi quyết định phát triển; lấy việc bảo đảm môi trường sống an toàn, trong lành, bảo vệ sức khỏe, tính mạng, sinh kế của mọi người dân làm mục tiêu cao nhất.

Một quan điểm đáng chú ý khác là quy hoạch, định hướng phát triển phải trong giới hạn sinh thái, phù hợp với khả năng chịu tải của môi trường; chuyển từ tư duy “đối phó thụ động” sang tư duy “ứng phó chủ động”, từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và theo mức độ rủi ro, từ quản lý phân tán theo ngành, địa giới hành chính sang quản trị tổng hợp, liên ngành, liên vùng.

Kết luận số 75-KL/TW cũng nhấn mạnh yêu cầu chủ động phòng ngừa, kiểm soát chặt chẽ, cảnh báo từ sớm, từ xa nguy cơ gây ô nhiễm, suy thoái, sự cố môi trường; tập trung khắc phục, xử lý các vấn đề bức xúc về môi trường; bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên; đẩy nhanh chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu và chủ động phòng, chống thiên tai.

Đồng thời, xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là những yếu tố quan trọng, động lực chủ yếu đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu; chủ động, tích cực tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, nâng cao vai trò, vị thế của Việt Nam trong giải quyết các vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu toàn cầu.

Bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách cho bảo vệ môi trường

Để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra, Ban Chấp hành Trung ương xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật; nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi; đồng thời huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Theo đó, Kết luận số 75-KL/TW yêu cầu khẩn trương hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và các quy định có liên quan, bảo đảm đồng bộ, thống nhất.

Cùng với đó, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu; kết hợp chặt chẽ giữa tiền kiểm với tăng cường hậu kiểm dựa trên mức độ tuân thủ; xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Ban Chấp hành Trung ương cũng yêu cầu hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu; thiết lập cơ chế kết hợp kiểm soát từng nguồn thải với kiểm soát theo vùng, khu vực và tổng thải lượng chất ô nhiễm; hoàn thiện cơ chế điều phối liên vùng, liên ngành, liên địa phương.

Đáng chú ý, Kết luận nhấn mạnh việc hoàn thiện và triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách để điều chỉnh hành vi và khuyến khích phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn, các-bon thấp; thúc đẩy sản xuất, tiêu dùng xanh, bền vững, mua sắm xanh; phát triển mạnh mẽ kinh tế môi trường, thương mại hóa các sản phẩm, dịch vụ, công nghệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Về nguồn lực, Ban Chấp hành Trung ương yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường; đồng thời hoàn thiện cơ chế, chính sách phân bổ, quản lý, sử dụng bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả.

Kết luận yêu cầu phát huy hiệu quả vai trò dẫn dắt của ngân sách nhà nước; huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực xã hội, nguồn vốn quốc tế, các quỹ khí hậu toàn cầu, nguồn tài chính xanh, đầu tư xanh, nguồn hỗ trợ phát triển chính thức, nguồn vốn vay ưu đãi và các nguồn lực hợp pháp khác phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xanh, phát thải các-bon thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cùng với đó, chủ động tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế về tài chính khí hậu, chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường các-bon và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.

Ban Chấp hành Trung ương cũng yêu cầu ban hành cơ chế, chính sách thuận lợi, ưu đãi về tài chính, tín dụng, đất đai, khoa học, công nghệ cho các hoạt động bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt là các chương trình, dự án xử lý các vấn đề, điểm nóng bức xúc về ô nhiễm môi trường.

Một nhiệm vụ khác được đặt ra là tập trung đầu tư hạ tầng kinh tế - kỹ thuật đa mục tiêu, trong đó tích hợp các yêu cầu về bảo vệ môi trường; thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế tuần hoàn, phát thải các-bon thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai.

Nhà nước tăng cường đầu tư, kết hợp huy động xã hội hóa để nâng cấp, hiện đại hóa mạng lưới quan trắc, giám sát, dự báo, cảnh báo chất lượng môi trường, biến đổi khí hậu, thiên tai và các hiện tượng khí hậu cực đoan. Đồng thời, hoàn thiện các cơ chế, giải pháp công trình và phi công trình, kết hợp với các công cụ tài chính nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, biến đổi khí hậu cho người dân và doanh nghiệp.

Kết luận cũng dành nội dung quan trọng về đẩy mạnh chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế các-bon thấp và tăng cường quản lý phát thải khí nhà kính. Theo đó, chuyển đổi các ngành kinh tế theo hướng xanh, tuần hoàn, phát thải các-bon thấp và tạo ra các ngành kinh tế mới nhằm giảm áp lực đối với môi trường, phấn đấu thực hiện mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Ban Chấp hành Trung ương yêu cầu thúc đẩy tuần hoàn vật liệu, sản phẩm trong toàn chuỗi giá trị; có cơ chế ưu đãi vượt trội cho các dự án phát triển công nghiệp tái chế, xử lý chất thải; ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo, khuyến khích sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả; chuyển đổi hệ thống sản xuất lương thực, thực phẩm theo hướng giảm phát thải, tuần hoàn và bền vững.

Đồng thời, thúc đẩy các mô hình công nghiệp xanh, đô thị xanh, công trình xanh, giao thông xanh; hình thành các khu vực đô thị phát thải thấp; thực hiện các chương trình đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp, hỗ trợ sinh kế trong quá trình chuyển đổi xanh.

Đặc biệt, hoạt động trao đổi tín chỉ các-bon phải được quản lý chặt chẽ; từng bước xây dựng tiêu chuẩn tín chỉ các-bon trong nước tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế.

Để tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi, Ban Chấp hành Trung ương yêu cầu đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển, chuyển giao và ứng dụng công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, công nghệ giảm phát thải, tái chế, xử lý chất thải; nghiên cứu, phát triển công nghệ thu hồi, lưu giữ và tái sử dụng các-bon, ứng dụng công nghệ các-bon thấp trong các ngành, lĩnh vực.

Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số; xây dựng, quản lý và khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu môi trường quốc gia, cơ sở dữ liệu quốc gia về biến đổi khí hậu thống nhất, đồng bộ, tích hợp, liên thông; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, viễn thám phục vụ hoạch định chính sách, chỉ đạo, điều hành, kiểm tra, giám sát, quan trắc, dự báo, cảnh báo và công khai, minh bạch thông tin về môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu; bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu.