Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn: Không thể tăng trưởng mà không cần FDI

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại phiên thảo luận của Tổ 5 sáng ngày 24/10. Ảnh: Đức Thanh

Nhu cầu vốn tăng mạnh, không thể tăng trưởng nếu thiếu FDI

Phát biểu tại phiên thảo luận của Tổ 5 (Đoàn đại biểu Quốc hội Quảng Ninh, Đà Nẵng, Cao Bằng) sáng ngày 24/10 về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Theo Bộ trưởng, ban đầu, Chính phủ dự kiến xây dựng 1 nghị quyết riêng trình Quốc hội thông qua để triển khai chủ trương này. Tuy nhiên, sau khi cân nhắc, Chính phủ quyết định lựa chọn phương án sửa đổi, bổ sung các quy định vào Luật Đầu tư nhằm bảo đảm tính đồng bộ, toàn diện của thể chế.

Lý giải sự cần thiết phải sửa đổi Luật, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh bối cảnh phát triển kinh tế đang thay đổi nhanh chóng, trong khi yêu cầu tăng trưởng đặt ra rất cao. Theo kế hoạch tài chính 5 năm, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, tổng vốn đầu tư toàn xã hội phải đạt khoảng 40% GDP; hệ số ICOR cần giảm từ mức 6,4 xuống khoảng 4,5-4,8, qua đó nâng hiệu quả sử dụng vốn lên gấp đôi.

Đáng chú ý, nhu cầu vốn cho giai đoạn 2026-2030 dự kiến tăng gấp 2,67 lần so với giai đoạn 2021-2025. Trong đó, nguồn vốn FDI có vai trò quan trọng trong việc bổ sung nguồn lực cho phát triển.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, riêng năm nay, Việt Nam phấn đấu thu hút tối thiểu 30 tỷ USD vốn FDI giải ngân. Đến hết 9 tháng, vốn FDI thực hiện đạt khoảng 21 tỷ USD.

Từ những yêu cầu về nguồn lực, Bộ trưởng đặt vấn đề: “Chúng ta có thể tăng trưởng mà không cần FDI được không? Câu trả lời rất đơn giản là không”.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, mức độ đóng góp của khu vực FDI trong hoạt động xuất nhập khẩu cho thấy vai trò không thể thiếu của dòng vốn này. Năm trước, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt khoảng 930 tỷ USD; năm nay, Việt Nam phấn đấu đạt 1.200 tỷ USD. Riêng khu vực FDI hiện đóng góp khoảng 82% kim ngạch xuất nhập khẩu.

Nâng cao năng lực công nghệ, tham gia sâu chuỗi giá trị

Đề cập khả năng hấp thụ và tiếp nhận công nghệ của Việt Nam, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, đây là vấn đề cần nhìn nhận thực tế. Trong những ngành công nghệ cao như bán dẫn, việc tham gia vào chuỗi sản xuất toàn cầu đòi hỏi năng lực chuyên môn, công nghệ và hệ sinh thái công nghiệp rất lớn.

Lấy ví dụ về ngành chip bán dẫn của Mỹ, Bộ trưởng phân tích chuỗi giá trị của ngành này được phân công chuyên môn hóa giữa nhiều quốc gia và doanh nghiệp. Mỹ có thế mạnh về thiết kế chip; Hà Lan, thông qua ASML giữ vai trò quan trọng trong lĩnh vực thiết bị quang khắc; trong khi Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc là những mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái sản xuất bán dẫn.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, Việt Nam hiện có cơ hội tham gia vào một số công đoạn như đóng gói và kiểm thử chip tiên tiến. Tuy nhiên, đây mới là một phần trong chuỗi giá trị. Từ thực tế này, Bộ trưởng nhấn mạnh việc chuyển từ gia công sang làm chủ công nghệ.

“Chúng ta phải từ gia công chuyển sang làm chủ công nghệ”, Bộ trưởng nêu rõ, đồng thời cho rằng phát triển công nghiệp phụ trợ là một trong những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Bộ trưởng, Việt Nam không thể đơn giản áp dụng nguyên mô hình của Trung Quốc trong thu hút và tiếp nhận chuyển giao công nghệ. Với quy mô thị trường và dân số khác biệt, Việt Nam cần nghiên cứu kinh nghiệm của Nhật Bản, Hàn Quốc, song việc triển khai cũng gặp nhiều thách thức.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho rằng, các doanh nghiệp FDI đến Việt Nam trước hết nhằm tìm kiếm lợi nhuận. Liên quan đến chuyển giao công nghệ, Bộ trưởng dẫn ví dụ từ quá trình làm việc với Samsung, khi phía doanh nghiệp cho biết đã tìm kiếm, thúc đẩy liên kết nhưng chưa tìm được đối tác trong nước đáp ứng yêu cầu.

Điều này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực của các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp Việt Nam, qua đó tạo điều kiện để hoạt động đầu tư nước ngoài mang lại hiệu quả lan tỏa lớn hơn.

Cạnh tranh thu hút FDI gay gắt, cần đổi mới chính sách hỗ trợ

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, tính đến tháng 8, Việt Nam có khoảng 47.796 dự án FDI còn hoạt động, với tổng vốn đăng ký khoảng 561,6 tỷ USD. Đây là nguồn lực quan trọng, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư để thu hút và nâng cao chất lượng, hiệu quả sử dụng nguồn lực này.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cho hay, Việt Nam đang phải cạnh tranh gay gắt với nhiều nền kinh tế trong khu vực và trên thế giới để thu hút các tập đoàn, dự án công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và bán dẫn. Bối cảnh này đòi hỏi Việt Nam phải điều chỉnh chính sách để duy trì sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Một thay đổi lớn đến từ việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu và các quy định chống xói mòn cơ sở thuế. Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh này, ưu đãi thuế truyền thống không còn phát huy tác dụng như trước, bởi phần thuế được giảm tại Việt Nam có thể phải nộp bổ sung tại quốc gia nơi doanh nghiệp đặt trụ sở.

Vì vậy, Việt Nam cần chuyển sang các hình thức hỗ trợ trực tiếp, có mục tiêu, gắn với ngành nghề, lĩnh vực và đối tác cần ưu tiên. Bộ trưởng cho biết, việc hình thành Quỹ đầu tư quốc gia được đặt ra trong định hướng đổi mới cơ chế hỗ trợ đầu tư, nhằm thích ứng với bối cảnh cạnh tranh mới.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, sửa đổi Luật Đầu tư lần này hướng tới việc bổ sung các điều kiện hỗ trợ phù hợp, không chỉ để thu hút dòng vốn mà còn nâng cao chất lượng đầu tư.

Các lĩnh vực tập trung hỗ trợ gồm tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, thúc đẩy công nghệ cao và khuyến khích nghiên cứu khoa học gắn với các cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong nước.

“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là thu hút được nhiều vốn FDI, mà còn phải gia tăng giá trị đóng góp của khu vực này đối với nền kinh tế Việt Nam”, Bộ trưởng nhấn mạnh.