Bài 1: Tăng trưởng thực chất - Sức bật phía sau những con số ấn tượng

Năm 2026, kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng cao, quý sau cao hơn quý trước. GDP quý III tăng 9,95%, đưa mức tăng trưởng 9 tháng lên 9,01%, mức cao nhất của cùng kỳ trong 15 năm.

Đó là kết quả nỗ lực của cả hệ thống chính trị, cộng đồng doanh nghiệp và người dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo, điều hành của Chính phủ. Nhưng nhìn vào những con số ấy, có một câu hỏi cần được đặt ra: GDP tăng cao có nghĩa là nền kinh tế thực sự mạnh lên tương ứng?

Muốn trả lời, cần đi xa hơn những chỉ tiêu thống kê. Bởi tốc độ tăng trưởng phản ánh kết quả đã tạo ra trong một thời kỳ, còn chất lượng tăng trưởng cho thấy nền kinh tế đã sử dụng nguồn lực như thế nào, tạo thêm bao nhiêu giá trị và tích lũy được những năng lực gì cho tương lai.

Thiết kế infographic có sự hỗ trợ của AI.

Lan tỏa đà tăng trưởng

Trước hết, cần hiểu đúng bản chất của GDP. Đây không đơn thuần là tổng doanh thu hay tổng sản lượng hàng hóa được sản xuất, mà là chỉ tiêu phản ánh quy mô nền kinh tế thông qua tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được tạo ra trong một thời kỳ nhất định. Tăng trưởng không phải một con số hình thành riêng lẻ, mà là kết quả của hàng triệu hoạt động sản xuất, kinh doanh có mối liên hệ với nhau.

Trong 9 tháng năm 2026, khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%, đóng góp gần một nửa mức tăng tổng giá trị tăng thêm của nền kinh tế. Đằng sau đó là sự mở rộng của các nhà máy, đơn hàng sản xuất, hoạt động xây dựng và những dự án đầu tư đang được triển khai. Nhưng khi một nhà máy tăng sản lượng, tác động của nó không chỉ dừng lại trong bốn bức tường nhà xưởng.

Để sản xuất thêm hàng hóa, nhà máy có thể cần thêm linh kiện, nguyên vật liệu, điện năng, dịch vụ vận chuyển và kho bãi. Những đơn hàng mới tạo cơ hội cho doanh nghiệp cung ứng, vận tải và dịch vụ kỹ thuật. Khi hoạt động sản xuất mở rộng, người lao động có thêm cơ hội việc làm, thu nhập, từ đó phát sinh nhu cầu tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ.

Thiết kế infographic có sự hỗ trợ của AI.

Đó chính là cách tăng trưởng từ một khu vực có thể lan tỏa sang những khu vực khác.

Thực tế, khu vực dịch vụ 9 tháng tăng 8,69%, đóng góp khoảng 45% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của nền kinh tế. Trong đó, hoạt động vận tải, kho bãi; bán buôn, bán lẻ; tài chính, ngân hàng và các dịch vụ phục vụ đời sống đều ghi nhận kết quả tích cực.

Sự phát triển của dịch vụ vừa phản ánh nhu cầu sản xuất, tiêu dùng gia tăng, vừa tạo điều kiện để các khu vực kinh tế khác hoạt động hiệu quả hơn. Một hệ thống logistics tốt giúp hàng hóa được vận chuyển nhanh và tiết kiệm chi phí. Dịch vụ tài chính phát triển tạo thêm kênh huy động vốn. Thương mại mở rộng giúp sản phẩm tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.

Tương tự, nông, lâm nghiệp và thủy sản cũng duy trì đà tăng trưởng, giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung lương thực, thực phẩm, nguyên liệu chế biến và sinh kế của người dân. Nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm trên đồng ruộng, mà còn cung cấp đầu vào cho các nhà máy chế biến, hoạt động vận tải, xuất khẩu và thương mại.

Một điểm đáng chú ý là trong vụ hè - thu năm 2026, diện tích gieo cấy lúa cả nước giảm so với cùng kỳ, nhưng năng suất bình quân vẫn tăng. Điều này cho thấy sản lượng không nhất thiết phải tăng bằng cách mở rộng diện tích, mà có thể đến từ việc nâng cao hiệu quả canh tác.

Như vậy, ba khu vực kinh tế không vận động tách rời. Công nghiệp tạo ra sản phẩm và năng lực sản xuất; dịch vụ kết nối sản xuất với thị trường; nông nghiệp bảo đảm nguồn cung thiết yếu và tạo đầu vào cho nhiều ngành kinh tế.

Nhưng sự lan tỏa ấy không chỉ thể hiện giữa các ngành, mà còn đang được phản ánh rõ nét trong bức tranh tăng trưởng của từng địa phương.

Thiết kế infographic có sự hỗ trợ của AI.

Đáng chú ý, tăng trưởng kinh tế đang ghi nhận những chuyển biến tích cực tại nhiều địa phương trong suốt thời gian qua. Kết quả này phản ánh nỗ lực của các cấp ủy, chính quyền địa phương trong thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và phát huy lợi thế phát triển. Nhiều dự án công nghiệp đi vào hoạt động, hạ tầng được đẩy mạnh đầu tư, hoạt động thương mại, dịch vụ mở rộng, góp phần tạo thêm động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng giữa các địa phương vẫn có sự chênh lệch, cho thấy năng lực sản xuất và khả năng khai thác lợi thế chưa đồng đều.

Có thể thấy, muốn tạo ra tăng trưởng cao trên phạm vi cả nước, không thể chỉ trông chờ một vài “đầu tàu”. Điều quan trọng là các địa phương phải phát huy lợi thế, phát triển những động lực phù hợp và tăng cường liên kết để hình thành sức bật chung.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận một vấn đề: GRDP tăng 2 con số mới phản ánh tốc độ mở rộng của kinh tế địa phương, chưa đủ để khẳng định chất lượng tăng trưởng đã cao tương ứng.

Một địa phương có thể tăng trưởng mạnh nhờ nhà máy mới đi vào vận hành, nhưng liệu doanh nghiệp trong nước đã tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng? Hạ tầng có tạo thêm lợi thế cạnh tranh? Người lao động có được hưởng mức thu nhập tốt hơn? Và động lực tăng trưởng ấy có thể duy trì trong nhiều năm tiếp theo hay không?

Đây mới là những câu hỏi cần được tiếp tục giải đáp.

Khi doanh nghiệp tạo ra những năng lực sản xuất mới

Nhìn từ kết quả tăng trưởng của các ngành, các địa phương, có thể thấy nền kinh tế đang mở rộng mạnh mẽ. Nhưng muốn duy trì tốc độ ấy trong dài hạn, Việt Nam cần nhiều hơn việc gia tăng vốn đầu tư hoặc xây dựng thêm nhà máy.

Vấn đề này được TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, nhấn mạnh khi bàn về mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

TS. Cấn Văn Lực chia sẻ về vấn đề mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Quan điểm này đặt vấn đề tăng trưởng trong một tầm nhìn dài hạn. Mục tiêu không chỉ là đạt tốc độ cao trong một năm hay một nhiệm kỳ, mà là hình thành năng lực để nền kinh tế tiếp tục phát triển trong những giai đoạn tiếp theo.

Theo TS. Cấn Văn Lực, để hiện thực hóa mục tiêu đó, Việt Nam cần đồng thời phát huy ba yếu tố truyền thống của tăng trưởng là lao động, vốn và năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), đồng thời thúc đẩy mô hình “3i” gồm đầu tư, tiếp nhận và hấp thụ công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Điểm đáng chú ý là ba yếu tố đầu vào không thể phát triển mất cân đối. Vốn đầu tư có thể mở rộng nhà xưởng, máy móc; lao động trực tiếp tham gia sản xuất; nhưng năng suất, công nghệ và hiệu quả tổ chức mới quyết định nền kinh tế có tạo ra nhiều giá trị hơn từ những nguồn lực ấy hay không.

Đó cũng là lý do Việt Nam cần chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng quy mô sang nâng cao năng suất, làm chủ công nghệ và gia tăng giá trị trong nước.

Những chuyển động này đang từng bước được thể hiện qua hoạt động của các doanh nghiệp lớn.

Đầu năm 2026, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Hà Nội.

Nếu nhìn vào hoạt động của các doanh nghiệp lớn trong thời gian gần đây, có thể thấy một xu hướng đáng chú ý: nhiều khoản đầu tư không chỉ hướng đến mở rộng quy mô sản xuất, mà đang từng bước tiến vào những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ, tri thức và giá trị gia tăng cao hơn.

Ngày 16/1/2026, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Hà Nội, trên diện tích 27 ha.

Tại sao một nhà máy sản xuất chip lại có ý nghĩa đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế?

Bởi trước đây, Việt Nam đã từng bước tham gia nhiều công đoạn trong chuỗi giá trị bán dẫn như nghiên cứu, thiết kế, đóng gói và kiểm thử, nhưng chưa làm chủ được công đoạn chế tạo chip trong nước. Dự án của Viettel hướng tới bổ sung chính công đoạn còn thiếu này.

Khi hoàn thành, nhà máy được kỳ vọng hình thành năng lực nghiên cứu, sản xuất và phát triển công nghệ bán dẫn, phục vụ những ngành như viễn thông, ô tô, thiết bị y tế và tự động hóa.

Cũng trong lĩnh vực này, tháng 1/2026, Tập đoàn FPT công bố dự án nhà máy kiểm thử và đóng gói bán dẫn tiên tiến tại Bắc Ninh. Đây là bước đi nhằm phát triển một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị bán dẫn, kết nối hoạt động nghiên cứu, thiết kế với sản xuất và thương mại hóa sản phẩm.

Đến ngày 15/10/2026, FPT tiếp tục khởi công Tòa nhà Công nghệ số 01 tại Hà Nội, với tổng mức đầu tư hơn 1.311 tỷ đồng, dự kiến tạo không gian làm việc cho khoảng 6.000 chuyên gia công nghệ số và lao động phụ trợ.

Nhưng giá trị của một khu công nghệ có nằm ở những tòa nhà được xây dựng?

Câu trả lời là chưa đủ. Giá trị lâu dài phải được tạo ra từ những hoạt động nghiên cứu, những sản phẩm công nghệ được thương mại hóa, những kỹ sư được đào tạo và những hợp đồng có khả năng mang lại doanh thu từ thị trường trong nước, quốc tế. Điều đáng quan tâm không chỉ là FPT đầu tư thêm bao nhiêu vốn, mà là những khoản đầu tư ấy sẽ nâng năng suất, khả năng làm chủ công nghệ và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam đến đâu.

Ở lĩnh vực công nghiệp chế tạo, một hướng phát triển khác đang được thúc đẩy từ hệ sinh thái Vingroup.

Ngày 16/10/2026, tại Hội nghị Tăng cường Nội địa hóa và Phát triển Hệ thống Nhà cung cấp, Vingroup công bố các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, gồm ưu đãi chi phí thuê mặt bằng, cam kết đầu ra dài hạn và hỗ trợ nâng cao năng lực sản xuất.

Đáng chú ý, tập đoàn dự kiến cung cấp kế hoạch sản xuất, dự báo nhu cầu trong khoảng 12-24 tháng để các nhà cung cấp có cơ sở chuẩn bị vốn, thiết bị và năng lực đáp ứng đơn hàng.

Tại sao câu chuyện phát triển nhà cung cấp lại quan trọng không kém việc xây dựng thêm một nhà máy ô tô?

Bởi một chiếc ô tô được sản xuất tại Việt Nam có thể tạo ra giá trị khác nhau cho nền kinh tế, tùy thuộc vào tỷ lệ linh kiện sản xuất trong nước, trình độ công nghệ và khả năng tham gia của doanh nghiệp nội địa. Nếu ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam sản xuất được linh kiện, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật đạt chuẩn, giá trị gia tăng giữ lại trong nước có điều kiện tăng lên.

Không chỉ phục vụ các nhà máy tại Việt Nam, Vingroup còn đặt mục tiêu mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp trong nước cung ứng sản phẩm tới các cơ sở sản xuất VinFast tại Ấn Độ và Indonesia.

Dù hiệu quả của chính sách này cần thêm thời gian kiểm chứng, định hướng phát triển mạng lưới nhà cung cấp cho thấy một bước chuyển: thay vì chỉ phát triển quy mô của một tập đoàn, doanh nghiệp lớn có thể tạo thị trường và kéo theo sự phát triển của nhiều doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ.

Trong khi khu vực tư nhân mở rộng sang những lĩnh vực mới, các doanh nghiệp nhà nước tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong tạo dựng nền tảng sản xuất, đặc biệt là năng lượng.

Trong 9 tháng năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 265,79 tỷ kWh, tăng 9,3% so với cùng kỳ. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các đơn vị đã đóng điện 131 công trình lưới điện, góp phần nâng cao năng lực truyền tải, đáp ứng nhu cầu sản xuất và sinh hoạt.

Đối với Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power), sản lượng điện 9 tháng đạt gần 19 tỷ kWh, tăng 41% so với cùng kỳ. Trong đó, các nhà máy điện LNG Nhơn Trạch 3 và 4 đã đóng góp khoảng 3,76 tỷ kWh điện.

Những con số về điện có thể không gây chú ý như doanh thu hay giá trị một dự án hàng tỷ USD. Nhưng thử hình dung, một nhà máy muốn tăng gấp đôi sản lượng mà nguồn điện không ổn định, liệu kế hoạch ấy có thể thực hiện?

Nguồn điện đủ lớn, vận hành tin cậy và được cung cấp đúng thời điểm là điều kiện để các dây chuyền sản xuất hoạt động liên tục, doanh nghiệp thực hiện đơn hàng và mở rộng đầu tư.

Đó là một cách tăng trưởng lan tỏa: hiệu quả của một doanh nghiệp hạ tầng không chỉ nằm ở doanh thu của chính doanh nghiệp ấy, mà còn ở điều kiện sản xuất mà nó tạo ra cho các ngành kinh tế khác.

Ở quy mô nhỏ hơn, những chuyển biến tương tự cũng xuất hiện trên đồng ruộng. Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Dịch vụ Thượng Điền, xã Hòa Điền, tỉnh An Giang, mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp trong vụ hè thu năm 2026 đã giúp lợi nhuận tăng hơn 9 triệu đồng/ha so với ruộng đối chứng, đồng thời giảm chi phí đầu vào và phát thải khí nhà kính.

Ở đây, tăng trưởng không đến từ việc khai thác thêm đất đai, mà từ phương thức canh tác tốt hơn.

Từ nhà máy chế tạo chip, dây chuyền ô tô, công trình điện đến cánh đồng lúa, mỗi trường hợp có quy mô khác nhau nhưng cùng đặt ra một vấn đề: Làm thế nào để tạo ra nhiều giá trị hơn từ những nguồn lực đang có?

Không chỉ tăng trưởng nhanh, mà phải mạnh lên từ bên trong

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh nguyên tắc tăng trưởng thực chất, không đánh đổi chất lượng và tính bền vững lấy tốc độ tăng trưởng đơn thuần. Đặc biệt, Tổng Bí thư yêu cầu mỗi phần trăm tăng trưởng GDP phải chứa đựng hàm lượng tri thức và giá trị gia tăng cao hơn, kiên quyết loại bỏ tư duy chạy theo thành tích.

Yêu cầu đó không phải là giảm quyết tâm tăng trưởng, mà là thay đổi cách tạo ra tăng trưởng.

TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương chia sẻ về mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Thực tế, một nền kinh tế có thể tăng sản lượng trong ngắn hạn bằng cách sử dụng thêm vốn, lao động và tài nguyên. Nhưng những nguồn lực này đều có giới hạn. Nếu năng suất không được cải thiện, chi phí đầu tư lớn nhưng hiệu quả thấp, hoặc môi trường bị tổn hại, tốc độ tăng trưởng cao sẽ khó duy trì.

Ngược lại, khi doanh nghiệp ứng dụng công nghệ để giảm sản phẩm lỗi, sử dụng AI để cải thiện quản trị, phát triển sản phẩm có hàm lượng tri thức cao và làm chủ những khâu quan trọng trong chuỗi giá trị, năng lực sản xuất có thể tăng lên mà không cần gia tăng tương ứng các yếu tố đầu vào.

Đó cũng là tư duy xuyên suốt trong hệ thống các nghị quyết chiến lược của Đảng. Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực đột phá; Nghị quyết số 68-NQ/TW khơi dậy tiềm năng, sức sáng tạo của khu vực kinh tế tư nhân; Nghị quyết số 79-NQ/TW hướng tới phát huy vai trò, nâng cao hiệu quả của kinh tế nhà nước; Nghị quyết số 10-NQ/TW đặt trọng tâm nâng cao chất lượng dòng vốn đầu tư nước ngoài, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và liên kết với doanh nghiệp trong nước. Đặc biệt, Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam tiếp tục xác lập định hướng phát triển dựa trên năng suất, tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực tự chủ của nền kinh tế.

Tuy nhiên, các nghị quyết chỉ thực sự tạo ra chuyển biến khi được chuyển hóa thành năng lực của doanh nghiệp và hiệu quả của nền kinh tế. Muốn doanh nghiệp đầu tư dài hạn phải có môi trường vĩ mô ổn định. Muốn phát triển công nghệ cần nguồn vốn, nhân lực và hạ tầng được phân bổ hiệu quả. Muốn người dân được hưởng lợi, tăng trưởng phải tạo ra việc làm, thu nhập và những dịch vụ có chất lượng tốt hơn.

Bốn nguyên tắc tăng trưởng 2 con số, vì vậy, không đứng tách rời mà hỗ trợ lẫn nhau. Ổn định vĩ mô và sử dụng hiệu quả nguồn lực tạo nền tảng cho tăng trưởng thực chất; tăng trưởng thực chất tạo thêm nguồn lực nâng cao đời sống nhân dân; đời sống được cải thiện tiếp tục củng cố nguồn nhân lực, niềm tin và nền tảng phát triển lâu dài.

Trở lại con số GDP 9 tháng năm 2026 tăng 9,01%, điều quan trọng không phải nghi ngờ ý nghĩa của một chỉ tiêu thống kê, mà là hiểu đúng những gì chỉ tiêu ấy phản ánh và cả những điều bản thân con số chưa thể diễn tả hết.

Con số tăng trưởng cho biết nền kinh tế đã tạo ra thêm bao nhiêu giá trị so với cùng kỳ. Nhưng muốn biết nền kinh tế có thực sự mạnh hơn hay không, phải tiếp tục nhìn vào năng suất, trình độ công nghệ, sức cạnh tranh của doanh nghiệp, hiệu quả sử dụng vốn và những giá trị mang lại cho người dân.

Bởi một nền kinh tế tăng trưởng nhanh là nền kinh tế tạo ra nhiều giá trị hơn hôm qua. Còn một nền kinh tế tăng trưởng thực chất phải là nền kinh tế sau mỗi năm có thêm năng lực để tiếp tục tạo ra nhiều giá trị hơn trong ngày mai.

Đó mới là nền tảng để mục tiêu tăng trưởng 2 con số không chỉ được ghi nhận bằng những con số ấn tượng, mà trở thành sức mạnh phát triển bền vững của Việt Nam.

(Còn nữa)