Ngăn tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi” trong kiểm định đo lường

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã làm rõ 5 nhóm vấn đề lớn được tiếp thu, chỉnh lý trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Ảnh: VPQH

Bảo vệ người tiêu dùng, duy trì kiểm định phương tiện đo thiết yếu

Tại phiên thảo luận của Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã làm rõ 5 nhóm vấn đề lớn được tiếp thu, chỉnh lý trong dự thảo Luật, gồm chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, bảo đảm tính độc lập của hoạt động kiểm định, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chuyển đổi số và tổ chức bộ máy, phân cấp, nguồn lực.

Thay mặt Chính phủ và cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Vũ Hải Quân ghi nhận nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi luật, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu xuất phát từ thực tiễn đời sống, bảo đảm công bằng trong giao dịch, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực làm chủ công nghệ.

Bộ trưởng nhấn mạnh: “Từ tính tiền điện, tiền nước, mua xăng, cân hàng ở chợ đến kết luận về một hành vi vi phạm đều dựa vào kết quả đo lường. Kết quả đo lường chính xác là cơ sở đảm bảo công bằng trong giao dịch và giữ niềm tin của xã hội”.

Về nhóm vấn đề thứ nhất, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo đồng tình với quan điểm chuyển đổi không đơn thuần là giảm số lần kiểm định, mà là chuyển từ quản lý đồng loạt sang quản lý dựa trên rủi ro và dữ liệu.

Theo đó, dự thảo Luật cắt giảm, đơn giản hóa 8 thủ tục hành chính; chuyển từ đăng ký sang công bố năng lực; bãi bỏ các thủ tục chứng nhận không còn cần thiết. Hoạt động kiểm tra nhà nước sẽ tập trung vào những nơi có nguy cơ vi phạm cao, trong khi chu kỳ kiểm định được điều chỉnh theo dữ liệu thực tế.

Tuy nhiên, Bộ trưởng khẳng định, việc giảm thủ tục cho doanh nghiệp phải đi đôi với bảo vệ người tiêu dùng. Đối với công tơ điện, đồng hồ nước và cột đo xăng, dầu, đây là những phương tiện đo hằng ngày quyết định số tiền người dân phải trả nên vẫn phải duy trì kiểm định.

Về tính độc lập, khách quan của hoạt động kiểm định, trước những lo ngại của đại biểu về tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi”, cơ quan soạn thảo đã bổ sung trực tiếp vào dự thảo yêu cầu các tổ chức được chỉ định phải có biện pháp kiểm soát xung đột lợi ích.

Theo đó, doanh nghiệp không được tự kiểm định phương tiện đo do mình sử dụng để bán hàng nếu không có sự kiểm soát. Kết quả kiểm định cũng được cập nhật lên nền tảng số để người dân có thể tra cứu.

Đáng chú ý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là nội dung được nhiều đại biểu quan tâm. Dự thảo khẳng định người có hành vi vi phạm gây thiệt hại phải bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

“Lần đầu tiên, Luật trao cho người dân quyền yêu cầu trích xuất dữ liệu đo liên quan đến giao dịch của mình để làm chứng cứ khi khiếu nại, yêu cầu bồi thường. Nền tảng số cũng có kênh tiếp nhận phản ánh hỗ trợ người dân trong việc chứng minh thiệt hại”, Bộ trưởng cho hay.

Cấp xã thực hiện nhiệm vụ đo lường đơn giản, ưu tiên nguồn lực theo nhu cầu

Đối với chuyển đổi số và sử dụng dữ liệu, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết, tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo đã thu hẹp phạm vi gắn mã bắt buộc, chỉ áp dụng đối với phương tiện đo nhóm 2 và các chuẩn liên quan.

Doanh nghiệp không phải cung cấp lại dữ liệu đã có và không bị coi là vi phạm khi nền tảng số gặp sự cố. Dự thảo Luật cũng quy định rõ cảnh báo tự động không được sử dụng làm căn cứ duy nhất để kết luận vi phạm; tổ chức, cá nhân có quyền giải trình và yêu cầu kiểm tra lại dữ liệu.

Các quy định được xây dựng theo hướng không gắn với một công nghệ cụ thể, nhằm bảo đảm Luật có thể tiếp tục áp dụng khi công nghệ thay đổi.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định, việc giảm thủ tục cho doanh nghiệp phải đi đôi với bảo vệ người tiêu dùng. Ảnh: VPQH

Về tổ chức bộ máy và phân cấp và nguồn lực, Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến đại biểu, chỉnh lý dự thảo Luật theo hướng xác định rõ Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về đo lường, phù hợp với tinh thần Chỉ thị số 38-CT/TW của Ban Bí thư.

Đối với cấp xã, nhiệm vụ được thu hẹp, chủ yếu gồm quan sát, đối chiếu đơn giản. Giải trình thêm về nội dung này, Bộ trưởng cho biết, công tác đo lường ở cấp xã đã được triển khai sau khi chuyển giao nhiệm vụ từ cấp huyện về cấp xã.

Theo Bộ trưởng, phần lớn năng lực chuyên môn về đo lường, công tác đào tạo, bồi dưỡng và chuyển giao công nghệ sẽ do cấp tỉnh, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành đảm nhiệm. Những nhiệm vụ vượt quá năng lực của cấp xã sẽ được chuyển lên cấp tỉnh.

Về kinh phí, Bộ trưởng cho biết con số khoảng 9.000 tỷ đồng là tổng nhu cầu đầu tư xã hội dự kiến trong 5 năm, có sự tham gia của doanh nghiệp. Kinh phí sẽ được bố trí theo kế hoạch đầu tư công và khả năng cân đối ngân sách.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan soạn thảo sẽ xây dựng phương án triển khai theo thứ tự ưu tiên, trước hết tập trung vào những công nghệ và thiết bị đo lường cần thiết.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cam kết 3 nội dung: Hoàn thiện các nghị định, thông tư hướng dẫn để có hiệu lực cùng thời điểm với Luật vào ngày 1/3/2027; bảo đảm các quy định chuyển tiếp không làm gián đoạn hoạt động hợp pháp của tổ chức, doanh nghiệp; tổ chức tập huấn, hướng dẫn cho địa phương, nhất là cấp xã, ngay khi Luật có hiệu lực.