 |
| Quốc hội nghe tờ trình về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. Ảnh: VPQH |
Mở rộng phạm vi trưng dụng, bổ sung tài sản số và hạ tầng số
Trình bày tờ trình về dự án Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản tại phiên họp sáng ngày 23/10 của Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Luật Trưng mua, trưng mua tài sản năm 2008 đã tạo cơ sở pháp lý cho việc huy động tài sản trong những trường hợp cần thiết. Tuy nhiên, sau gần 18 năm thực hiện, yêu cầu thực tiễn và hệ thống pháp luật đã có nhiều thay đổi, đòi hỏi phải sửa đổi toàn diện luật để đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới.
Theo Bộ trưởng, Hiến pháp năm 2013 đã bổ sung các trường hợp trưng thu, trưng dụng và nguyên tắc bồi thường theo giá thị trường. Trong khi đó, pháp luật hiện hành chưa bao quát đầy đủ các loại tài sản mới, nhất là tài sản số, hạ tầng số; đồng thời chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu xử lý tình huống khẩn cấp, phân cấp, phân quyền trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.
“Vì vậy, việc sửa đổi luật là cần thiết nhằm đảm bảo huy động tài sản kịp thời, đúng thẩm quyền, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và cá nhân”, Bộ trưởng nhấn mạnh.
Dự thảo Luật gồm 4 chương, 32 điều, được xây dựng theo hướng tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước huy động tài sản khi thực sự cần thiết, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch và bảo đảm bồi thường thỏa đáng.
Về trường hợp và điều kiện trưng mua, trưng dụng, dự thảo quy định cụ thể các trường hợp như chiến tranh, thiết quân luật, nguy cơ đe dọa đến an ninh quốc gia, tình trạng khẩn cấp, phòng, chống khủng bố, thảm họa thiên tai, dịch bệnh và các trường hợp khác theo luật có liên quan.
 |
| Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tờ trình dự án Luật. Ảnh: VPQH |
Việc trưng mua, trưng dụng chỉ được thực hiện khi thực sự cần thiết và các biện pháp huy động khác không đáp ứng được yêu cầu, nhằm tránh áp dụng tùy tiện đối với tài sản của tổ chức, cá nhân.
Bộ trưởng cho biết, dự thảo thu hẹp phạm vi trưng mua, tập trung vào những tài sản cần thiết phải chuyển quyền sở hữu cho nhà nước như thuốc, vắc xin, vật tư y tế, lương thực, thực phẩm, xăng dầu, hóa chất, nguyên nhiên vật liệu và vật liệu tiêu hao khác; không áp dụng trưng mua đối với tài sản phục vụ an ninh quốc gia và tài sản công.
Ngược lại, phạm vi trưng dụng được mở rộng, bổ sung vật nuôi, khu vực biển được xác lập hợp pháp, hạ tầng viễn thông, thông tin, điện lực, hạ tầng số, tài sản số và các công trình kết cấu hạ tầng khác đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Riêng việc trưng dụng đất và khu vực biển phục vụ hoạt động lấn biển trong quy hoạch đã được phê duyệt thực hiện theo quy định của pháp luật đất đai.
Rút ngắn thời hạn thanh toán, tăng cường bảo vệ quyền lợi người có tài sản
Một nội dung đáng chú ý khác của dự thảo là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Theo đó, Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định trưng mua, trưng dụng tài sản phục vụ trực tiếp công tác phòng, chống thiên tai, dịch bệnh, cứu hộ, cứu nạn trên địa bàn khi cấp trung ương, cấp tỉnh chưa thể tiếp cận, với những giới hạn cụ thể về địa bàn và loại tài sản.
Người có thẩm quyền được phân công cấp phó ký thay theo quy định nhưng không được ủy quyền tiếp. Người ban hành quyết định có trách nhiệm chủ động hủy bỏ quyết định khi không còn căn cứ và chịu trách nhiệm về quyết định của mình. Các quy định chi tiết về trình tự, thủ tục được giao Chính phủ quy định nhằm bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong tổ chức thực hiện.
Về giá trưng mua và bồi thường, dự thảo quy định giá trưng mua phải phù hợp với giá thị trường, áp dụng phương pháp định giá phù hợp với đặc điểm của tài sản và thông tin có được tại thời điểm định giá.
Đặc biệt, thời hạn thanh toán tiền trưng mua được đề xuất rút ngắn từ 45 ngày xuống còn 30 ngày đối với trường hợp chiến tranh, tình trạng khẩn cấp về quốc phòng, thiết quân luật; từ 30 ngày xuống còn 20 ngày đối với các trường hợp còn lại. Trường hợp chậm thanh toán, khoản tiền trả thêm được tính theo mức tiền chậm nộp quy định của pháp luật về quản lý thuế.
Dự thảo cũng làm rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại khi trưng dụng, bao gồm trường hợp tài sản bị mất hoặc hư hỏng không thể sửa chữa, đồng thời bảo đảm điều kiện sinh hoạt thiết yếu khi việc trưng dụng ảnh hưởng trực tiếp đến người có tài sản.
Để tăng cường công khai, minh bạch và giám sát, dự thảo bổ sung quy định về báo cáo, công khai thông tin và giám sát hoạt động trưng mua, trưng dụng, phát huy vai trò của cơ quan dân cử, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và nhân dân. Người thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, căn cứ vào thông tin khách quan và không có động cơ vụ lợi được xem xét miễn, giảm trách nhiệm theo quy định của pháp luật. Quy định này không làm ảnh hưởng đến quyền được bồi thường của người có tài sản.
Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban và các cơ quan của Quốc hội nhất trí về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản. Nội dung dự thảo phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và cơ bản bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật.
Cơ quan thẩm tra đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, quy định đầy đủ, cụ thể về nguyên tắc, điều kiện, phạm vi, giới hạn liên quan đến thẩm quyền trưng mua, trưng dụng, quyền và nghĩa vụ của người có tài sản cũng như việc bồi thường thiệt hại. Các nghị định của Chính phủ tập trung quy định trình tự, thủ tục và tổ chức thực hiện, không mở rộng những giới hạn đã được luật quy định.
Về quy định áp dụng pháp luật, đa số ý kiến trong Ủy ban tán thành việc bổ sung Điều 4 để làm rõ mối quan hệ giữa Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản với các luật có liên quan. Cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ những nội dung phải tuân thủ luật này, đồng thời xem xét cách xử lý trong trường hợp luật khác có quy định bảo đảm quyền, lợi ích của người có tài sản cao hơn hoặc quy định khác về trường hợp, thẩm quyền trưng mua, trưng dụng.
Đối với quy định xem xét miễn, giảm trách nhiệm cho người ra quyết định và người trực tiếp tổ chức thực hiện trưng mua, trưng dụng tài sản, nhiều ý kiến tán thành nhằm bảo vệ người thực thi công vụ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị bổ sung, làm rõ thẩm quyền đình chỉ, bãi bỏ quyết định trưng mua, trưng dụng trái pháp luật và hoàn thiện quy định xử lý vi phạm của người có thẩm quyền. Đối với việc huy động người vận hành, điều khiển tài sản trưng dụng, nghiên cứu quy định theo hướng bảo đảm người được huy động không bị chấm dứt hợp đồng lao động hoặc chịu bất lợi do thực hiện quyết định huy động.
